Όσον αφορά τις προτεραιότητες των πολιτικών ESG που εφαρμόζουν οι ελληνικές επιχειρήσεις, οι έρευνες αποτυπώνουν μια «ιδιομορφία» συγκριτικά με τις υπόλοιπες ανεπτυγμένες αγορές της Ευρώπης και των ΗΠΑ. Εδώ ιεραρχούμε υψηλότερα το «S» (Social) του ESG (Environmental, Social and Governance – Περιβάλλον, Κοινωνία και Διακυβέρνηση), τις πολιτικές δηλαδή με κοινωνική διάσταση –όπως η ενίσχυση των μισθών, η βελτίωση των συνθηκών εργασίας και άλλα– αφήνοντας πιο πίσω στην ιεραρχία το «E» (Environmental), δηλαδή τις πολιτικές που αφορούν το περιβάλλον. Βέβαια, αν αναλογιστεί κανείς ότι η Ελλάδα «αναρρώνει» ύστερα από μία από τις μεγαλύτερες περιόδους ύφεσης της πρόσφατης ιστορίας της, ίσως η εξήγηση να είναι τελικά απλή.
Οι έρευνες που έχει εκπονήσει η EY, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες παροχής επαγγελματικών υπηρεσιών παγκοσμίως, έχουν αποτυπώσει τις διαφορετικές προτεραιότητες ήδη από τις αρχές του 2025: Τότε είχε φανεί ότι προτεραιότητα για τις εγχώριες επιχειρήσεις δεν είναι το διοξείδιο του άνθρακα, αλλά ο κοινωνικός αντίκτυπος, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα εργασιακά πρότυπα, συγκεντρώνοντας το εντυπωσιακό 45% στην Ελλάδα έναντι μόλις 29% στον παγκόσμιο μέσο όρο. Η διαχείριση των κινδύνων στην εφοδιαστική αλυσίδα ακολουθούσε στη δεύτερη θέση, με 40%. Οι ελληνικές διοικήσεις, επηρεασμένες από τη μακρά οικονομική κρίση, εστιάζονταν πρωτίστως στον άνθρωπο.
Προτεραιότητες και ελλείψεις
Τα ευρήματα της φετινής έρευνας της ICAP CRIF επιβεβαιώνουν πλήρως αυτή την προτίμηση προς το «S» και το «G» (Governance). Όταν αναλύεται ο βαθμός εφαρμογής των κοινωνικών δράσεων, οι ελληνικές επιχειρήσεις καταγράφουν εξαιρετικές επιδόσεις, με την παροχή ίσων ευκαιριών προς όλους τους εργαζομένους να αγγίζει το 86%, την ετήσια αξιολόγηση επίδοσης το 72% και τις πρόσθετες παροχές ή οικονομικές διευκολύνσεις προς το προσωπικό το 71%. Στον άξονα της Εταιρικής Διακυβέρνησης, η εικόνα είναι εξίσου ισχυρή, καθώς η συμμόρφωση προς τις πρακτικές Επιχειρηματικής Ηθικής φτάνει το 79%, οι δράσεις για τη μισθολογική ισότητα ανδρών και γυναικών το 84% και η δημιουργία επίσημων μηχανισμών whistleblowing εφαρμόζεται από το 71% των εταιρειών.
Αντίθετα, η μεγάλη υστέρηση εμφανίζεται εκεί όπου απαιτούνται βαριές κεφαλαιουχικές επενδύσεις, δηλαδή στο Περιβάλλον. Οι ελληνικές εταιρείες αριστεύουν στις εύκολες, εσωτερικές «πράσινες» δράσεις γραφείου, όπως η ενίσχυση της περιβαλλοντικής συνείδησης (69%), τα προγράμματα ανακύκλωσης (69%) και η διαχείριση χαρτιού (69%). Όταν όμως η συζήτηση περνά σε δομικές αλλαγές, τα ποσοστά υποχωρούν δραστικά, καθώς μόνο το 42% κάνει χρήση ενέργειας προερχόμενης από ΑΠΕ και μόλις το 35% αξιολογεί τους προμηθευτές του με περιβαλλοντικά κριτήρια.
Οι ελληνικές εταιρείες αριστεύουν στις εύκολες, εσωτερικές «πράσινες» δράσεις γραφείου. Όταν όμως η συζήτηση περνά σε δομικές αλλαγές, τα ποσοστά υποχωρούν δραστικά.
Ιδού και τα αποτελέσματα της έρευνας που έκανε η ICAP CRIF αναλυτικά πάνω στον βαθμό εφαρμογής των περιβαλλοντικών, των κοινωνικών, καθώς και των δράσεων εταιρικής διακυβέρνησης.
Περιβαλλοντικές δράσεις
Στον άξονα των περιβαλλοντικών δράσεων, οι ελληνικές επιχειρήσεις καταγράφουν τις υψηλότερες επιδόσεις σε εσωτερικά προγράμματα χαμηλού κόστους, ενώ υστερούν σημαντικά όταν η συζήτηση περνά στην ενέργεια και την αξιολόγηση της εφοδιαστικής τους αλυσίδας:
Ενίσχυση περιβαλλοντικής συνείδησης προσωπικού: Πολύ/Πάρα πολύ 69%, Μέτρια 23%, Καθόλου-Λίγο 8%.
Εσωτερικά προγράμματα ανακύκλωσης: Πολύ/Πάρα πολύ 69%, Μέτρια 21%, Καθόλου-Λίγο 10%.
Αποτελεσματική διαχείριση χαρτιού και στερεών αποβλήτων: Πολύ/Πάρα πολύ 69%, Μέτρια 22%, Καθόλου-Λίγο 9%.
Ένταξη συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης: Πολύ/Πάρα πολύ 62%, Μέτρια 18%, Καθόλου-Λίγο 20%.
Αύξηση ενεργειακής αποδοτικότητας κτιρίων: Πολύ/Πάρα πολύ 60%, Μέτρια 25%, Καθόλου-Λίγο 15%.
Εταιρικά οχήματα φιλικά προς το περιβάλλον: Πολύ/Πάρα πολύ 54%, Μέτρια 18%, Καθόλου-Λίγο 28%.
Αξιολόγηση ενεργειακών επιδόσεων: Πολύ/Πάρα πολύ 44%, Μέτρια 28%, Καθόλου-Λίγο 28%.
Χρήση ενέργειας προερχόμενης από ΑΠΕ: Πολύ/Πάρα πολύ 42%, Μέτρια 19%, Καθόλου-Λίγο 39%.
Αξιολόγηση προμηθευτών με περιβαλλοντικά κριτήρια: Πολύ/Πάρα πολύ 35%, Μέτρια 28%, Καθόλου-Λίγο 37%.
Κοινωνικές δράσεις
Οι κοινωνικές δράσεις συγκεντρώνουν μερικά από τα υψηλότερα ποσοστά καθολικής εφαρμογής στην έρευνα, επιβεβαιώνοντας ότι οι ελληνικές εταιρείες δίνουν άμεση προτεραιότητα στις εσωτερικές παροχές, στις ίσες ευκαιρίες και στην ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού τους:
Παροχή ίσων ευκαιριών προς όλους τους εργαζομένους: Πολύ/Πάρα πολύ 86%, Μέτρια 9%, Καθόλου-Λίγο 5%.
Αξιολόγηση επίδοσης εργαζομένων σε ετήσια βάση: Πολύ/Πάρα πολύ 72%, Μέτρια 16%, Καθόλου-Λίγο 12%.
Πρόσθετες παροχές ή οικονομικές διευκολύνσεις στο προσωπικό: Πολύ/Πάρα πολύ 71%, Μέτρια 16%, Καθόλου-Λίγο 13%.
Δυνατότητες εκπαίδευσης, επιμόρφωσης και ανάπτυξης του προσωπικού: Πολύ/Πάρα πολύ 65%, Μέτρια 20%, Καθόλου-Λίγο 15%.
Πρόσθετη ιατροφαρμακευτική κάλυψη στο προσωπικό: Πολύ/Πάρα πολύ 60%, Μέτρια 11%, Καθόλου-Λίγο 29%.
Εθελοντισμός εργαζομένων/συμμετοχή σε κοινωνικές και περιβαλλοντικές δράσεις: Πολύ/Πάρα πολύ 37%, Μέτρια 24%, Καθόλου-Λίγο 39%.
Δράσεις εταιρικής διακυβέρνησης
Στον τομέα της εταιρικής διακυβέρνησης, οι επιχειρήσεις εμφανίζουν υψηλή συμμόρφωση σε ζητήματα ηθικής, μισθολογικής ισότητας και ψηφιακών υποδομών, αλλά παρουσιάζουν σημαντική υστέρηση στην ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων και στη στελέχωση των Διοικητικών Συμβουλίων:
Ίσες ευκαιρίες και μισθολογική ισότητα ανδρών και γυναικών: Πολύ/Πάρα πολύ 84%, Μέτρια 11%, Καθόλου-Λίγο 5%.
Συμμόρφωση με τις ισχύουσες πρακτικές Επιχειρηματικής Ηθικής: Πολύ/Πάρα πολύ 79%, Μέτρια 12%, Καθόλου-Λίγο 9%.
Δημιουργία μηχανισμού καταγγελίας περιστατικών (Whistleblowing): Πολύ/Πάρα πολύ 71%, Μέτρια 15%, Καθόλου-Λίγο 14%.
Ενσωμάτωση τεχνολογιών cloud για αποθήκευση και χρήση δεδομένων: Πολύ/Πάρα πολύ 69%, Μέτρια 16%, Καθόλου-Λίγο 15%.
Συστηματική επικοινωνία και διάλογος με τα ενδιαφερόμενα μέλη: Πολύ/Πάρα πολύ 67%, Μέτρια 21%, Καθόλου-Λίγο 12%.
Ενσωμάτωση κλιματικών και άλλων ESG κινδύνων στις διαδικασίες διαχείρισης κινδύνου: Πολύ/Πάρα πολύ 49%, Μέτρια 23%, Καθόλου-Λίγο 28%.
Αύξηση γυναικών στο Διοικητικό Συμβούλιο: Πολύ/Πάρα πολύ 47%, Μέτρια 27%, Καθόλου-Λίγο 26%.
Συμμόρφωση με το ισχύον Κανονιστικό Πλαίσιο/υιοθέτηση προτύπων βιώσιμης ανάπτυξης: Πολύ/Πάρα πολύ 44%, Μέτρια 26%, Καθόλου-Λίγο 30%.
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις
Η αδυναμία επέκτασης των περιβαλλοντικών ελέγχων στους προμηθευτές, όπως αποτυπώθηκε στην έρευνα της ICAP Crif, αναδεικνύει το μεγάλο δομικό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας, που είναι ο τεράστιος αριθμός μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜμΕ), οι οποίες αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στη χώρα. Ο νόμος δεν τις υποχρεώνει άμεσα σε υποβολή εκθέσεων. Ωστόσο, οι μεγάλες εταιρείες-πελάτες τους πρέπει να τις ελέγχουν.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο αν αναλογιστεί κανείς τις χρηματοδοτικές δυνατότητες αυτών των εταιρειών, καθώς το ESG στην Ελλάδα παραμένει μια άσκηση εξαιρετικά σφιχτών προϋπολογισμών. Η συντριπτική πλειονότητα (85%) των επιχειρήσεων δαπάνησε λιγότερα από 200.000 ευρώ συνολικά για δράσεις ESG το 2025, ενώ το 64% κινήθηκε κάτω από το όριο των 50.000 ευρώ, σύμφωνα και πάλι με την έρευνα της ICAP – Crif. Οι κατανομές, με βάση τις ετήσιες δαπάνες για δράσεις ESG, αποτυπώθηκαν ως εξής:
Με το 85% της αγοράς να επενδύει λιγότερα από 200.000 ευρώ, γίνεται σαφές ότι οι ΜμΕ στερούνται των πόρων για να προσλάβουν ακριβούς συμβούλους. Για τον λόγο αυτόν, η υιοθέτηση του νέου εθελοντικού ευρωπαϊκού προτύπου VSME (Voluntary SME Standard) μπορεί να αναδειχθεί σε σανίδα σωτηρίας, προσφέροντας στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις ένα απλό, δωρεάν και τυποποιημένο εργαλείο για να αποδεικνύουν τη βιωσιμότητά τους χωρίς να εξαντλούν τα περιορισμένα μπάτζετ τους. Τι είναι αυτό που λείπει; Και πάλι η πληροφόρηση.
H υιοθέτηση του νέου εθελοντικού ευρωπαϊκού προτύπου VSME (Voluntary SME Standard) μπορεί να αναδειχθεί σε σανίδα ΣΩΤΗΡΙΑΣ για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Τι είναι σε γενικές γραμμές το VSME; Στις 17 Δεκεμβρίου 2024, η EFRAG (European Financial Reporting Advisory Group) παρουσίασε το Εθελοντικό Πρότυπο Αναφοράς Βιωσιμότητας για Μη Εισηγμένες ΜμΕ (VSME – Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs), προσφέροντας μια προσαρμοσμένη προσέγγιση στις εκθέσεις βιώσιμης ανάπτυξης για μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ). Καθώς αυτές αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής οικονομίας και ειδικότερα της ελληνικής, καλύπτοντας περίπου το 99% των επιχειρήσεων, το πρότυπο VSME προσφέρει έναν οδικό χάρτη για ανάπτυξη, συμβάλλοντας παράλληλα σε ένα πιο πράσινο μέλλον. Έτσι, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις μπορούν να ευθυγραμμιστούν με τους στόχους βιωσιμότητας της ΕΕ, χωρίς να επιβαρύνονται με τις απαιτητικές υποχρεώσεις που ισχύουν για τις μεγαλύτερες εταιρείες.
