Υπάρχει κάτι σχεδόν αυτονόητο στην έννοια του ταχυδρομείου. Για δεκαετίες ήταν «ο πιο σίγουρος δρόμος», όπως υποσχόταν παλαιότερο διαφημιστικό σύνθημα των ΕΛΤΑ, αποτελώντας σταθερό σημείο αναφοράς για εκατομμύρια Ελληνες. Μέχρι που αυτή η βεβαιότητα άρχισε να δίνει τη θέση της στην αμφιβολία.
Σήμερα τα Ελληνικά Ταχυδρομεία βρίσκονται αντιμέτωπα με μια παρατεταμένη οικονομική κρίση. Οι ζημίες συσσωρεύονται επί σειράν ετών, παρά τις συνεχείς προσπάθειες αναδιάρθρωσης. Το 2024 έκλεισε με απώλειες 8,3 εκατ. ευρώ, μετά τις ζημίες των 28,7 εκατ. ευρώ που είχαν καταγραφεί το 2023. Σε μηνιαία βάση, ο οργανισμός εξακολουθεί να χάνει περίπου 3 εκατ. ευρώ. Και όλα αυτά ενώ η διαδικασία αναδιοργάνωσης βρίσκεται σε εξέλιξη ήδη από το 2016, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ανατρέψει την καθοδική πορεία. Το ερώτημα για τη βιωσιμότητα και τον ρόλο των ΕΛΤΑ στη σύγχρονη εποχή παραμένει ανοιχτό.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα αν αναλογιστεί κανείς την ιστορία του οργανισμού. Οι ρίζες των Ελληνικών Ταχυδρομείων φτάνουν έως το 1828, όταν ιδρύθηκαν με πρωτοβουλία του πρώτου κυβερνήτη της χώρας, Ιωάννη Καποδίστρια. Σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, ένας από τους παλαιότερους δημόσιους οργανισμούς της Ελλάδας δίνει τη δυσκολότερη μάχη της σύγχρονης ιστορίας του.
Νέα συζήτηση για τη λειτουργική επάρκεια και τις προοπτικές της σημερινής δομής των ΕΛΤΑ προκάλεσε εσωτερικό email που εστάλη στις 11 Ιουνίου από τη Διεύθυνση Ανθρώπινου Δυναμικού προς στελέχη και διοικητικούς υπαλλήλους. Στο μήνυμα, οι εργαζόμενοι καλούνταν να συμμετάσχουν εθελοντικά, για μία ημέρα, στη διανομή δεμάτων με στόχο την αποσυμφόρηση συγκεκριμένης περιοχής.
Πηγές προσκείμενες στα ΕΛΤΑ, απαντώντας για πρώτη φορά στην κριτική που προκάλεσε η πρωτοβουλία, υποστηρίζουν ότι η κίνηση δεν είχε ως κύρια επιδίωξη την κάλυψη επιχειρησιακών κενών. «Σκοπός ήταν οι εργαζόμενοι των γραφείων να έρθουν σε επαφή με το έργο του ταχυδρόμου και του διανομέα, να αντιληφθούν τις δυσκολίες της καθημερινότητας στο πεδίο και να κατανοήσουν καλύτερα το βασικό αντικείμενο της εταιρείας», αναφέρουν στην «Κ». Οι ίδιες πηγές αναγνωρίζουν, πάντως, ότι η συμμετοχή στελεχών στη διανομή δεν μπορεί να αποτελέσει λύση στα προβλήματα των καθυστερήσεων. «Προφανώς δεν πρόκειται για μόνιμη απάντηση στο ζήτημα των έγκαιρων παραδόσεων», σημειώνουν.
Παράλληλα, παραδέχονται ότι ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνήθηκε το εγχείρημα στο εσωτερικό του οργανισμού δεν ήταν ο πλέον επιτυχημένος. Οπως επισημαίνουν, «το οργανωτικό και επικοινωνιακό σκέλος χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή», αν και εκτιμούν ότι όσοι συμμετείχαν αποκόμισαν χρήσιμη εμπειρία από την άμεση επαφή με το επιχειρησιακό έργο των ΕΛΤΑ.
Οι διαρκείς αναταράξεις έχουν ασκήσει πίεση στη δραστηριότητά τους και έχουν οδηγήσει σε απώλεια σημαντικών συνεργασιών, όπως αυτή με την κινεζική Temu.
Με την ελληνική ταχυδρομική υπηρεσία να βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι, αξίζει ωστόσο να σταθεί κανείς στους περισσότερους από 3.100 εργαζομένους της. Για πολλούς ανθρώπους, κυρίως ηλικιωμένους στην περιφέρεια, ο ταχυδρόμος δεν είναι απλώς εκείνος που παραδίδει τη σύνταξη ή την αλληλογραφία. Είναι ένα οικείο πρόσωπο, μια καλημέρα, μια σύντομη κουβέντα. Είναι συχνά η πιο άμεση επαφή με το κράτος και τις υπηρεσίες του. Ο,τι κι αν συμβαίνει, το ταχυδρομείο εξακολουθεί να φτάνει ακόμη και στην πιο απομακρυσμένη γωνιά της χώρας, έστω και με καθυστερήσεις.
Αυτή η σύνδεση εξηγεί σε ένα βαθμό το κύμα αντιδράσεων που έφερε τον περασμένο Νοέμβριο η απόφαση για το κλείσιμο 158 ταχυδρομικών καταστημάτων σε πόλεις και χωριά της περιφέρειας, παρότι αρκετά από αυτά έγραφαν χαμηλές πτήσεις σε επισκεψιμότητα.
Εν μέσω της θύελλας που ακολούθησε, επιλέχθηκε ένας σταδιακός μετασχηματισμός του δικτύου, με την αντικατάσταση των παραδοσιακών ταχυδρομείων είτε από κοντινά ΕΛΤΑ Courier είτε από πρακτορεία ΕΛΤΑ που μοιράζονται τη στέγη με άλλους χώρους, όπως μίνι μάρκετ ή καφενεία.
Από τότε, οι ειδήσεις που αφορούν τον οργανισμό συχνά αποτυπώνουν μια αρνητική εικόνα. «Αυτό το κλίμα αδικεί τους εργαζομένους, οι οποίοι τον στηρίζουν, ενώ ταυτόχρονα υπονομεύει την προσπάθεια που βρίσκεται σε εξέλιξη για την ανάκαμψή του», επισημαίνουν στην «Κ» κύκλοι της αγοράς. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τους ίδιους, η εταιρεία έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα στην αξιοπιστία της, ενώ οι διαρκείς αναταράξεις έχουν ασκήσει πίεση στη δραστηριότητά της και έχουν οδηγήσει σε απώλεια σημαντικών συνεργασιών, όπως αυτή με την κινεζική πλατφόρμα Temu πριν από μερικούς μήνες. «Αυτό για το οποίο δεν γίνεται αρκετή συζήτηση είναι το πώς θα αυξηθούν τα έσοδα της εταιρείας», σημειώνουν οι ίδιοι κύκλοι. «Ο περιορισμός κόστους είναι θεμιτός, αλλά από μόνος του δεν αρκεί για να βγει από το αδιέξοδο».
Παλαιότερα, για τη δεινή κατάσταση των ΕΛΤΑ, το βασικό φταίξιμο έπεφτε κυρίως στο ότι το Δημόσιο «αμελούσε» διαχρονικά να καταβάλλει στην εταιρεία την αποζημίωση που οφείλει για την παροχή της καθολικής υπηρεσίας, δηλαδή που απορρέει από την υποχρέωση των ΕΛΤΑ να κάνουν παραδόσεις επιστολών και δεμάτων σε κάθε σημείο της ελληνικής επικράτειας, κάτι που σε ορισμένες περιπτώσεις είναι ζημιογόνο. Πίσω από αυτή τη δικαιολογία, θάβονταν με επιμέλεια κακοδιαχείριση, σπασμωδικές ενέργειες, ασυνέχεια μεταξύ των αλλεπάλληλων διοικήσεων αλλά και σπατάλες.
Πηγές προσκείμενες στα ΕΛΤΑ αναγνωρίζουν ότι η συμμετοχή στελεχών στη διανομή δεν μπορεί να αποτελέσει λύση στα προβλήματα των καθυστερήσεων.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η καταβολή της καθολικής υπηρεσίας έχει ομαλοποιηθεί. Είναι ενδεικτικό ότι έχουν πληρωθεί συνολικά 353 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2013-2025, καθώς και 6 εκατ. ευρώ για τις επιπτώσεις της πανδημίας.
Σε αυτά προστίθεται και ο δανεισμός ύψους 115 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων. Για τον λόγο αυτό έχουν προσημειωθεί πέντε εμβληματικά ακίνητα του οργανισμού, μεταξύ των οποίων το κτίριο στην Καισαριανή, στην οδό Αδριανουπόλεως 45, που έχει ήδη προσελκύσει το ενδιαφέρον εγχώριων και ξένων επενδυτών, οι ιστορικές εγκαταστάσεις στον Πειραιά, στην οδό Φίλωνος, όπου στεγάζεται το κεντρικό ταχυδρομείο της πόλης, καθώς και το συγκρότημα στη συμβολή των οδών Λένορμαν και Κωνσταντινουπόλεως, ένα από τα μεγαλύτερα ακίνητα των ΕΛΤΑ, όπου λειτουργεί το Κέντρο Διαλογής για ολόκληρη την Αττική.
Υπό πίεση το δίκτυο ταχυμεταφορών
Η αλληλογραφία, η οποία κάποτε αποτελούσε μία από τις βασικές δεξαμενές εσόδων για τα ταχυδρομεία, έχει πλέον ουσιαστικά εκλείψει. Και η τάση αυτή δεν δείχνει να αντιστρέφεται, καθώς η τεχνολογία έχει μετατοπίσει τη ζήτηση σε άλλες υπηρεσίες.
Σε αυτή την κατεύθυνση, δεν είναι τυχαίο ότι το βάρος έχει περάσει στις ταχυμεταφορές. Τα ΕΛΤΑ Courier, που μέχρι το 2024 είχαν μεγαλύτερη αυτονομία ως θυγατρική, απορροφήθηκαν τελικά από τον μητρικό όμιλο, στο πλαίσιο προσπάθειας ενίσχυσης της επιχειρησιακής δραστηριότητας. Οι υπηρεσίες ταχυμεταφορών θα μπορούσαν να σταθούν ως σανίδα σωτηρίας για τον όμιλο, ώστε να μείνει στην επιφάνεια. Οσο αναπτύσσεται το ηλεκτρονικό εμπόριο, τόσο αυξάνεται και η ζήτηση. Ωστόσο, ούτε εκεί η πραγματικότητα είναι απολύτως ανέφελη. Και ενώ τα ΕΛΤΑ έχουν χάσει πολύτιμο χρόνο με διαδοχικές αναδιοργανώσεις που έχουν πέσει στο κενό, οι ιδιωτικές εταιρείες εντείνουν τον ανταγωνισμό, επενδύοντας στο καθοριστικό «τελευταίο μίλι», με σύγχρονους τρόπους διαλογής και έξυπνες θυρίδες.
Σήμερα, πάνω από το 90% του δικτύου των ΕΛΤΑ Courier στηρίζεται σε ιδιώτες συνεργάτες, μέσω franchise ή πρακτόρευσης. Πρόκειται για επιχειρήσεις που, αν και φέρουν το σήμα της εταιρείας, παραμένουν ανεξάρτητες και συνδέονται με τα ΕΛΤΑ μέσω συμβατικών σχέσεων. Ωστόσο, ορισμένοι από αυτούς είτε δεν τα βγάζουν πέρα είτε είναι υπερχρεωμένοι, με αποτέλεσμα να αδυνατούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις προς τη μητρική. Η κατάσταση επιβαρύνεται όταν αποφασίζουν να διακόψουν τη λειτουργία και να βάλουν λουκέτο. Χαρακτηριστική περίπτωση οι Αμπελόκηποι. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η εξυπηρέτηση των πελατών μεταφέρεται προσωρινά στην ίδια την εταιρεία, με τις διανομές να αναλαμβάνονται από γειτονικές μονάδες και κέντρα διανομής.
Στο κενό οι αναδιοργανώσεις, προβλήματα με το franchise, καταγγελίες για καθυστερήσεις στην παραλαβή δεμάτων και αστοχίες στη διαδικασία ειδοποίησης.
Στελέχη με γνώση της λειτουργίας του δικτύου επισημαίνουν ότι η αντικατάσταση ενός πράκτορα δεν είναι εύκολη υπόθεση. Η αναζήτηση νέου έμπιστου συνεργάτη, η υπογραφή σύμβασης και η οργάνωση ενός νέου σημείου μπορεί να απαιτήσουν εβδομάδες ή ακόμη και μήνες. Στο διάστημα αυτό, ο όγκος των αποστολών συνεχίζει να αυξάνεται, ασκώντας πρόσθετες πιέσεις στο δίκτυο.
Οι δυσκολίες αυτές αντανακλώνται και στην εμπειρία των πελατών. Καταγγελίες για δυσκολία επικοινωνίας με τοπικά καταστήματα, καθυστερήσεις στην παραλαβή δεμάτων και αστοχίες στη διαδικασία ειδοποίησης καταγράφονται συχνά.
Η νέα διοίκηση πάντως, έχει ξεκινήσει αγώνα δρόμου για να κλείσει τα ανοιχτά μέτωπα. Μία από τις πρώτες παρεμβάσεις αφορούσε το προμηθειακό καθεστώς των πρακτόρων. Οπως υποστηρίζουν στην «Κ» πηγές προσκείμενες στα ΕΛΤΑ, το προηγούμενο μοντέλο είχε προκαλέσει δυσαρέσκεια σε μέρος των συνεργατών. «Για τον λόγο αυτό αποφασίστηκε αύξηση των προμηθειών τους, με στόχο την ενίσχυση της βιωσιμότητας του δικτύου και τη βελτίωση της εξυπηρέτησης», σημειώνουν.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων έχει βρεθεί και το μέτρο που εφαρμόστηκε το 2021, βάσει του οποίου παρακρατείται ποσοστό 1% από τα έσοδα κάθε πρακτορείου με στόχο τη στήριξη συνεργατών που αντιμετωπίζουν προβλήματα βιωσιμότητας. Τα πρακτορεία που εντάσσονται στο συγκεκριμένο καθεστώς λαμβάνουν ενίσχυση ύψους 1.000 ευρώ μηνιαίως. Ωστόσο, το μέτρο έχει προκαλέσει αντιδράσεις σε μερίδα των συνεργατών. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι δημιουργεί συνθήκες άνισης μεταχείρισης, ενώ άλλοι εκφράζουν επιφυλάξεις ως προς τα κριτήρια με τα οποία χορηγείται η ενίσχυση.
