Με την ένταξή της το 2001 στην Οικονομική και Νομισματική Ενωση, σημερινή Ευρωζώνη, η Ελλάδα βρέθηκε μπροστά σε μια ιστορική ευκαιρία φθηνού δανεισμού, θεσμικής σταθερότητας και πρόσβασης σε ακόμη περισσότερα ευρωπαϊκά κεφάλαια. Μια ευκαιρία παραγωγικού μετασχηματισμού. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, ο απολογισμός για τον πιο κρίσιμο δείκτη για την ευημερία μιας οικονομίας και των εργαζομένων της, αυτόν της παραγωγικότητας, είναι απογοητευτικός. Αντί η χώρα και οι επιχειρήσεις της να επενδύσουν συστηματικά στην ανταγωνιστικότητα, στην καινοτομία και στη βιομηχανική ανασυγκρότηση, σε τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας, να επωφεληθούν στο τέλος τέλος από την ευκαιρία, «κατάφεραν» (περί κατορθώματος πρόκειται) μεγάλο μέρος των πόρων να γίνει κατανάλωση, εισαγωγές με ταυτόχρονη διόγκωση του κράτους. Το αποτέλεσμα ήταν μια οικονομία που έδειχνε να ευημερεί, χωρίς όμως να παράγει αντίστοιχο πλούτο.
Η παραγωγικότητα της εργασίας, χωρίς καμία ευθύνη των εργαζομένων, όχι απλώς είναι χαμηλή, αλλά όπως έδειξε η μελέτη του ΙΟΒΕ που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του ΣΕΒ, παρέμεινε στα επίπεδα του 2000. Η Ελλάδα απέκτησε το «σκληρό» νόμισμα της Ευρώπης χωρίς να αποκτήσει την παραγωγική βάση που απαιτούσε η συμμετοχή σε αυτό, καθώς το επιχειρηματικό και πολιτικό σύστημα επέλεξαν τον δρόμο της απραξίας και των εύκολων κερδών σε κλάδους χαμηλής προστιθέμενης αξίας.
Η χώρα παράγει λιγότερο από το μισό αυτού που παράγει σε μέσα επίπεδα η υπόλοιπη Ευρώπη. Εμφανίζει μια εικόνα βελτίωσης τα τελευταία χρόνια ως προς την κατά κεφαλήν ακαθάριστη προστιθέμενη αξία, λόγω της αύξησης της απασχόλησης, μετά τις «στρατιές» ανέργων που είχαν δημιουργηθεί την προηγούμενη δεκαετία. Αλλά και αυτό το απόθεμα βελτίωσης του σχετικού δείκτη τελειώνει, μαζί με το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό, εκτός και αν πιστεύει κανείς ότι η Ελλάδα θα βρει τρόπους να ρίξει στην αγορά εργασίας γυναίκες που αυτή τη στιγμή μεγαλώνουν παιδιά ή έχουν την ευθύνη των γονιών τους ή θα επιστρέψουν μαζικά οι πολλές χιλιάδες που έφυγαν στα χρόνια της κρίσης.
Και αυτό να συμβεί, το πρόβλημα δεν λύνεται αν δεν δούμε σημαντική και στοχευμένη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο βλέπει το κράτος την επιχειρηματικότητα, με παράλληλη αύξηση των επενδύσεων σε τεχνολογικό εκσυγχρονισμό και αύξηση του μεγέθους. Αυτή τη στιγμή η Ελλάδα διαθέτει όλες κι όλες 657 επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από 250 εργαζομένους.
Οι Ελληνες πολιτικοί αρέσκονται να μιλούν για την ανάγκη αύξησης των αμοιβών. Οι περισσότεροι ούτε καταλαβαίνουν ούτε θέλουν να καταλάβουν ότι δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική και βιώσιμη βελτίωση των αμοιβών χωρίς να αυξηθεί η παραγωγικότητα. Και οι λίγοι που κατανοούν την ανάγκη, δεν μπορούν να καταλάβουν τι πρέπει να αλλάξει. Οτι ένα ολόκληρο κράτος θα πρέπει να στρέψει την ενέργεια και την πολιτική του σε αλλαγές κάθε είδους, που θα διευκολύνουν το επιχειρείν και την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών. Το μεγαλύτερο βάρος της αλλαγής πέφτει αυτή τη φορά, όμως, στην πλάτη των επιχειρηματιών, οι οποίοι οφείλουν πρώτα οι ίδιοι να αλλάξουν ώστε να αλλάξουν τις επιχειρήσεις τους και την ελληνική οικονομία.
Η Ελλάδα έχει εγκλωβισμένο το 30% του εργατικού δυναμικού της στο εμπόριο και στην εστίαση, όπου η παραγωγικότητα δεν ξεπερνάει τις 25.000 ευρώ ανά εργαζόμενο, όταν στη βιομηχανία αγγίζει τις 63.000 ευρώ και στον κλάδο των τεχνολογιών τις 60.000 ευρώ. Οπότε το τι πρέπει να αλλάξει είναι μπροστά στα μάτια μας.
