Το σήμα για επιστροφή στην κανονικότητα, με απαλλαγή και από το τελευταίο κατάλοιπο της εποχής των μνημονίων, τη μεταπρογραμματική εποπτεία, αναμένεται να δώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις μνημονιακές χώρες το φθινόπωρο, συμπεριλαμβανομένης, πιθανότατα, και της Ελλάδας.
Συγκεκριμένα, η Κομισιόν έχει καταθέσει πρόταση, η οποία προβλέπει ότι οι μνημονιακές χώρες δεν θα χρειαστεί να περιμένουν έως ότου εξοφληθεί το 75% της βοήθειας που έλαβαν στα προγράμματά τους (Κανονισμός 472/2013), για να βγουν από τη μεταπρογραμματική εποπτεία. Θα αρκεί να έχουν συμπληρώσει 5 χρόνια στη μεταπρογραμματική εποπτεία, υπό την προϋπόθεση, βεβαίως, ότι δεν υπάρχουν κίνδυνοι εξόφλησης των υποχρεώσεών τους μεσοπρόθεσμα και με τη σύμφωνη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής.
Εφόσον εγκριθεί αυτή η πρόταση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, πιθανώς το φθινόπωρο, η Κομισιόν θα ετοιμάσει εκθέσεις για όλα τα κράτη των μνημονίων, πλην Ισπανίας, που έχει ήδη βγει από τη μεταπρογραμματική εποπτεία. Η Κύπρος, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία έχουν ήδη συμπληρώσει 5ετία στο καθεστώς μεταπρογραμματικής εποπτείας και αναμένεται να βγουν άμεσα. Η Ελλάδα έχει μια ιδιαιτερότητα, καθώς εντάχθηκε αρχικώς σε καθεστώς ενισχυμένης εποπτείας (2018-2022) και μετά στην απλή μεταπρογραμματική εποπτεία, όπου θα συμπληρώσει 5ετία το καλοκαίρι του 2027.
Ευρωπαϊκές πηγές εκτιμούν ότι πιθανώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα θελήσει να εντάξει και την Ελλάδα στην ομάδα των χωρών που θα βγουν άμεσα από την εποπτεία, ώστε να μη χρειαστεί να περιμένει –μόνη αυτή– ώς το ερχόμενο καλοκαίρι. Αλλωστε και η ενισχυμένη εποπτεία ήταν μια μορφή μεταπρογραμματικής εποπτείας.
Υπέρ μιας τέτοιας θετικής για την Ελλάδα πρότασης συνηγορεί και το γεγονός ότι έχει ήδη βγει από το καθεστώς των μακροοικονομικών ανισορροπιών, τον περασμένο μήνα, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου (όπου παραμένουν άλλες 4 χώρες). Επίσης, θετικά στο γόητρο της χώρας λειτουργεί η ανάληψη της προεδρίας του Eurogroup από τον Κυριάκο Πιερρακάκη.
Επί της ουσίας, η σημασία είναι μικρή, εξηγούν οι πηγές. Η μεταπρογραμματική εποπτεία είναι, ούτως ή άλλως, μια διαδικασία που περνάει κάτω από τα ραντάρ τα τελευταία χρόνια. Προβλέπει δύο αξιολογήσεις τον χρόνο και αντίστοιχες εκθέσεις, οι οποίες συνήθως δεν περιέχουν εκπλήξεις. Αλλωστε, εφόσον η χώρα συμπληρώνει ούτως ή άλλως 5ετία το επόμενο καλοκαίρι, απομένουν μόνο δύο αξιολογήσεις ακόμη.
Η χώρα έχει ήδη βγει από το καθεστώς των μακροοικονομικών ανισορροπιών, τον περασμένο μήνα, στο πλαίσιο της αξιολόγησης του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.
Η σημασία είναι κυρίως συμβολική: να μην αποτελεί η Ελλάδα τη μοναδική εξαίρεση, έστω και για 1 χρόνο και να αναγνωρίσει η Κομισιόν ότι η χώρα επέστρεψε οριστικά στην κανονικότητα. Το αν τελικά θα συμβεί αυτό θα φανεί τελικά το φθινόπωρο. Φυσικά, μια θετική απόφαση θα λειτουργήσει υπέρ του ευρωπαϊκού προφίλ της κυβέρνησης, σε μια προεκλογική περίοδο.
Οι εκκρεμότητες
Ενώ όμως η χώρα αφήνει πίσω της το καθεστώς των μνημονίων, παραμένουν εκκρεμότητες και ανεκπλήρωτες δεσμεύσεις τόσο από τη μνημονιακή εποχή, όσο και από την περίοδο μετά, της έκθεσης Πισσαρίδη και του Ταμείου Ανάκαμψης, τα ορόσημα του οποίου τροποποιήθηκαν πολλές φορές, βάζοντας στο ράφι μια σειρά από μεταρρυθμίσεις.
Κάποιες από αυτές τις εκκρεμότητες θα μπορούσαν, αν είχαν κλείσει, να αποβούν προς όφελος των καταναλωτών, μειώνοντας τις τιμές. Για παράδειγμα, αναφέρεται από ευρωπαϊκή πηγή, η περίπτωση των μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων (ΜΗΣΥΦΑ), μια υποκατηγορία των οποίων είχε προβλεφθεί στο μνημόνιο να μπορούν να πωλούνται από τα σούπερ μάρκετ. Στην πράξη, οι προϋποθέσεις που τέθηκαν για να γίνει αυτό το βήμα δεν επέτρεψαν την πώληση από τα σούπερ μάρκετ. Από την άλλη απελευθερώθηκαν οι τιμές τους και οι οποίες φυσικά αυξήθηκαν σημαντικά.
Παραμένουν ανεκπλήρωτες δεσμεύσεις τόσο από τη μνημονιακή εποχή όσο και από την περίοδο μετά, της έκθεσης Πισσαρίδη και του Ταμείου Ανάκαμψης.
Το «άνοιγμα» των αγορών ήταν ένα πάγιο ζητούμενο στις διαπραγματεύσεις με την τρόικα, το οποίο επαναφέρει και στις εκθέσεις της μεταπρογραμματικής εποπτείας.
Οι καθυστερήσεις στη δικαιοσύνη είναι επίσης ένα πρόβλημα που παραμένει οξύ, 8 χρόνια μετά το τέλος των μνημονίων. Στα πρωτοβάθμια δικαστήρια τα πράγματα έχουν βελτιωθεί, μετά την τροποποίηση του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, επισημαίνουν οι πηγές, ωστόσο η Κομισιόν στην τελευταία έκθεσή της για την Ελλάδα τονίζει πως παραμένουν προκλήσεις, κυρίως στην ψηφιοποίηση, που οδηγούν σε μακροχρόνιες διαδικασίες και συνεπώς δεν υπάρχει ασφάλεια δικαίου. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του ΚΕΦΙΜ, μια υπόθεση προστασίας καταναλωτή χρειάζεται 4,5 χρόνια για να ολοκληρωθεί.
Στον τραπεζικό τομέα, ακόμη εκκρεμεί –από το 2020– η δημιουργία του φορέα απόκτησης και επαναμίσθωσης ακινήτων, αν και ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας έχει πει ότι θα λειτουργεί ώς το τέλος φθινοπώρου. Ωστόσο, επειδή πρόκειται για ευαίσθητο θέμα, εκτιμάται από ευρωπαϊκές πηγές ότι ίσως τελικά δεν θα θελήσει να το ανακινήσει η κυβέρνηση παραμονές εκλογών. Το νέο καθεστώς προβλέπει ότι οι οφειλέτες θα μπορούν να παραμένουν στο σπίτι τους για 12 χρόνια πληρώνοντας ένα μικρό ενοίκιο και θα έχουν τη δυνατότητα να το αγοράσουν στο τέλος, αν ανακάμψουν. Οι Ευρωπαίοι το θεωρούν σημαντικό γιατί είναι η τελευταία εκκρεμότητα για να ολοκληρωθεί το πτωχευτικό πλαίσιο, το οποίο αποτελεί θεμελιώδη μεταρρύθμιση του ελληνικού συστήματος.
Επίσης, εκκρεμεί το εξίσου ευαίσθητο θέμα του Μητρώου Φερεγγυότητας Ενοικιαστών, αν και έχει παραπεμφθεί για το β΄ εξάμηνο.
Το τελικό ζητούμενο όλων αυτών των μεταρρυθμίσεων, σημειώνουν οι πηγές, είναι η αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία συνδέεται με την αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου.
