Η συζήτηση που άνοιξε στο τελευταίο Eurogroup για πρώτη φορά μετά την πανδημία, επανέφερε με τόσο ξεκάθαρο τρόπο το δίλημμα αν η Ευρώπη είναι έτοιμη να αποκτήσει μόνιμη δημοσιονομική ισχύ ή αν θα παραμείνει μια νομισματική ένωση, όπου κάθε κράτος θα συνεχίζει να αντιμετωπίζει μόνο του τις μεγάλες προκλήσεις.
Το σίγουρο είναι ότι καμία χώρα δεν μπορεί ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει τα δημοσιονομικά της προβλήματα ή στην περίπτωση της Ελλάδας να βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σκληρή οροφή δαπανών και ταυτόχρονα να μπορεί να χρηματοδοτεί μια σειρά από πρόσθετες δαπάνες. Και άντε στην περίπτωση τη δική μας λόγω γεωγραφικής θέσης δεν χρειάζεται να αυξήσουμε πολύ τα ήδη αυξημένα αμυντικά κονδύλια. Ολα τα άλλα ωστόσο θα πρέπει να τα πληρώσουμε (ενεργειακή μετάβαση, τεχνολογικό χάσμα με ΗΠΑ και Κίνα, τεχνητή νοημοσύνη, δίκτυα, ημιαγωγούς) και μαζί να συνεχίζουμε την προσπάθεια σύγκλισης των εισοδημάτων με την υπόλοιπη Ε.Ε., με μέτρα σαν αυτά που θέλει η κυβέρνηση να ανακοινώσει στη ΔΕΘ. Το παράδοξο είναι ότι οι ίδιες κυβερνήσεις που ζητούν περισσότερες επενδύσεις έχουν επαναφέρει και τους αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες. Με άλλα λόγια, ζητούν από τα κράτη να ξοδέψουν περισσότερα, ενώ ταυτόχρονα τους επιτρέπουν να δανειστούν λιγότερο.
Οι Ισπανοί έσπευσαν να ρίξουν στο τραπέζι ξανά έναν μόνιμο μηχανισμό κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού, με δυνατότητα έκδοσης έως και 850 δισ. ευρώ ετησίως. Ο υπουργός Οικονομίας της Ισπανίας, Κάρλος Κουέρπο, εισηγείται ουσιαστικά τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού «ασφαλούς τίτλου», ενός ευρωομολόγου νέας γενιάς, που θα μπορεί να χρηματοδοτεί τις κοινές ευρωπαϊκές προτεραιότητες και ταυτόχρονα να ενισχύσει τη διεθνή θέση του ευρώ.
Τα επιχειρήματα υπέρ είναι ισχυρά. Ενα ενιαίο ευρωπαϊκό ομόλογο θα μείωνε το κόστος χρηματοδότησης για επιχειρήσεις και κράτη, θα ενίσχυε τον διεθνή ρόλο του ευρώ και θα επέτρεπε την κοινή χρηματοδότηση έργων που κανένα κράτος δεν μπορεί πλέον να αναλάβει μόνο του.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία ή η Ισπανία, τα οφέλη θα ήταν προφανή: φθηνότερη χρηματοδότηση, περισσότερος δημοσιονομικός χώρος για επενδύσεις και μεγαλύτερη προστασία απέναντι στις κρίσεις. Υπάρχει όμως και η άλλη όψη. Η Γερμανία, η Ολλανδία, η Αυστρία και οι υπόλοιπες χώρες του λεγόμενου «δημοσιονομικού Βορρά» βλέπουν το σχέδιο με μεγάλη καχυποψία. Ο φόβος τους δεν είναι παράλογος. Θεωρούν ότι ένας μόνιμος κοινός δανεισμός μεταφέρει μέρος του κινδύνου από τις πιο υπερχρεωμένες οικονομίες στους φορολογουμένους των χωρών που διατηρούν επί δεκαετίες αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία. Με απλά λόγια, φοβούνται ότι θα πληρώσουν τελικά τον λογαριασμό άλλων.
Η ένσταση αυτή δεν μπορεί να απορριφθεί εύκολα. Αν όλοι δανείζονται με το ίδιο επιτόκιο, ποιος εγγυάται ότι όλοι θα συνεχίσουν να ασκούν την ίδια συνετή δημοσιονομική πολιτική; Η απάντηση, όμως, δεν βρίσκεται ούτε στην πλήρη αμοιβαιοποίηση του χρέους ούτε στην απόλυτη άρνηση κάθε κοινής χρηματοδότησης.
Η Ευρώπη χρειάζεται έναν μόνιμο μηχανισμό κοινού δανεισμού, αλλά αποκλειστικά για ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά όπως η άμυνα, οι ενεργειακές διασυνδέσεις, τα δίκτυα, η τεχνητή νοημοσύνη, η έρευνα και οι μεγάλες υποδομές. Οχι για να χρηματοδοτεί ελλείμματα ή προεκλογικές παροχές των κρατών-μελών. Παράλληλα, η συμμετοχή θα πρέπει να συνδέεται με αυστηρή συμμόρφωση στους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες. Οποιος δεν εφαρμόζει μεταρρυθμίσεις ή δεν τηρεί τις δεσμεύσεις του, δεν μπορεί να απολαμβάνει τα ίδια προνόμια.
Η ειρωνεία είναι ότι η Ευρώπη συζητά σήμερα όσα συζητούσε πριν από δεκαπέντε χρόνια, όταν η Ελλάδα βρισκόταν στο επίκεντρο της κρίσης χρέους. Τότε τα ευρωομόλογα θεωρούνταν σχεδόν απαγορευμένη λέξη. Σήμερα επανέρχονται όχι επειδή άλλαξαν οι ιδέες, αλλά επειδή άλλαξε ο κόσμος.
