Ζούμε ίσως στην πιο αντιφατική περίοδο της σύγχρονης Ιστορίας. Ποτέ άλλοτε δεν είχαμε στη διάθεσή μας περισσότερη τεχνολογία, περισσότερα δεδομένα και μεγαλύτερη δυνατότητα πρόβλεψης. Και όμως, ποτέ άλλοτε δεν βιώναμε ταυτόχρονα τόσο μεγάλη αβεβαιότητα.
Πόλεμοι, γεωπολιτικές ανακατατάξεις, κλιματική κρίση, ακραία καιρικά φαινόμενα, κοινωνικές ανισότητες και η ραγδαία εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης αναδιαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο ζούμε, εργαζόμαστε και επιχειρούμε. Καλούμαστε να λειτουργήσουμε σε ένα περιβάλλον όπου η αλλαγή δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά τη νέα κανονικότητα.
Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η βιωσιμότητα δεν είναι πλέον μια ξεχωριστή επιχειρηματική πρωτοβουλία. Είναι ένας διαφορετικός τρόπος σκέψης. Ενας διαφορετικός τρόπος διοίκησης.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση, μέσα από το νέο πλαίσιο της CSRD και των Ευρωπαϊκών Προτύπων Αναφοράς Βιωσιμότητας (ESRS), ζητάει από τις επιχειρήσεις να αναγνωρίζουν τις επιπτώσεις, τους κινδύνους και τις ευκαιρίες που δημιουργούν για την οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον. Πολλοί εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν αυτή τη μετάβαση ως ακόμη μία υποχρέωση συμμόρφωσης.
Η πραγματική αξία του ESG, όμως, δεν βρίσκεται στις γνωστοποιήσεις, ούτε στους δείκτες. Βρίσκεται στην ικανότητα ενός οργανισμού να μετατρέπει τα δεδομένα σε καλύτερες αποφάσεις. Να προβλέπει κινδύνους πριν εμφανιστούν. Να χτίζει εμπιστοσύνη πριν χρειαστεί να την υπερασπιστεί. Να δημιουργεί αξία που διαρκεί. Η βιωσιμότητα είναι θέμα ηγεσίας. Και ίσως ποτέ άλλοτε η ηγεσία να μην ήταν τόσο κρίσιμη όσο σήμερα. Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί πιθανότατα τη μεγαλύτερη τεχνολογική επανάσταση της εποχής μας. Δεν αλλάζει απλώς τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε. Αλλάζει τον τρόπο που λαμβάνουμε αποφάσεις, που παράγουμε γνώση, που συνεργαζόμαστε, ακόμη και τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ίδια την εργασία.
Η AI μπορεί να αναλύει εκατομμύρια δεδομένα μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, να προβλέπει κλιματικούς κινδύνους, να βελτιστοποιεί ενεργειακά συστήματα, να μειώνει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και να ενισχύει σημαντικά τη λήψη αποφάσεων. Μπορεί να κάνει σχεδόν τα πάντα.
Δεν μπορεί, όμως, να εμπνεύσει. Δεν μπορεί να εμπιστευθεί. Δεν μπορεί να δημιουργήσει κουλτούρα. Και σίγουρα δεν μπορεί να νοιαστεί.
Οσο πιο έξυπνες γίνονται οι μηχανές, τόσο πιο ανθρώπινοι θα πρέπει να γίνονται οι ηγέτες. Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο της εποχής μας.
Για πολλά χρόνια μιλούσαμε για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των επιχειρήσεων. Σήμερα, το πραγματικό ζητούμενο είναι ο ανθρώπινος μετασχηματισμός τους. Οι οργανισμοί που θα ξεχωρίσουν δεν θα είναι εκείνοι που θα επενδύσουν απλώς περισσότερο στην τεχνολογία. Η τεχνολογία, αργά ή γρήγορα, γίνεται διαθέσιμη σε όλους. Αυτό που δεν αντιγράφεται είναι η κουλτούρα. Οι αξίες. Ο τρόπος που λαμβάνονται οι αποφάσεις. Η ποιότητα της ηγεσίας.
Η AI δεν μπορεί να εμπνεύσει. Δεν μπορεί να εμπιστευθεί. Δεν μπορεί να δημιουργήσει κουλτούρα. Και σίγουρα δεν μπορεί να νοιαστεί.
Πιστεύω βαθιά στο Servant Leadership και στο Truly Human Leadership. Σε μια μορφή ηγεσίας που δεν ταυτίζεται με την εξουσία, αλλά με την προσφορά. Ο πραγματικά επιδραστικός ηγέτης δεν είναι εκείνος που συγκεντρώνει δύναμη γύρω του. Είναι εκείνος που δημιουργεί τις συνθήκες ώστε οι άνθρωποί του να εξελίσσονται, να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και να πετυχαίνουν περισσότερα από όσα πίστευαν ότι μπορούν.
Εξίσου σημαντική θεωρώ την έννοια του Bridger Leadership. Οι σύγχρονοι οργανισμοί είναι γεμάτοι «σύνορα»: ανάμεσα σε τμήματα, γενιές, ειδικότητες, κουλτούρες και πλέον ανάμεσα στον άνθρωπο και στην τεχνολογία. Οι ηγέτες τού αύριο θα είναι εκείνοι που θα μπορούν να γεφυρώνουν αυτές τις αποστάσεις. Να δημιουργούν αμοιβαία εμπιστοσύνη, αμοιβαία επιρροή και αμοιβαία δέσμευση. Να διαθέτουν όχι μόνο στρατηγική σκέψη, αλλά και συναισθηματική και συμφραζόμενη νοημοσύνη (contextual intelligence), κατανοώντας κάθε φορά το ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται να λάβουν αποφάσεις.
Και εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία μια έννοια που τα τελευταία χρόνια συζητείται όλο και περισσότερο στη διεθνή βιβλιογραφία: The Power of Mattering.
Οι άνθρωποι δεν αποδίδουν καλύτερα μόνο όταν αμείβονται ή αξιολογούνται σωστά. Αποδίδουν όταν νιώθουν ότι η γνώμη τους μετράει. Οτι κάποιος βλέπει την προσπάθειά τους. Οτι η παρουσία τους κάνει τη διαφορά.
Οι οργανισμοί που καλλιεργούν αυτήν την αίσθηση δεν αποκτούν απλώς πιο ικανοποιημένους εργαζομένους. Δημιουργούν υψηλότερη δέσμευση, περισσότερη καινοτομία, μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και ισχυρότερη εμπιστοσύνη. Και αυτή η εμπιστοσύνη είναι ίσως το σημαντικότερο κεφάλαιο μιας επιχείρησης.
Το ίδιο ισχύει και για την ηθική. Σε έναν κόσμο όπου ολοένα και περισσότερες αποφάσεις θα λαμβάνονται με τη βοήθεια αλγορίθμων, οι αξίες, οι αρχές, η διαφάνεια και η επιχειρηματική ακεραιότητα δεν αποτελούν ηθική πολυτέλεια. Αποτελούν στρατηγικό πλεονέκτημα. Οι μεγάλες επιχειρήσεις του μέλλοντος δεν θα ξεχωρίζουν μόνο για τα προϊόντα τους ή για τις τεχνολογίες που θα χρησιμοποιούν. Θα ξεχωρίζουν γιατί οι άνθρωποι θα τις εμπιστεύονται. Και αυτή η εμπιστοσύνη δεν αγοράζεται.
Χτίζεται καθημερινά, μέσα από ηγέτες που υπηρετούν έναν σκοπό μεγαλύτερο από τους ίδιους. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, το πιο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα δεν θα είναι η τεχνολογία. Θα είναι η ανθρωπιά.
*Η κ. Μαρία Ξυτάκη είναι διευθύντρια Εταιρικών Υποθέσεων, Επικοινωνίας και ESG (Περιβαλλοντικά, Κοινωνικά και Κυβερνητικά Θέματα) στον όμιλο επιχειρήσεων Σαρακάκη. Μέλος του Corporate Sustainability Committee, Ελληνο-Αμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο.
