Μέχρι πολύ πρόσφατα, η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη αποτελούσε συνήθως μια εθελοντική πρωτοβουλία, με απώτερο όμως στόχο την προβολή ή μια ετήσια έκδοση γεμάτη φωτογραφίες εταιρικών δραστηριοτήτων με «πράσινο» πρόσημο. Τώρα, αυτές οι εποχές φαίνεται να έχουν παρέλθει οριστικά. Η ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας για την εταιρική ευθύνη στην ελληνική νομοθεσία δημιούργησε νέα δεδομένα, καθώς γέννησε υποχρεώσεις, σε πρώτη φάση για τις πολύ μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν και ισχνή μειονότητα στην Ελλάδα που κατακλύζεται από «μικρομεσαίους». Ακόμη και έτσι όμως, δημιουργείται υπόβαθρο, μπαίνουν κανόνες και αυτοί με τη σειρά τους δημιουργούν –με αργούς ρυθμούς είναι αλήθεια, όπως αποτυπώνεται έντονα στις έρευνες– ένα νέο τοπίο στην αγορά.
Ο νέος νόμος μεταφέρει την υποχρέωση λογοδοσίας από τα τμήματα μάρκετινγκ σε όλες τις διευθύνσεις των επιχειρήσεων, καθιστώντας τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών δεδομένων εξίσου κρίσιμη και νομικά ελεγχόμενη με τις παραδοσιακές οικονομικές καταστάσεις. Βάσει των προβλέψεων, οι μεγάλες οντότητες δημοσίου ενδιαφέροντος –ένας όρος που δεν αναφέρεται στο κράτος, αλλά σε επιχειρήσεις με ευρύ κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα, όπως εισηγμένες στο Χρηματιστήριο, τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες και μεγάλες ιδιωτικές βιομηχανίες– υποχρεούνται να συντάσσουν ειδικές δηλώσεις βιωσιμότητας.
Πιο αυστηρά πρότυπα
Οι δηλώσεις αυτές δεν γίνονται πλέον με αυθαίρετες μεθοδολογίες, αλλά ακολουθούν αυστηρά τα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Αναφοράς Βιωσιμότητας (European Sustainability Reporting Standards – ESRS). Η πιο δομική ανατροπή που εισάγει ο νόμος είναι η απαίτηση για υποχρεωτικό έλεγχο από ορκωτούς ελεγκτές-λογιστές, καθιστώντας σαφές ότι κάθε ισχυρισμός για μείωση ρύπων, κάθε δείκτης για την ισότητα των φύλων και κάθε αναφορά στη διαχείριση αποβλήτων πρέπει να φέρει την υπογραφή ανεξάρτητου ελεγκτικού φορέα. Η διάταξη αυτή τέθηκε σε ισχύ για τις εταιρικές χρήσεις που ξεκίνησαν από την 1η Ιανουαρίου 2024, πράγμα που σημαίνει ότι το 2025 και το 2026 αποτελούν τα πρώτα έτη της αληθινής, ελεγχόμενης λογοδοσίας στην εγχώρια αγορά. Η πρώτη φουρνιά εκθέσεων βιωσιμότητας που συντάχθηκαν υπό το νέο καθεστώς αποκαλύπτει μια αγορά δύο ταχυτήτων.
Ο νέος νόμος μεταφέρει την υποχρέωση λογοδοσίας από τα τμήματα μάρκετινγκ σε όλες τις διευθύνσεις των επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με την ανάλυση του UN Global Compact Network Greece, οι ελληνικές επιχειρήσεις κατέβαλαν σημαντική προσπάθεια για να εναρμονιστούν με τη νέα τεχνική «γραμματική», με την πλειονότητα των εκθέσεων να κυμαίνεται μεταξύ 101 και 150 σελίδων. Αυτό αποδεικνύει τον τεράστιο όγκο πληροφορίας που απαιτείται, ενώ το εντυπωσιακό 94% των υπόχρεων εταιρειών κατάφερε να χρησιμοποιήσει σωστά την απαιτούμενη ψηφιακή σήμανση ESRS.
Τι λένε οι αριθμοί
Ιδού και τα βασικά συμπεράσματα όπως αποτυπώθηκαν από το UN Global Compact Network Greece σε συνεργασία με την EY Ελλάδος και την Grant Thornton Greece στη μελέτη για την ανάλυση των πρώτων CSRD εκθέσεων:
Οι περισσότερες επιχειρήσεις δημοσίευσαν εκθέσεις έκτασης 101-150 σελίδων, με τους κλάδους Υγείας και Εξόρυξης να παρουσιάζουν τις πιο εκτενείς αναφορές, ενώ οι κλάδοι Τροφίμων & Ποτών τις συντομότερες.
Η πλειονότητα (94%) εφάρμοσε ήδη από το πρώτο έτος την απαιτούμενη σήμανση (tagging) των ESRS.
Το 50% παρείχε συγκρίσιμα δεδομένα με το προηγούμενο έτος, ενώ μόλις το 28% ενσωμάτωσε συγκρίσεις σε συστηματική βάση.
Ως ουσιαστικά θέματα αναδείχθηκαν κυρίως η Κλιματική Αλλαγή, το Ίδιο Εργατικό Δυναμικό και η Επιχειρηματική Συμπεριφορά. Επιμέρους περιβαλλοντικά ζητήματα και θέματα που σχετίζονται με την αλυσίδα αξίας αναφέρθηκαν λιγότερο.
Αναφορικά με την Ταξινομία της ΕΕ, οι κλάδοι Εξόρυξης & Επεξεργασίας Ορυκτών Πρώτων Υλών, Μεταφορών και Υποδομών παρουσίασαν υψηλότερα επίπεδα ευθυγράμμισης σε σχέση με άλλους κλάδους όπως Υγεία, Τεχνολογία και Επικοινωνίες, που εμφάνισαν περιορισμένη ή καθόλου ευθυγράμμιση.
Πίσω από τη συμμόρφωση στους τύπους, η ουσία αναδεικνύει σοβαρές «παιδικές ασθένειες». Καταγράφεται ένα έντονο έλλειμμα συγκρισιμότητας, καθώς μόνο το 50% των ελληνικών εκθέσεων παρείχε συγκρίσιμα στοιχεία με την προηγούμενη χρονιά, ενώ μόλις το 28% προχώρησε σε συστηματικές, διαχρονικές συγκρίσεις δεικτών. Παράλληλα, παρατηρείται απουσία σαφών στόχων, αφού, παρότι τα πιο συχνά ουσιώδη θέματα που αναδείχθηκαν ήταν η κλιματική αλλαγή, το ανθρώπινο δυναμικό και η επιχειρηματική συμπεριφορά, οι καθαροί και μετρήσιμοι στόχοι απουσίαζαν. Επιπρόσθετα, εντοπίζεται ένα σημαντικό κενό μετάβασης, με μόνο το 26% των εταιρειών να παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο, κοστολογημένο και λειτουργικό σχέδιο κλιματικής μετάβασης.
Ένα μεγάλο χάσμα
Το πώς εισπράττει η ίδια η αγορά αυτή τη βίαιη προσαρμογή αποτυπώνεται ανάγλυφα στα στοιχεία της πρωτογενούς έρευνας της ICAP CRIF. Η έρευνα, η οποία διεξήχθη σε δείγμα 341 επιχειρήσεων από όλη την επικράτεια, φέρνει στο φως ένα βαθύ «αντιληπτικό χάσμα» μεταξύ της θεωρητικής αναγνώρισης του ESG και της καθημερινής επιχειρηματικής πρακτικής: Οι ελληνικές επιχειρήσεις βαθμολογούν τη στρατηγική σημασία της βιώσιμης ανάπτυξης σε εθνικό και εταιρικό επίπεδο με το εξαιρετικά υψηλό 8,4 στα 10, επιβεβαιώνοντας ότι οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις της χώρας αναγνωρίζουν ότι το ESG αποτελεί μονόδρομο. Όταν όμως οι ίδιες εταιρείες ερωτώνται σε τι βαθμό έχουν υιοθετήσει στην πράξη ανάλογες πρακτικές, ο δείκτης υποχωρεί στο 6,0 στα 10, με την απόσταση αυτή των 2,4 μονάδων να αποδεικνύει ότι η ενσωμάτωση των κριτηρίων συναντά σοβαρά εσωτερικά εμπόδια.
Ακόμα πιο αποκαλυπτική είναι η απαισιοδοξία των στελεχών για το σύνολο της ελληνικής οικονομίας, καθώς, όταν καλούνται να εκτιμήσουν τον μέσο όρο υιοθέτησης δράσεων ESG από το σύνολο των επιχειρήσεων στην Ελλάδα, η βαθμολογία κατρακυλά στο 4,7 στα 10. Το χάσμα μεταξύ της θεωρητικής σημασίας (8,4) και της εκτιμώμενης εθνικής πραγματικότητας (4,7) αγγίζει τις 3,7 μονάδες, επιβεβαιώνοντας ότι η αγορά βλέπει τον εαυτό της ως μια φωτεινή εξαίρεση μέσα σε ένα γενικότερο περιβάλλον χαμηλής ωριμότητας.
Σημαντική έλλειψη σε δημοσιεύσεις
Η έρευνα της ICAP CRIF αποδομεί πλήρως την αίσθηση ότι το ESG έχει γίνει κτήμα της πλειονότητας των επιχειρήσεων, φέρνοντας στο φως ένα εντυπωσιακό εύρημα: σχεδόν μία στις δύο ελληνικές επιχειρήσεις (48%) δεν δημοσιεύει στοιχεία για τις πρακτικές ESG που εφαρμόζει σε κανένα απολύτως κανάλι. Η κατανομή των καναλιών δημοσιοποίησης δείχνει ότι η λογοδοσία παραμένει κατακερματισμένη και μακριά από τα πρότυπα της συστηματικής αναφοράς:
H έρευνα της ICAP CRIF αποδομεί πλήρως την αίσθηση ότι το ESG έχει γίνει κτήμα της πλειονότητας των επιχειρήσεων.
Το 48% των εταιρειών δεν δημοσιεύει κανένα στοιχείο.
Το 16% παρουσιάζει κάποια στοιχεία στην ιστοσελίδα της εταιρείας.
Το 15% συντάσσει απολογισμό βιώσιμης ανάπτυξης.
Το 11% δημοσιεύει ετήσια οικονομική έκθεση.
