Η Ελλάδα περιλαμβάνεται στις πιο ευάλωτες χώρες του ανεπτυγμένου κόσμου σε ό,τι αφορά τη διατήρηση υψηλού πληθωρισμού, παρά την υποχώρηση των τιμών ενέργειας, στο πλαίσιο της ειρηνευτικής συμφωνίας ΗΠΑ – Ιράν.
Το συμπέρασμα προκύπτει από πρόσφατη έκθεση της BMI, αναλυτικού βραχίονα του ομίλου Fitch, και δεν εκπλήσσει τους οικονομικούς αναλυτές στην Ελλάδα, που έχουν ανάλογες ανησυχίες. Σύμφωνα με τους αναλυτές της BMI, o πληθωρισμός δεν θα επιστρέψει στα επίπεδα προ του πολέμου, δηλαδή στο 3% του Φεβρουαρίου, πριν από τον Απρίλιο της επόμενης χρονιάς.
Η υπερβάλλουσα ζήτηση, σε σχέση με τις παραγωγικές δυνατότητες της χώρας, αλλά και δομικά προβλήματα, στρεβλώσεις και ολιγοπωλιακές συνθήκες στην αγορά, που επιτρέπουν την εξασφάλιση υψηλών κερδών, βρίσκονται πίσω από την εμμονή του δείκτη σε υψηλά επίπεδα, σύμφωνα με τις αναλύσεις. Σε κάθε περίπτωση, οι υψηλές τιμές «γονατίζουν» το πιο ευάλωτο κομμάτι του πληθυσμού και συνιστούν το δυσκολότερο πρόβλημα για την κυβέρνηση ενόψει και των εκλογών.
Τον Μάιο, ο πληθωρισμός στην Ελλάδα ήταν 4,9% και στην Ευρωζώνη 3,2%. Κατά μέσον όρο η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει ότι φέτος ο δείκτης θα κλείσει κατά μέσον όρο στο 3,8% (από 2,9% το 2025) και στη συνέχεια θα υποχωρήσει στο 2,6% το 2027. Στο 3,7% έβλεπε τον φετινό πληθωρισμό και η Κομισιόν στις ανοιξιάτικες προβλέψεις της, με υποχώρηση στο 2,4% το 2027.
Σύμφωνα με την ανάλυση της ΒΜΙ, συνολικά στις ανεπτυγμένες χώρες, oι δευτερογενείς επιπτώσεις από την άνοδο των τιμών της ενέργειας, δηλαδή η άνοδος των τιμών των προϊόντων και των υπηρεσιών, θα διατηρηθούν ίσως για μεγαλύτερο διάστημα, οδηγώντας σε κάποιες περιπτώσεις σε πίεση για μισθολογικές αυξήσεις και πληθωριστικές προσδοκίες. Κάποιες χώρες είναι πιο ευάλωτες σε αυτή την εξέλιξη και η Ελλάδα πρωταγωνιστεί ανάμεσά τους.
Ενας βασικός λόγος για αυτό είναι το λεγόμενο θετικό παραγωγικό κενό, δηλαδή οι συνθήκες υπερβάλλουσας ζήτησης σε σχέση με την προσφορά. Η Ελλάδα έχει το μεγαλύτερο θετικό παραγωγικό κενό μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών, που εξετάζει η μελέτη, καθώς η ζήτηση παραμένει ισχυρή και ενισχύεται με τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, τον τουρισμό, τις μισθολογικές αυξήσεις και την παραοικονομία.
Απαντώντας στην ερώτησή μας, πόσο καιρό θα επιμείνουν οι πληθωριστικές πιέσεις στην Ελλάδα, σε σύγκριση με τους εταίρους της στην Ευρωζώνη, ο Tζέιμς Μπένετ, ανώτερος αναλυτής στην ΒΜΙ, λέει ότι ο εναρμονισμένος δείκτης θα υποχωρήσει ελαφρώς τον Ιούνιο και τον Ιούλιο από το 4,9% του Μαΐου, καθώς το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ εχει ήδη «ανακουφίσει» τις τιμές του πετρελαίου Brent, οι οποίες και ευθύνονται κατά κύριο λόγο για την άνοδο του ελληνικού πληθωρισμού.
«Ως αποτέλεσμα», λέει, «αναμένουμε τον πληθωρισμό να σταθεροποιηθεί σε ανεβασμένο ακόμη επίπεδο το δεύτερο μισό του χρόνου και να υποχωρήσει πλησιάζοντας το επίπεδό του προ του πολέμου, γύρω στο 3%, τον Απρίλιο του 2027. Το επίπεδο αυτό είναι αξιοσημείωτα υψηλότερο από τις αγορές του πυρήνα της Ευρωζώνης και ευθυγραμμίζεται με τις προσδοκίες μας ότι ένα θετικό παραγωγικό κενό, σε συνδυασμό με λιγότερο αυστηρή δημοσιονομική πολιτική, θα «προκαλέσει κάποια επίμονη πληθωριστική πίεση».
Σύμφωνα με οικονομολόγους στην Ελλάδα και την Τράπεζα της Ελλάδος, η υπερβάλλουσα ζήτηση ενισχύει την τιμολογιακή δύναμη των επιχειρήσεων και άρα την άνοδο των τιμών. Στην ίδια κατεύθυνση, συμβάλλουν και οι στρεβλώσεις στις συνθήκες ανταγωνισμού.
Στην Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνουν ότι είναι κρίσιμο να ληφθούν διαρθρωτικού χαρακτήρα μέτρα για την ενίσχυση του ανταγωνισμού σε κλάδους που χαρακτηρίζονται από ολιγοπωλιακές συνθήκες, καθώς και για την κατάργηση εμποδίων εισόδου σε αγορές και υπηρεσίες.
Στην έκθεση Νομισματικής Πολιτικής της Τράπεζας της Ελλάδος, που κατέθεσε ο διοικητής της Γιάννης Στουρνάρας την περασμένη εβδομάδα, επισημαίνεται ότι τα επιχειρηματικά κέρδη επέστρεψαν το πρώτο τρίμηνο της φετινής χρονιάς ως βασικός παράγων που οδήγησε στην αύξηση του πληθωρισμού, όπως ήταν μέχρι και τα μέσα του 2023, καθώς οι επιχειρήσεις μετακύλισαν την άνοδο του κόστους τους λόγω ενέργειας στους καταναλωτές. Οπως επισημαίνεται στην έκθεση, σε κλάδους με χαμηλό βαθμό ανταγωνισμού και υπερβάλλουσα ζήτηση, έναντι περιορισμένης προσφοράς, ενισχύεται η τιμολογιακή δύναμη των επιχειρήσεων.
Στην έκθεση Νομισματικής Πολιτικής της Τράπεζας της Ελλάδος, που κατέθεσε ο διοικητής της Γιάννης Στουρνάρας, επισημαίνεται ότι τα επιχειρηματικά κέρδη επέστρεψαν το πρώτο τρίμηνο της φετινής χρονιάς ως βασικός παράγων που οδήγησε στην αύξηση του πληθωρισμού, όπως ήταν μέχρι και τα μέσα του 2023, καθώς οι επιχειρήσεις μετακύλισαν την άνοδο του κόστους τους λόγω ενέργειας στους καταναλωτές.
Οι επενδύσεις θα προσφέρουν, προφανώς, τη λύση στο θέμα του θετικού παραγωγικού κενού, μέσω της αύξησης των παραγωγικών δυνατοτήτων της οικονομίας, αλλά αφού ολοκληρωθούν, οπότε και θα συμβάλουν στην αύξηση της προσφοράς. Στο μεταξύ, λειτουργούν στην αντίθετη κατεύθυνση, αυξάνοντας τη ζήτηση. Με άλλα λόγια, ο πληθωρισμός είναι ίσως έως ένα βαθμό μια παράπλευρη απώλεια της προσπάθειας αναπτυξιακής σύγκλισης. Ή όπως επισημαίνεται από οικονομικούς αναλυτές, ο υψηλός πληθωρισμός σημαίνει και ότι «είναι πολύ καυτή η οικονομία», δηλαδή αναπτύσσεται και προσφέρει υψηλότερα κέρδη και μισθούς. Σε αυτή τη συγκυρία, υποστηρίζεται ότι ο υψηλός πληθωρισμός είναι μάλλον ένδειξη ευρωστίας της οικονομίας ή κομματιών της, παρά αδυναμίας. Αυτό, βεβαίως, δεν βοηθάει τις ασθενέστερες τάξεις που μαστίζονται περισσότερο από τις υψηλές τιμές.
Απαντώντας σε ερώτησή μας για την προοπτική αντιστροφής του θετικού παραγωγικού κενού στην Ελλάδα, ο κ. Μπένετ εκτιμά ότι με τον εντυπωσιακό ρυθμό αύξησης των επενδύσεων που εμφανίζει η Ελλάδα κινείται ήδη σ’ αυτή την κατεύθυνση. «Παρότι τα θετικά παραγωγικά κενά θεωρούνται κατακριτέα, καθώς οδηγούν σε υπερβάλλοντα πληθωρισμό, θεωρούμε ότι η παρούσα αναπτυξιακή πορεία της Ελλάδας είναι υγιής, καθώς καθοδηγείται από επενδύσεις», επισημαίνει. Ο ίδιος εξηγεί ότι οι κυβερνητικές παρεμβάσεις συμβάλλουν στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και καταλήγει: «Για να μπορέσει η οικονομία να φτάσει τους εταίρους της στην Ευρωζώνη γρήγορα σε όρους ανάπτυξης και μεγέθους, μια ελεγχόμενη περίοδος θετικού παραγωγικού κενού είναι απαραίτητη».
Ο πληθωρισμός είναι ίσως έως ένα βαθμό μια παράπλευρη απώλεια της προσπάθειας αναπτυξιακής σύγκλισης. Ή όπως επισημαίνεται από οικονομικούς αναλυτές, ο υψηλός πληθωρισμός σημαίνει και ότι «είναι πολύ καυτή η οικονομία», δηλαδή αναπτύσσεται και προσφέρει υψηλότερα κέρδη και μισθούς. Αυτό, βεβαίως, δεν βοηθάει τις ασθενέστερες τάξεις που μαστίζονται περισσότερο από τις υψηλές τιμές.
Η Ελλάδα κατατάσσεται στις ευάλωτες χώρες, ως προς την προοπτική διατήρησης υψηλού πληθωρισμού και για άλλους λόγους, σύμφωνα με την ανάλυση της ΒΜΙ. Η ανεργία της έχει πέσει σε επίπεδα χαμηλά σε σύγκριση με τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο της (της τελευταίας 10ετίας) και η αγορά εργασίας της χαρακτηρίζεται από στενότητα. Η δημοσιονομική πολιτική, εξάλλου, προβλέπεται να χαλαρώσει φέτος σε σύγκριση με τον προηγούμενο χρόνο. Ωστόσο, ο κ. Μπένετ επισημαίνει ότι η κάποια χαλάρωση, που σημειώνεται λόγω των μέτρων αντιμετώπισης του σοκ από την κρίση στη Μέση Ανατολή, είναι προσωρινή και κατά μέσον όρο η δημοσιονομική πολιτική παραμένει σφιχτή. Ο ίδιος τάσσεται κατά της περικοπής των συγκεκριμένων μέτρων στήριξης.
Οι αναλυτές επισημαίνουν και άλλους παράγοντες, όπως η γεωγραφική θέση της χώρας και η απόστασή της από τις αλυσίδες αξίας και προμηθειών της Ευρώπης, που επιτρέπουν σε πολυεθνικές εταιρείες να υπερτιμολογούν τα προϊόντα που προορίζονται για εδώ, όπως και για άλλες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία. Ενα γνωστό θέμα που έχει ανακινήσει και ο πρωθυπουργός.
