Η ελληνική αγορά ασφαλίσεων ζωής αλλάζει χαρακτήρα. Από εργαλείο προστασίας της οικογένειας και μακροχρόνιας αποταμίευσης, μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε αγορά επενδυτικών προϊόντων, όπου κυριαρχούν οι τοποθετήσεις κεφαλαίων μέσω τραπεζικών δικτύων και όχι η κλασική ασφαλιστική κάλυψη κινδύνου. Τα στοιχεία της Ενωσης Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος για το 2025 αποτυπώνουν αυτή τη μετατόπιση. Τα επενδυτικά ασφαλιστικά προγράμματα, γνωστά ως unit linked, μονοπωλούν πλέον το ενδιαφέρον των ασφαλισμένων – επενδυτών, με τα συνολικά ασφάλιστρα αυτής της κατηγορίας να φτάνουν το 2025 στο 1,3 δισ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας το 50,2% της παραγωγής των ατομικών ασφαλίσεων.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η εικόνα στις νέες εργασίες. Από τα συνολικά νέα ασφάλιστρα ύψους 870,4 εκατ. ευρώ τo 2025, τα 768,6 εκατ. ευρώ αφορούσαν unit linked προϊόντα, δηλαδή σχεδόν το 88,3% των νέων εργασιών. Την ίδια στιγμή, οι νέες εργασίες στις παραδοσιακές ασφαλίσεις ζωής κατέρρευσαν στα 60,1 εκατ. ευρώ, καταγράφοντας πτώση 55,8% μέσα σε ένα χρόνο.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η αγορά δεν αναπτύσσεται πλέον μέσω της κλασικής ασφάλισης ζωής, δηλαδή κάλυψης θανάτου, ανικανότητας ή απώλειας εισοδήματος για την προστασία της οικογένειας, αλλά κυρίως μέσω επενδυτικών προϊόντων που αξιοποιούνται ως εναλλακτική τοποθέτηση κεφαλαίων. Στα unit linked ο επενδυτικός κίνδυνος μεταφέρεται σε μεγάλο βαθμό στον ίδιο τον ασφαλισμένο, γεγονός που μειώνει σημαντικά την πίεση κεφαλαίων για τις ασφαλιστικές εταιρείες. Γι’ αυτό και τα προϊόντα αυτά εξελίχθηκαν σταδιακά στο βασικό μοντέλο ανάπτυξης της αγοράς ζωής.
Το πιο κρίσιμο στοιχείο βρίσκεται στη σύνθεση αυτών των επενδυτικών προϊόντων. Από τα 768,6 εκατ. ευρώ των νέων unit linked του 2025, τα 548,2 εκατ. ευρώ αφορούσαν προϊόντα εφάπαξ καταβολών, δηλαδή προϊόντα που κάποιος βάζει μία φορά χρήματα, ενώ αυτά που προβλέπουν περιοδικές καταβολές ήταν 220,3 εκατ. ευρώ.
Η μεταβολή αυτή συνδέεται άμεσα και με την ολοένα και μεγαλύτερη «τραπεζοποίηση» των ασφαλιστικών εργασιών. Περίπου το 46% της παραγωγής των ατομικών ασφαλίσεων πραγματοποιείται πλέον μέσω τραπεζικών δικτύων bancassurance. Οι τράπεζες, σε ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων καταθέσεων και αυξημένης ανάγκης για έσοδα από προμήθειες, προωθούν προϊόντα που μοιάζουν περισσότερο με επενδυτικές τοποθετήσεις παρά με παραδοσιακές ασφαλιστικές καλύψεις.
Το 2025 οι νέες εργασίες στις παραδοσιακές ασφαλίσεις ζωής κατέρρευσαν στα 60,1 εκατ. ευρώ, καταγράφοντας πτώση 55,8% μέσα σε μόλις ένα χρόνο.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η πιο ισορροπημένη ανάπτυξη της ασφαλιστικής αγοράς δεν στηρίζεται αποκλειστικά στην επένδυση, ούτε αποκλειστικά στην ασφαλιστική κάλυψη, αλλά στον συνδυασμό των δύο. Στις πιο ώριμες αγορές, ο βασικός κορμός ενός ασφαλιστικού προγράμματος είναι συνήθως η προστασία του ασφαλισμένου και της οικογένειάς του απέναντι σε κινδύνους όπως ο θάνατος, η ανικανότητα προς εργασία ή η απώλεια εισοδήματος. Πάνω σε αυτό το θεμέλιο χτίζεται στη συνέχεια η αποταμιευτική ή επενδυτική διάσταση του προϊόντος, με στόχο τη δημιουργία συμπληρωματικού κεφαλαίου για τη συνταξιοδότηση ή την κάλυψη μελλοντικών αναγκών. Υπό αυτή την έννοια, η αποταμίευση λειτουργεί ως συμπλήρωμα της ασφαλιστικής προστασίας και όχι ως υποκατάστατό της.
Κρίσιμο στοιχείο για την επιλογή ενός επενδυτικού ασφαλιστικού προϊόντος, είτε πρόκειται για πρόγραμμα περιοδικών είτε εφάπαξ καταβολών, δεν είναι μόνο η απόδοση που υπόσχεται, αλλά και το επίπεδο κινδύνου που αναλαμβάνει ο επενδυτής και οι προμήθειες που το συνοδεύουν. Ο ασφαλισμένος πρέπει να γνωρίζει αν τα χρήματά του τοποθετούνται σε συντηρητικά, ισορροπημένα ή πιο επιθετικά χαρτοφυλάκια, καθώς και πόσο κοστίζει η διαχείριση του προϊόντος. Οι προμήθειες αφαιρούνται κάθε χρόνο από την αξία της επένδυσης και μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το τελικό αποτέλεσμα, ιδιαίτερα όταν το προϊόν διακρατείται για πολλά χρόνια. Για παράδειγμα, σε ένα τυπικό επενδυτικό πρόγραμμα περιοδικών καταβολών 1.000 ευρώ κάθε χρόνο, εάν η μέση απόδοση ανά έτος, εφόσον το προϊόν διακρατηθεί για 10 χρόνια, προβλέπεται ότι θα είναι 5,7% πριν από την αφαίρεση των επιβαρύνσεων, μετά την αφαίρεσή τους η καθαρή απόδοση μπορεί να περιοριστεί στο 2,4%.
Ετσι για τον υποψήφιο ασφαλισμένο το βασικό κριτήριο επιλογής ενός επενδυτικού ασφαλιστικού προϊόντος δεν θα πρέπει να είναι η προσδοκώμενη απόδοση της επένδυσης, αλλά κυρίως η καθαρή απόδοση που θα παραμείνει μετά την αφαίρεση όλων των επιβαρύνσεων. Πρόκειται για τις προμήθειες, τα έξοδα διαχείρισης, τις διοικητικές χρεώσεις και τις λοιπές επιβαρύνσεις που αφαιρούνται κάθε χρόνο από την επένδυση και περιορίζουν το τελικό αποτέλεσμα. Σε πολλές περιπτώσεις δύο προϊόντα με παρόμοιες επενδυτικές επιδόσεις μπορεί να οδηγήσουν σε πολύ διαφορετικό αποτέλεσμα για τον πελάτη εξαιτίας του διαφορετικού κόστους που τα συνοδεύει.
Πέραν της απόδοσης, κρίσιμα στοιχεία για την επιλογή ενός unit linked προγράμματος είναι το επίπεδο κινδύνου για τον επενδυτή και οι προμήθειες που το συνοδεύουν.
Εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζει ο ασφαλισμένος τι συμβαίνει αν θελήσει να αποχωρήσει νωρίτερα. Σε πολλά επενδυτικά προϊόντα η επιβάρυνση εξαγοράς φτάνει στο 100% τον πρώτο ή και τον δεύτερο χρόνο και οι ποινές εξόδου μειώνονται ή μηδενίζονται μετά από αρκετά χρόνια διακράτησης. Αυτό σημαίνει ότι τα unit linked δεν είναι προϊόντα βραχυπρόθεσμης αποταμίευσης. Σχεδιάζονται για ορίζοντα δεκαετιών –τουλάχιστον 10 ετών– και η πρόωρη αποχώρηση μπορεί να αποδειχθεί ασύμφορη.
Την ίδια στιγμή η αγορά εξακολουθεί να στερείται ουσιαστικών φορολογικών κινήτρων που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη μακροχρόνια αποταμίευση και να καταστήσουν πιο προσιτά τα πραγματικά συνταξιοδοτικά και ασφαλιστικά προϊόντα. Στις περισσότερες ώριμες αγορές τα φορολογικά κίνητρα θεωρούνται βασικός πυλώνας ανάπτυξης της ιδιωτικής ασφάλισης και της συμπληρωματικής σύνταξης, καθώς ενθαρρύνουν τη συστηματική αποταμίευση σε βάθος δεκαετιών.
