Περίπου 100.000 ενεργά δάνεια του νόμου Κατσέλη, σημερινής αξίας 4 δισ. ευρώ, εισέρχονται σε νέα φάση μετά τη νομοθετική ρύθμιση που ενσωμάτωσε την απόφαση του Αρείου Πάγου για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων. Στη συνέντευξή του στην «Κ» ο διευθύνων σύμβουλος της doValue Greece και αντιπρόεδρος της Ενωσης Εταιρειών Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις, Τάσος Πανούσης, εξηγεί πώς θα εφαρμοστεί η νέα ρύθμιση, ποια είναι η πραγματική εικόνα των τιτλοποιήσεων που έχουν ενταχθεί στον «Ηρακλή» και απαντάει στην κριτική για την αργή πορεία ρύθμισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων που άφησε πίσω της η κρίση. Οπως επισημαίνει, μόνο τα τελευταία τρία χρόνια οι servicers προχώρησαν σε ρυθμίσεις δανείων ύψους περίπου 20 δισ. ευρώ, ενώ υποστηρίζει ότι στρατηγική του κλάδου είναι οι βιώσιμες ρυθμίσεις και όχι οι πλειστηριασμοί, καθώς για κάθε έναν πλειστηριασμό αντιστοιχούν περίπου 30 ρυθμίσεις δανείων.
– Μετά τη νομοθετική ρύθμιση του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, η οποία ενσωμάτωσε την πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα δάνεια του νόμου Κατσέλη, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο για περίπου 100.000 δανειολήπτες. Τι αλλάζει στην πράξη, ποιο είναι το κόστος της ρύθμισης και πώς θα επιμεριστεί μεταξύ Δημοσίου, τραπεζών και επενδυτών;
– Σύμφωνα με το νέο νομοθετικό πλαίσιο, οι servicers θα επανυπολογίσουν εξαρχής τους τόκους για όλα τα ενεργά δάνεια του νόμου 3869/2010, που υπολογίζονται σε περίπου 100.000, αρχικού ύψους 8 δισ. ευρώ και σημερινής αξίας τεσσάρων δισ. Η διαφορά θα συμψηφιστεί με τις τελευταίες καταβολές που προβλέπει η δικαστική απόφαση, μειώνοντας την τελική διάρκεια αποπληρωμής. Οι servicers εργάζονται εντατικά για την προσαρμογή των υπολογιστικών συστημάτων και εκτιμάμε ότι έως τον Οκτώβριο θα είμαστε έτοιμοι να εφαρμόσουμε τον νέο τρόπο υπολογισμού. Τα δάνεια του νόμου Κατσέλη έχουν σχεδόν στο σύνολό τους περιληφθεί σε τιτλοποιήσεις που υπάγονται στο πρόγραμμα κρατικών εγγυήσεων «Ηρακλής». Οπως έχει ανακοινώσει το υπουργείο Οικονομικών, η επίδραση εκτιμάται σε 500 εκατ. ευρώ σε βάθος 20ετίας. Επιπλέον 200 εκατ. ευρώ είναι το κόστος από την αναδρομική εφαρμογή, τα οποία θα βαρύνουν το Δημόσιο, κατά το μέτρο των εγγυήσεων, τις τράπεζες και τους επενδυτές (funds). Για τους ίδιους τους servicers η επίδραση αφορά μόνον τη διαχειριστική αμοιβή τους και είναι περιορισμένη.
– Υπάρχουν επιπτώσεις στη λεγόμενη δευτερογενή αγορά διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων, δηλαδή στη στάση των επενδυτών;
– Το κρίσιμο σημείο για τη λειτουργία της δευτερογενούς αγοράς είναι η εξάλειψη της αβεβαιότητας και της ανασφάλειας δικαίου. Στη δευτερογενή αγορά δραστηριοποιούνται διεθνείς επενδυτές με μεγάλη εμπειρία σε παρόμοιες συναλλαγές. Τα περισσότερα δάνεια του «νόμου Κατσέλη» είναι τιτλοποιημένα και είχαν συνδεθεί με δικαστικές διαμάχες, αντικρουόμενες αποφάσεις και παρατεταμένη εκκρεμοδικία. Η πρόσφατη νομοθετική παρέμβαση ασφαλώς επιφέρει ένα κόστος και για τα χαρτοφυλάκια του «Ηρακλή», από την άλλη πλευρά όμως παρέχει πλήρη ορατότητα. Για την ώρα, βλέπουμε μια στάση αναμονής από την πλευρά των επενδυτών, εκτιμούμε όμως ότι μελλοντικά θα δούμε νέες συναλλαγές.
– Εκτός από την προστασία της πρώτης κατοικίας, ο νόμος Κατσέλη προβλέπει τη ρευστοποίηση της υπόλοιπης ακίνητης περιουσίας αυτών των δανειοληπτών. Πόσα και τι αξίας είναι τα ακίνητα που πρόκειται να ρευστοποιηθούν;
– Ο νόμος 3869/2010 θεσπίστηκε για την προστασία αποκλειστικά της πρώτης κατοικίας. Ενας αρκετά μεγάλος αριθμός δικαστικών αποφάσεων προέβλεπε ρητά ότι για την προστασία της πρώτης κατοικίας έπρεπε να ρευστοποιηθεί η πλεονάζουσα ακίνητη περιουσία. Τέτοιες υποθέσεις αφορούν περίπου 15.000 ακίνητα με εμπορική αξία περί τα 400 εκατ. ευρώ. Η σταδιακή ενσωμάτωση τέτοιων ακινήτων στην αγορά θα ενισχύσει το απόθεμα και θα αντιμετωπίσει σε έναν βαθμό το έλλειμμα προσφοράς στέγης.
– Ποια είναι η έως τώρα απόδοση των τιτλοποιήσεων; Υπάρχουν τιτλοποιήσεις που υστερούν σε σχέση με τις δεσμεύσεις που έχουν προβλεφθεί στα επιχειρησιακά σχέδια και ποιοι είναι οι λόγοι υστέρησης;
– Η πορεία εκτέλεσης των business plan των τιτλοποιήσεων δεν είναι ενιαία και οι αποκλίσεις μεταξύ τους έχουν αντικειμενική βάση. Οι τιτλοποιήσεις που έγιναν πριν από την περίοδο της πανδημίας εμφανίζουν υστέρηση ακριβώς επειδή στη διάρκειά της υπήρχε δυσχέρεια ρυθμίσεων εξαιτίας του lockdown, ενώ είχαν ανασταλεί επί σχεδόν μία διετία οι διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης. Οι πρόνοιες για επιστροφή χαρτοφυλακίων στο τραπεζικό σύστημα ως θεραπευμένων επίσης δεν υλοποιήθηκαν επειδή δεν λειτούργησε η δευτερογενής αγορά. Η υστέρηση στο σκέλος των ρευστοποιήσεων συνδέεται με τους αργούς ρυθμούς των δικαστικών διαδικασιών.
– Ωστόσο, το ΔΝΤ στην πρόσφατη έκθεσή του κάνει λόγο για αργό ρυθμό επίλυσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων από τους servicers. Πώς θα μπορούσαν να επισπευσθούν οι ρυθμίσεις;
– Η ακριβής διατύπωση του ΔΝΤ δίνει την πραγματική διάσταση. Διαπιστώνεται ότι χαρτοφυλάκια «υποαπέδωσαν σε σχέση με τα αρχικά business plans, κυρίως λόγω πιο αργών από το αναμενόμενο ρευστοποιήσεων, εξαιτίας της αναποτελεσματικότητας των δικαστικών διαδικασιών». Δεν υπάρχει γενική υστέρηση στην εκτέλεση των business plan του σχεδίου «Ηρακλής». Η υστέρηση, όπου παρατηρείται, αφορά συγκεκριμένα το σκέλος των ρευστοποιήσεων – οι υπόλοιπες κατηγορίες ανακτήσεων είτε εκτελούνται κανονικά είτε υπεραποδίδουν. Ας αφήσουμε να μιλήσουν οι αριθμοί. Με ετήσια στοιχεία, μόνο τα τελευταία τρία χρόνια οι servicers ρύθμισαν δάνεια περίπου 20 δισ. ευρώ. Το πρώτο εξάμηνο του 2026 εκτιμάται ότι οι ρυθμίσεις θα προσεγγίσουν το 1,9 δισ. ευρώ και σε ετήσια βάση θα φτάσουν τα 3-3,5 δισ. ευρώ. Μετά τη διεύρυνση της περιμέτρου των επιλέξιμων δανειοληπτών, έντονη δραστηριότητα βλέπουμε μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών. Πέρυσι ο ρυθμός ήταν αυξημένος κατά 50%, με δάνεια 1,6 δισ. ευρώ να ρυθμίζονται μέσω Εξωδικαστικού, ενώ η δυναμική διατηρήθηκε και στο πρώτο εξάμηνο της φετινής χρονιάς. Ταυτόχρονα οι servicers, όπως έχουμε επανειλημμένα δηλώσει, προκρίνουμε ρυθμίσεις έναντι των ρευστοποιήσεων. Ενδεικτικά, για την doValue Greece σε κάθε έναν πλειστηριασμό αντιστοιχούν περίπου 30 δάνεια που ρυθμίστηκαν. Η ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων είναι μια σχετικά γρήγορη διαδικασία μείωσης του αποθέματος μη εξυπηρετούμενων δανείων. Αλλά επιλογή μας είναι οι βιώσιμες ρυθμίσεις – και δεν νομίζω ότι κανείς θα προέκρινε μαζικούς πλειστηριασμούς όπου υπάρχει η δυνατότητα ρύθμισης. Επιπλέον, η ταχύτερη και αποτελεσματικότερη μείωση του συνολικού αποθέματος μη εξυπηρετούμενων δανείων θα επιτευχθεί με την επιστροφή των ρυθμισμένων και θεραπευμένων δανείων στις τράπεζες, μόλις αυτό καταστεί εφικτό.
– Ποια είναι η εξέλιξη των ρυθμίσεων ανά κατηγορία και πόσα από τα δάνεια που έχουν αναλάβει οι εταιρείες διαχείρισης θεωρούνται θεραπευμένα;
– Επιμένοντας σε αριθμούς, θα σας δώσω ορισμένα στοιχεία από τη δραστηριότητα της doValue Greece, που απηχούν και τη γενική εικόνα του κλάδου. Μέσα σε έξι χρόνια λειτουργίας έχουμε ρυθμίσει σχεδόν 250.000 υποθέσεις δανείων, συνολικού ύψους άνω των 13 δισ. ευρώ. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, αυτό αντιστοιχεί στο 5% του ΑΕΠ. Το 90% των ρυθμίσεων έγινε μέσω απευθείας διαπραγμάτευσης με τους δανειολήπτες. Οι μισές συμφωνίες ρύθμισης περιλάμβαναν άφεση χρέους. Συνολικά, οι οφειλέτες μας επωφελήθηκαν από άφεση χρέους άνω των 3 δισ. ευρώ, με μέσο «κούρεμα» το 50% της οφειλής. Ο εξωδικαστικός μηχανισμός έχει εξελιχθεί σε ουσιαστικό εργαλείο, με ρυθμίσεις δανείων ύψους 1,5 δισ. ευρώ έως σήμερα (πάντοτε για τα χαρτοφυλάκια που διαχειρίζεται η doValue Greece) – το 50% υλοποιήθηκε το τελευταίο 12μηνο. Για δανειολήπτες με συνολικές οφειλές κάτω των 250.000 ευρώ οι λύσεις του Εξωδικαστικού εγκρίνονται σχεδόν πάντοτε, ακόμη κι όταν δεν είναι υποχρεωτικές για τους πιστωτές. Τα ποσοστά εγκρισιμότητάς μας σε αυτή την κατηγορία κινούνται πάνω από το 85%, ενώ αντίστοιχα είναι τα στοιχεία για τους άλλους μεγάλους servicers.
Οι servicers προκρίνουμε ρυθμίσεις έναντι των ρευστοποιήσεων. Ενδεικτικά, για την doValue Greece σε κάθε έναν πλειστηριασμό αντιστοιχούν περίπου 30 δάνεια που ρυθμίστηκαν. Η ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων είναι μια σχετικά γρήγορη διαδικασία μείωσης του αποθέματος μη εξυπηρετούμενων δανείων. Αλλά επιλογή μας είναι οι βιώσιμες ρυθμίσεις.
Και ένα σημαντικό στοιχείο που συχνά παραβλέπεται στον δημόσιο διάλογο. Η doValue Greece έχει ανακτήσει από το 2020 που ιδρύθηκε 6 δισ. ευρώ. Μόνο το 20% προέρχεται από πλειστηριασμούς – και αυτή η αναλογία δίνει μια πολύ ακριβέστερη εικόνα της δραστηριότητας και του ρόλου των servicers από εκείνη που επικρατεί στη δημοσιότητα.
Επιστρέφουν στις τράπεζες δάνεια που εξυπηρετούνται
– Οι αρχικές εκτιμήσεις έκαναν λόγο για την προοπτική επιστροφής στις τράπεζες δανείων ύψους 40 δισ. ευρώ. Είναι ρεαλιστικός αυτός ο στόχος και σε πόσο χρόνο θα μπορούσε να επιτευχθεί;
– Οι εποπτικές αρχές απαιτούν σημαντικό χρόνο εξυπηρέτησης για να επανέλθουν στους τραπεζικούς ισολογισμούς τέτοια δάνεια χωρίς κεφαλαιακές επιβαρύνσεις. Ενα εναλλακτικό πρώτο βήμα είναι η ενδιάμεση μεταφορά τους σε ιδιώτες επενδυτές, με τη μετέπειτα μεταφορά τους στις τράπεζες, όταν πληρούνται όλα τα απαραίτητα κριτήρια. Η doValue Greece προχώρησε φέτος στην πρώτη τέτοια συναλλαγή πώλησης θεραπευμένων δανείων στην Ελλάδα, ένα χαρτοφυλάκιο στεγαστικών δανείων ύψους 250 εκατ. ευρώ. Υπάρχει όμως ικανό απόθεμα. Στην doValue Greece, δάνεια άνω των 2,3 δισ. ευρώ είναι είτε ρυθμισμένα και ενήμερα, είτε σε καθυστέρηση μικρότερη των 90 ημερών. Αυτά τα δάνεια συγκροτούν τη βάση για ανάλογες μελλοντικές συναλλαγές. Επιπλέον, επιχειρηματικά δάνεια ύψους περίπου 200 εκατ. ευρώ έχουν ήδη αναχρηματοδοτηθεί από ελληνικές τράπεζες και έχουν έτσι επανέλθει στους ισολογισμούς τους. Αυτή η αγορά κατά την εκτίμησή μου μπορεί να προσεγγίσει τα 10 δισ. ευρώ έως το 2030.
Μέσα σε έξι χρόνια λειτουργίας της doValue έχουμε ρυθμίσει σχεδόν 250.000 υποθέσεις δανείων, συνολικού ύψους άνω των 13 δισ. Μέγεθος που αντιστοιχεί στο 5% του ΑΕΠ. Το 90% των ρυθμίσεων έγινε μέσω απευθείας διαπραγμάτευσης με τους δανειολήπτες. Οι μισές συμφωνίες ρύθμισης περιελάμβαναν άφεση χρέους, με μέσο «κούρεμα» το 50% της οφειλής.
– Κλείσατε πρόσφατα έξι χρόνια δραστηριότητας στην Ελλάδα. Ποιος είναι ο σχεδιασμός σας για το μέλλον;
– Aκολουθώντας μια πανευρωπαϊκή τάση, ο όμιλος της doValue διευρύνει τη δραστηριότητά του και πέρα από τη διαχείριση δανείων. Στην Ελλάδα, εκτός αυτού του τομέα, έχουμε ιδρύσει άλλες τέσσερις θυγατρικές, με πιο πρόσφατη την παρουσία μέσω της FinTHESIS στον χώρο της μεσιτείας στεγαστικών δανείων. Η doAdvise προσφέρει εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες σε επενδυτές και χρηματοοικονομικούς οργανισμούς. H doValue RES είναι κορυφαία εταιρεία στη διαχείριση ακινήτων. H doServe δραστηριοποιείται στον χώρο των μη τραπεζικών οφειλών. Με αυτόν τον τρόπο η doValue εξελίσσεται στην Ελλάδα σε έναν ευρύτερο όμιλο χρηματοοικονομικών υπηρεσιών σε όλα τα πεδία που επιτρέπει το εποπτικό πλαίσιο.
