Η επόμενη κυβέρνηση δεν θα παραλάβει απλώς μια νέα τετραετία. Θα παραλάβει τον λογαριασμό μιας εποχής κατά την οποία το ελληνικό πολιτικό σύστημα συνήθισε να λειτουργεί μέσα σε μια «χαλαρή» δημοσιονομική εξαίρεση. Να μοιράζει, να επιδοτεί και να αναβάλλει δύσκολες αποφάσεις πίσω από την ασφάλεια των ευρωπαϊκών πόρων.
Η περίοδος 2020-26 δεν ήταν κανονικότητα. Είχε πανδημία, ενεργειακή κρίση, Ταμείο Ανάκαμψης, έκτακτους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς, δημοσιονομική ανοχή. Ολα αυτά «έχτισαν» μεν ένα γενναιόδωρο πλαίσιο αλλά και την αυταπάτη ότι η δημοσιονομική μας «άνεση» ήταν εθνική επιτυχία, ενώ στην ουσία ήταν ένα έκτακτο ευρωπαϊκό πλαίσιο που τώρα τελειώνει.
Η νέα περίοδος στην Ευρώπη θα είναι πολύ σκληρή. Ο νέος κοινοτικός προϋπολογισμός είναι μάχη συμφερόντων. Οι χώρες θα συγκρουστούν για λιγότερους διαθέσιμους πόρους και για νέες προτεραιότητες σε άμυνα, ασφάλεια, ενέργεια, βιομηχανία, τεχνολογία, ανταγωνιστικότητα.
Το δόγμα της Ελλάδας «να πάρουμε όσο περισσότερα γίνεται» δεν ισχύει πια. Η χώρα δεν έχει την πολυτέλεια να πάει σε αυτή τη διαπραγμάτευση με γενικόλογες διεκδικήσεις. Χρειάζονται εσωτερική συνοχή, τεχνοκρατική προετοιμασία, συμμαχίες και καθαροί στόχοι. Ενα παράδειγμα, η άμυνα. Η Ελλάδα πρέπει να διεκδικήσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, συμμετοχή της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και πραγματικό επιμερισμό βαρών, για να μη συνεχιστεί η τακτική των εισαγόμενων λύσεων που πληρώνονται ακριβά, χωρίς να χτίζουν ισχύ. Οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες δεν είναι μια «τεχνική διαδικασία» των Βρυξελλών. Θα είναι το πραγματικό πλαίσιο διακυβέρνησης της χώρας. Θα επιβάλουν όρια, πειθαρχία, προτεραιότητες. Θα αναγκάσουν την όποια επόμενη κυβέρνηση να ιεραρχήσει, να περιορίσει, να πει «όχι». Το πρόβλημα είναι ότι το πολιτικό σύστημα έχει εθιστεί στο αντίθετο.
Τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης δεν ήταν δώρο, είχαν κόστος. Οσο περισσότερα θα κατευθύνονται στην αποπληρωμή παλαιών υποχρεώσεων, τόσο λιγότερος χώρος θα μένει για νέα προγράμματα. Γι’ αυτό η επόμενη εκλογική συζήτηση δεν μπορεί να γίνει με τους όρους του χθες. Δεν μπορεί να είναι ένας πλειστηριασμός παροχών, όπου κάθε κόμμα υπόσχεται και όλοι κάνουν ότι δεν βλέπουν το δημοσιονομικό ταβάνι. Η χώρα χρειάζεται ώριμη συζήτηση για το ποια μέτρα θα χρηματοδοτηθούν, ποια θα κοπούν, ποιες δαπάνες έχουν προτεραιότητα, ποια κοινωνική πολιτική είναι πραγματικά αναγκαία, ποιο παραγωγικό σχέδιο θα σταθεί χωρίς ευρωπαϊκές ενέσεις.
Το θέμα δεν είναι ποιος θα κερδίσει τις επόμενες εκλογές. Είναι ποιος έχει το θάρρος να κυβερνήσει τη χώρα στη νέα πραγματικότητα που έρχεται και όχι στην ψευδαίσθηση που καλλιεργείται.
Οταν οι κάλπες κλείσουν, πάνω στο τραπέζι της επόμενης κυβέρνησης δεν θα βρίσκεται πρόγραμμα παροχών. Θα βρίσκεται ο λογαριασμός!
*Ο κ. Ηλίας Πεντάζος είναι οικονομολόγος, τ. γ.γ. Δημοσιονομικής Πολιτικής υπ. Οικονομικών.
