Για σχεδόν τρεις δεκαετίες, στην Ξάνθη λειτουργεί το πιο ακριτικό ερευνητικό κέντρο της χώρας, αποτελώντας έναν σπάνιο πυρήνα επιστημονικής δραστηριότητας μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Μέσα από τη λειτουργία του, νέοι επιστήμονες είτε από την ευρύτερη περιοχή είτε από τα πανεπιστήμια της Θράκης έχουν τη δυνατότητα να παραμείνουν στον τόπο τους και να ασχοληθούν με την έρευνα, ακολουθώντας μια επαγγελματική πορεία που υπό άλλες συνθήκες θα αναζητούσαν στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη ή ακόμη και στο εξωτερικό. Πρόκειται για το παράρτημα του Ερευνητικού Κέντρου Αθηνά, ενός από τους σημαντικότερους κόμβους καινοτομίας και εφαρμοσμένης έρευνας στη χώρα.
Η δραστηριότητά του στην Ξάνθη επικεντρώνεται σε τομείς που συνδέονται άμεσα με τις ανάγκες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής. «Αρχικά, η ταυτότητα του κέντρου ήταν σχεδόν αποκλειστικά συνδεδεμένη με την πολιτιστική τεχνολογία, όμως πλέον έχει διευρυνθεί σημαντικά», εξηγεί στην «Κ» ο διευθυντής του Ινστιτούτου Επεξεργασίας του Λόγου στην Ξάνθη, Βασίλης Κατσούρος. Σήμερα λειτουργεί εργαστήριο φυσικοχημικών μετρήσεων και αρχαιομετρίας, με αντικείμενα όπως η ευφυής γεωργία και η παραγωγή ενέργειας από φύκια.
Παράλληλα συνεχίζει να επενδύει στην πολιτιστική τεχνολογία, αναπτύσσοντας εφαρμογές όπως η «ψηφιακή ανασκαφή». Μέσω αυτής, οι αρχαιολόγοι μπορούν να χαρτογραφούν με ακρίβεια τα σημεία όπου εντοπίζονται τα ευρήματα, ενώ τα αντικείμενα αποτυπώνονται σε τρισδιάστατη ψηφιακή μορφή, δημιουργώντας ένα πλήρες ψηφιακό αποτύπωμα της ανασκαφής.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο το κέντρο συμμετέχει αυτή την περίοδο σε πέντε προγράμματα. Ενα από αυτά αφορά την ψηφιοποίηση αρχαίων υφασμάτων, ενώ στο πλαίσιο συνεργασίας με Ιταλούς αρχαιολόγους στην Πομπηία μελετάται το αρνητικό ίχνος οργανικών ευρημάτων που καταστράφηκαν από την έκρηξη του Βεζούβιου.
Επιπλέον αναπτύσσονται εφαρμογές για την επιτήρηση πολιτιστικών χώρων με βάση περιβαλλοντικές συνθήκες, όπως η θερμοκρασία και η υγρασία, ώστε να καταγράφεται πώς επηρεάζονται διαχρονικά έργα τέχνης και τοιχογραφίες, ακόμη και σε επίπεδο αλλοίωσης χρωμάτων.
Σήμερα στο παράρτημα εργάζονται δέκα άτομα μόνιμο προσωπικό και περίπου 60 συνεργαζόμενοι ερευνητές, από μεταπτυχιακούς φοιτητές που κάνουν τα πρώτα τους βήματα έως μεταδιδακτορικούς επιστήμονες με σημαντική εμπειρία. Ο παλαιότερος εργαζόμενος βρίσκεται στο κέντρο από το 1998, όταν το εγχείρημα ξεκινούσε τη διαδρομή του στην ακριτική Ξάνθη.
Το «στρατηγείο» του στεγάζεται σε ένα κτίριο 2.600 τετραγωνικών μέτρων, λίγα χιλιόμετρα έξω από το κέντρο της Ξάνθης, στην περιοχή των Κιμμερίων. Στο μεγαλύτερο μέρος του φιλοξενούνται τα εξειδικευμένα εργαστήρια μετρήσεων, αρχαιομετρίας και εφαρμοσμένης έρευνας, όπου αναπτύσσονται τεχνολογίες που συνδέονται τόσο με τον πολιτισμό όσο και με τη γεωργία και την ενέργεια. Την ίδια ώρα βρίσκονται σε εξέλιξη εργασίες αναβάθμισης και διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου, στο πλαίσιο έργου που χρηματοδοτείται από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.
Παράλληλα, νέα ζωή αποκτά το νεοκλασικό κτίριο στο κέντρο της Ξάνθης, το οποίο είχε αγοράσει το 2000 ο ιδρυτής του Ινστιτούτου Επεξεργασίας Λόγου, Γιώργος Καραγιάννης. Για χρόνια το ακίνητο παρέμενε κλειστό και αναξιοποίητο, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες εκσυγχρονισμού του που δεν κατάφερναν να προχωρήσουν. Τον τελευταίο χρόνο, ωστόσο, το σκηνικό έχει αλλάξει. Εργασίες αναπαλαίωσης και πλήρους αναδιαμόρφωσης πλέον υλοποιούνται, με στόχο το ιστορικό ακίνητο να μετατραπεί σε έναν σύγχρονο χώρο έρευνας και καινοτομίας, προσαρμοσμένο στις αυξημένες ανάγκες του κέντρου και των ομάδων που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.
«Πρόκειται επίσης για ένα έργο που έχει ενταχθεί στο Ταμείο Ανάκαμψης, με προϋπολογισμό περίπου 1,3 εκατ. ευρώ», σημειώνει στην «Κ» ο κ. Κατσούρος, προσθέτοντας ότι τον Ιούνιο θα έχει ολοκληρωθεί και θα παρουσιαστεί με τη νέα εικόνα του, ενώ αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία τον Σεπτέμβριο.
Στο κτίριο αυτό θα μεταφερθούν τα γραφεία του κέντρου, καθώς δεν πληροί τις απαραίτητες προδιαγραφές για τη φιλοξενία εργαστηρίων. Παράλληλα, στον σχεδιασμό προβλέπεται να αποκτήσει και έναν πιο ανοιχτό ρόλο στο μέλλον, φιλοξενώντας εκδηλώσεις με εκπαιδευτικό και πολιτιστικό χαρακτήρα, που θα απευθύνονται κυρίως στους νέους της περιοχής και θα έχουν ευρύτερο αντίκτυπο στην τοπική κοινωνία. «Στην Ξάνθη αναπτύσσεται ένα δυναμικό ερευνητικό οικοσύστημα σε συνεργασία με το ΔΠΘ, που περιλαμβάνει ισχυρό αποτύπωμα καινοτομίας με κατοχύρωση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και συνέργειες με τοπικές νεοφυείς επιχειρήσεις», υπογραμμίζει ο επικεφαλής του Ερευνητικού Κέντρου Αθηνά, Γιάννης Εμίρης.
Με σταθερό βηματισμό και διεθνείς συνεργασίες, το ερευνητικό κέντρο της Ξάνθης ενισχύει τον ρόλο του ως περιφερειακού κόμβου καινοτομίας. Συνδέει την επιστήμη με την τοπική ανάπτυξη και επιβεβαιώνει ότι η έρευνα μπορεί να έχει ισχυρή παρουσία και έξω από τα «παραδοσιακά» κέντρα.
