Κατά τη διάρκεια του ανθρώπινου βίου συχνά η διασφάλιση του αγαθού της υγείας διακυβεύεται, ενώ για την ανάκτησή της απαιτείται κόπος και δαπάνη χρόνου και χρημάτων. Λόγω του πολυπαραγοντικού χαρακτήρα της έννοιας της υγείας, όπως προσδιορίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η υγεία είναι η κατάσταση πλήρους σωματικής, πνευματικής και κοινωνικής ευημερίας και όχι απλώς απουσίας ασθενείας ή αναπηρίας (1946) και γι’ αυτό ο ακριβής υπολογισμός του κόστους για την αποκατάσταση της βλάβης στην υγεία ενός ατόμου απαιτεί συστηματική εξέταση πολλών παραμέτρων.
Βάσει των ανωτέρω, το κόστος ασθενείας διακρίνεται σε τρεις κατηγορίες (άμεσο, έμμεσο και κρυφό) με συνεκτίμηση των ιδιαιτεροτήτων διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων (νέοι, ηλικιωμένοι) και των υγειονομικών αναγκών βάσει γεωγραφικών κριτηρίων (αστικά κέντρα, περιφέρεια, δυσπρόσιτες περιοχές).
Το άμεσο κόστος περιλαμβάνει όλα τα κόστη σχετικά με τη νοσηλεία και παροχή φροντίδας στους πάσχοντες από όλες τις υγειονομικές βαθμίδες (πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια, τριτοβάθμια), αλλά και από την κατ’ οίκον νοσηλεία των ασθενών. Αναλυτικά, επιμερίζεται στο ιατροφαρμακευτικό κόστος (νοσοκομειακή και εξωνοσοκομειακή περίθαλψη, ιατρικές επισκέψεις, προμήθεια φαρμάκων και υγειονομικού υλικού, τυχόν απορρέουσες –από λήψη φαρμακευτικής αγωγής– παρενέργειες, φυσιοθεραπείες, συμπληρωματικές υπηρεσίες), στο διοικητικό κόστος (λειτουργικά έξοδα, μισθοδοσία ιατρικού και παραϊατρικού προσωπικού), στο κόστος τεχνολογίας (π.χ. κόστος υποδομών), στις δαπάνες έρευνας και ανάπτυξης (π.χ. κόστος κλινικών δοκιμών φαρμάκων και εκπαίδευσης) και το άμεσο μη ιατρικό (κατ’ οίκον φροντίδα, κοινωνικές υπηρεσίες).
Περαιτέρω, το έμμεσο κόστος αφορά την κοινωνικοοικονομική επιβάρυνση από τη διαχείριση της νόσου και διακρίνεται σε πρόωρη θνησιμότητα, στον ελεύθερο χρόνο που χάνεται, στην απώλεια παραγωγικότητας και στο διαφυγόν εισόδημα λόγω περιορισμού της εργασιακής απόδοσης από νοσηρότητα ή αναπηρία (προσωρινή – μόνιμη). Συμπληρωματικά στα ανωτέρω, το κρυφό κόστος αφορά ποιοτικά ψυχοκοινωνικά μεγέθη δυσχερώς μετρήσιμα, π.χ. πόνος, άγχος, αγωνία, αβεβαιότητα και κοινωνική απομόνωση που ορίζουν την έννοια του αλλοστατικού φορτίου (allostatic load). Αυτό αφορά το κόστος που καταβάλλει ο οργανισμός για να προσαρμοστεί σε δυσμενείς συνθήκες, στοχεύοντας στη διατήρηση της εύρυθμης λειτουργίας του οργανισμού και εκδηλώνεται ως νοσηρότητα και θνησιμότητα, προκαλώντας την εμφάνιση παθολογικών καταστάσεων άμεσα συνδεδεμένων με την ψυχολογική επιβάρυνση, όπως καταγράφεται και σε δημοσιευθείσα εργασία του συντάκτη (Impact of Health Indicators and Socio-Economic Inequalities on Greek Population’s Health Level in Relation to Causes).
Συνδυάζοντας όλες τις κατηγορίες κόστους ασθενείας, η προσέγγιση και ποσοτικοποίηση του συνολικού κόστους, καθώς και των υγειονομικών παρεμβάσεων που προτείνονται ώστε να επιλεχθεί το καλύτερο δυνατό επίπεδο υγείας, επιτυγχάνεται μέσω εξειδικευμένων μεθόδων οικονομικής αξιολόγησης (π.χ. ανάλυση κόστους – οφέλους, ανάλυση κόστους – αποτελεσματικότητας, ανάλυση ελαχιστοποίησης κόστους και ανάλυση κόστους – χρησιμότητας). Συμπερασματικά, η προσέγγιση του κόστους των ασθενειών δεν κρίνεται ως μονοδιάστατη, δεδομένου ότι η σύνθετη έννοια της αποκατάστασης της υγείας αναδεικνύει τον ακριβή προσδιορισμό του συνολικού κόστους σε κρίσιμη παράμετρο ορθολογικής αποτίμησης και σύγκρισης θεραπευτικών επιλογών, παρέχοντας τη δυνατότητα βελτιστοποίησης των υγειονομικών υπηρεσιών.
* Ο κ. Ισίδωρος Μέντης είναι φαρμακοποιός (ΕΚΠΑ), κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών στη Διοίκηση Οικονομικών Μονάδων με εξειδίκευση στα Οικονομικά της Υγείας (ΕΚΠΑ), υποψήφιος διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Αθηνών και στέλεχος της Διεύθυνσης Φαρμάκου Κεντρικής Υπηρεσίας ΕΟΠΥΥ ([email protected]).
