Φόβους ότι η ειρηνευτική συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν ανοίγει τον δρόμο για την επιβολή τελών στα Στενά του Ορμούζ εκφράζουν στελέχη της ναυτιλιακής βιομηχανίας, διαβλέποντας ένα νέο καθεστώς για την κρίσιμη πλωτή οδό, που πριν από τον πόλεμο ήταν ελεύθερη για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Σύμφωνα με τους όρους της προκαταρκτικής συμφωνίας, η Τεχεράνη δεσμεύεται να επιτρέψει την ασφαλή και δωρεάν διέλευση των πλοίων για ένα μεταβατικό διάστημα 60 ημερών. Μετά τη λήξη αυτής της περιόδου, το Ιράν σχεδιάζει να ξεκινήσει επίσημο διάλογο με το Ομάν και τα υπόλοιπα κράτη του Περσικού Κόλπου για τον καθορισμό της μελλοντικής διοίκησης και των «ναυτιλιακών υπηρεσιών» στα Στενά. Η εν λόγω διατύπωση, σύμφωνα με ειδικούς του κλάδου, θα διευκολύνει το Ιράν είτε να επιβάλει τέλη διέλευσης στη θαλάσσια οδό είτε να συστήσει ένα κοινό ταμείο, στα πρότυπα των Στενών της Μάλακα, ενός από τα πλέον κομβικά και πολυσύχναστα περάσματα παγκοσμίως μεταξύ Μαλαισίας, Ινδονησίας και Σιγκαπούρης. «Πρόκειται για ένα εθελοντικό ταμείο όπου συνεισφέρουν τα κράτη και όχι η ναυτιλιακή βιομηχανία», διευκρινίζει ο Τζον Στόπερτ από το Διεθνές Ναυτιλιακό Επιμελητήριο, σημειώνοντας ότι οι πόροι αυτοί καλύπτουν, μεταξύ άλλων, την αντιμετώπιση πετρελαιοκηλίδων.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτέλεσαν κρίσιμο διαπραγματευτικό χαρτί για το Ιράν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. Μετά τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις τον Φεβρουάριο, η Τεχεράνη έκλεισε ουσιαστικά την πλωτή οδό για την κυκλοφορία, απαιτώντας τέλος δύο εκατ. δολαρίων σε bitcoin και προειδοποιώντας ότι είχε τοποθετήσει νάρκες στις κύριες ναυτιλιακές οδούς εντός και εκτός του Κόλπου.
Νωρίτερα, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε αναφέρει το ενδεχόμενο συνδιαχείρισης των Στενών από τις ΗΠΑ και το Ιράν μέσω μιας κοινοπραξίας, ενώ ο Λευκός Οίκος εξέτασε ακόμη και τη δημιουργία μιας λωρίδας «VIP» για πλοία που καταβάλλουν τέλη. Η αμερικανική κυβέρνηση, ωστόσο, ξεκαθαρίζει ότι η επιβολή υποχρεωτικών διοδίων από το Ιράν είναι απαράδεκτη, με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς να τονίζει ότι οι παγκόσμιες θαλάσσιες οδοί πρέπει να παραμείνουν ελεύθερες. «Δεν μιλάμε για διόδια, αλλά για τη διασφάλιση ότι τα Στενά δεν θα αποτελέσουν ποτέ ξανά σημείο στραγγαλισμού για την παγκόσμια οικονομία», υπογράμμισε ο Βανς.
Ο Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, ωστόσο, ο κορυφαίος διαπραγματευτής του Ιράν, ξεκαθάρισε στην κρατική τηλεόραση ότι τα Στενά «δεν θα επιστρέψουν στην προπολεμική κατάσταση», διαμηνύοντας προς κάθε κατεύθυνση ότι «το Ιράν έχει κυριαρχικά δικαιώματα στο Ορμούζ και θα εισπράττει τέλη για αυτές τις υπηρεσίες».
Σύμφωνα με την προκαταρκτική συμφωνία, το Ιράν δεσμεύεται να επιτρέψει ασφαλή και δωρεάν διέλευση πλοίων για ένα μεταβατικό διάστημα 60 ημερών.
Στα Στενά της Μάλακα, σημειωτέον, αντί για διόδια οι χώρες που τα διαπλέουν συνεισφέρουν εθελοντικά σε ένα ταμείο για την αποκατάσταση περιβαλλοντικών ζημιών και τη διεξαγωγή μελετών ναυσιπλοΐας, με την Ιαπωνία να αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους χρηματοδότες. Το Ορμούζ, αν και σημαντικά πλατύτερο, άνοιξε ξανά βάσει της ειρηνευτικής συμφωνίας, το Ιράν ωστόσο δεν έχει προσχωρήσει στη σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας και οι διαπραγματεύσεις για το μελλοντικό καθεστώς του προβλέπονται εξαιρετικά δύσκολες.
Το Ομάν, λόγου χάρη, που ελέγχει τη δυτική πλευρά των Στενών, έχει ήδη προκαλέσει τη δυσφορία των ΗΠΑ και χωρών του Κόλπου, καθώς απορρίπτει ένα σύστημα διοδίων, είχε συζητήσει ωστόσο με την Τεχεράνη κατά τη διάρκεια του πολέμου την πιθανότητα επιβολής τελών.
Η προοπτική μετατροπής ενός φυσικού θαλάσσιου περάσματος σε μια «ελεγχόμενη λεωφόρο με διόδια» έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην παγκόσμια ναυτιλιακή κοινότητα. Ο Βίνσεντ Κλερκ, διευθύνων σύμβουλος του ναυτιλιακού κολοσσού Maersk, προειδοποίησε ότι μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο για το παγκόσμιο εμπόριο. Σε αντίθεση με τεχνητά κανάλια, όπως του Σουέζ ή του Παναμά, όπου η επιβολή τελών είναι θεσμοθετημένη λόγω του κόστους κατασκευής και συντήρησης, η εργαλειοποίηση φυσικών στενών για την άντληση οικονομικών ή πολιτικών οφελών μπορεί να κλονίσει τα θεμέλια των θαλάσσιων μεταφορών, ανοίγοντας τον ασκό του Αιόλου και για άλλα γεωγραφικά σημεία – «κλειδιά», προειδοποιεί.
Πέρα από το οικονομικό σκέλος, ανακύπτουν τεράστια επιχειρησιακά ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο επιβολής και είσπραξης αυτών των τελών.
Με φόντο την αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα, η αγορά παραμένει εξαιρετικά επιφυλακτική. Το Κοινό Κέντρο Ναυτιλιακών Πληροφοριών (JMIC) υποβάθμισε μεν το επίπεδο απειλής από «σοβαρό» σε «ουσιαστικό», λόγω της πιο προβλέψιμης συμπεριφοράς των Φρουρών της Επανάστασης, η κίνηση στα Στενά ωστόσο παραμένει υποτονική. Τουλάχιστον 550 πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο, σύμφωνα με δεδομένα της Kpler, εκ των οποίων περισσότερα από 200 είναι δεξαμενόπλοια φορτωμένα με αργό πετρέλαιο ή καύσιμα. Οι μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες αρνούνται να θέσουν σε κίνδυνο τα πληρώματα και τα σκάφη τους προτού υπάρξει απόλυτη σαφήνεια για τους όρους ναυσιπλοΐας και τον καθαρισμό των θαλάσσιων ναρκών.
Ανησυχεί η Maersk
«Εάν οποιοδήποτε γεωγραφικό σημείο μπορεί ξαφνικά να μετατραπεί σε όπλο και να αξιοποιηθεί για χρήματα, και στη συνέχεια να κλείσει ξανά κατά την κρίση μιας συγκεκριμένης κυβέρνησης ή Αρχής, φυσικά αυτό είναι μια ανησυχητική εξέλιξη», λέει ο Βίνσεντ Κλερκ, CEO του ναυτιλιακού κολοσσού Maersk.
3
υπερδεξαμενόπλοια από τη Σαουδική Αραβία φορτωμένα με 6 εκατ. βαρέλια πετρελαίου διέσχισαν τα Στενά του Ορμούζ την Πέμπτη (18/6), σύμφωνα με την Kpler.
Σταδιακά η ομαλοποίηση
Τα Στενά του Ορμούζ μπορούν να ανοίξουν ξανά γρήγορα από πολιτικής απόψεως ή από απόψεως ασφάλειας, αλλά το εμπορικό ναυτιλιακό σύστημα είναι βέβαιον ότι θα αρχίσει να ομαλοποιείται σταδιακά», σημειώνει ο Δημήτρης Αμπατζίδης, επικεφαλής αναλυτής ρίσκου και συμμόρφωσης στην Kpler.
14
εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα και 6 εκατ. βαρέλια διυλισμένων προϊόντων την ημέρα περνούσαν από το Ορμούζ πριν από τον πόλεμο.
Ασφυκτική πίεση
«Οποιοδήποτε νέο σύστημα πληρωμών για τη χρήση των Στενών θα προσέθετε έναν διοικητικό περιορισμό ή μια ασφυκτική πίεση στον αριθμό των πλοίων που μπορούν να περνούν κάθε μέρα. Ποιος θα το επιβάλει; Πώς θα εφαρμοστεί; Πώς θα εισπράττονται τα τέλη;», αναρωτιέται ο Ναβίν Ντας, ανώτερος αναλυτής της Kpler.
