Ο κόσμος σήμερα βρίσκεται σε αναταραχή και αλλάζει με μεγάλες ταχύτητες. Οι μέχρι σήμερα βεβαιότητες που διαμόρφωσαν τη διεθνή πολιτική μετά τον ψυχρό πόλεμο έχουν ήδη καταρρεύσει, το δε διεθνές δίκαιο σήμερα υποχωρεί και τη θέση του παίρνει η παγκόσμια γεωπολιτική, στρατιωτική και οικονομική ισχύς. Με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία μάθαμε ότι η αλλαγή συνόρων επιτυγχάνεται και με τους τρόπους που βλέπουμε, ενώ έχουμε την επανεμφάνιση της Ρωσίας και την άνοδο της Κίνας, που διεκδικούν δυναμικά ρόλο στη διεθνή σκηνή. Ζούμε δηλαδή σε μια πολυπολική πραγματικότητα με χαρακτηριστικά αστάθειας, που αναγκάζει θεσμικές, συλλογικές οντότητες όπως την Ευρωπαϊκή Ενωση και το ΝΑΤΟ σε αναθεώρηση των στρατηγικών τους επιλογών, με τις επιλογές δε αυτές να θεωρείται σίγουρο ότι θα επηρεάσουν και τη χώρα μας.
Σ’ αυτό το ταραγμένο σκηνικό ξέσπασε και ο τελευταίος πόλεμος στο Ιράν, με την Ανατολική Μεσόγειο να καθίσταται καθοριστικός κόμβος, καθώς λειτουργεί ως ένα κρίσιμο σημείο σύνδεσης στο γεωπολιτικό, ενεργειακό και οικονομικό πεδίο, φυσικό επίσης πέρασμα για μεταφορές, εμπόριο και πολιτισμικές ανταλλαγές. Η χώρα μας, σε ένα ρευστό περιβάλλον, με νέες γεωπολιτικές και γεωστρατηγικές ισορροπίες να ανακύπτουν, επαναπροσδιορίζει τον ρόλο της, όχι ως παρατηρητής αλλά ως παράγων ασφάλειας και σταθερότητας. Με τη συμμετοχή της στην Ε.Ε. και στο ΝΑΤΟ, μια συμμετοχή που έχει στρατηγικό βάθος και θεσμική ισχύ, επιτυγχάνει διεύρυνση των διπλωματικών της συνεργασιών, ενισχύονται δε και οι αμυντικές της δυνατότητες στο πλαίσιο μιας συνεκτικής, μακροπρόθεσμης στρατηγικής, που συντίθεται από τρεις βασικούς άξονες:
Πρώτον, τη μόνιμη και σταθερή προσήλωση στο διεθνές δίκαιο ως μέσο νομιμοποίησης και επίλυσης διαφορών.
Δεύτερον, την εμβάθυνση στρατηγικών, περιφερειακών συνεργασιών, ενισχύοντας τη διπλωματική της επιρροή.
Τρίτον, την ενίσχυση της αποτρεπτικής της ισχύος.
Οσον αφορά τώρα τον οικονομικό ρόλο της χώρας μας, η οικονομία συνιστά παράμετρο ανάπτυξης και ισχύος, που δύναται βεβαίως να τύχει στρατηγικής αξιοποίησης. Ξεπερνώντας μεγάλες κρίσεις, τη χρηματοπιστωτική του 2010 και την πανδημική του 2020, η ελληνική οικονομία σήμερα εμφανίζει άριστη δημοσιονομική εικόνα και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.
Είναι αλήθεια ότι η χώρα για πρώτη φορά αποκτά ολοκληρωμένο πενταετές σχέδιο εξωστρέφειας 2026-2030, βασισμένο σε δεδομένα και αναλύσεις, ενσωματώνοντας τη φωνή θεσμικών φορέων της αγοράς και της επιχειρηματικής κοινότητας με συγκεκριμένες στοχοθετήσεις, προτεραιοποιήσεις χωρών-στόχων εξαγωγικού προσανατολισμού και αξιολογήσεις ΚPI’s.
Η χώρα διανύει σήμερα τη μεγάλη μετάβαση από το εσωστρεφές μοντέλο κατανάλωσης στο εξωστρεφές ψηφιακό πρότυπο.
Συγκεκριμένα, η αύξηση των εξαγωγών 2021-25 αγγίζει το 20,5%, ενώ το 2025 αυτές έκλεισαν στα 48,6 δισ. ευρώ (49,9 δισ. το 2024) και χωρίς τα πετρελαιοειδή 36,9 δισ., οι δε προβλέψεις για το 2026, παρά τους γεωπολιτικούς τριγμούς και την ακαταστασία των τιμών ενέργειας, αναμένεται το πρώτο τρίμηνο να κλείσουν στα 10-11 δισ. ευρώ.
Σε μια μακροπρόθεσμη πρόβλεψη με ορίζοντα το 2030, η αύξηση θα κυμανθεί μεταξύ 3%-5%, πράγμα που σε απόλυτους αριθμούς μεταφράζεται στα 60-70 δισ. ευρώ.
Από την άλλη, οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου την περίοδο 2019-24 αυξήθηκαν 60%, ενώ το 2024 σε τρέχουσες τιμές ανήλθαν στα 36,3 δισ. ευρώ (15,28% του ΑΕΠ) και το 2025 στα 35 δισ. ευρώ, οι δε εκτιμήσεις του πρώτου τριμήνου 2026 μιλούν για 8-10 δισ. ευρώ.
Σχετικά τώρα με τις ξένες άμεσες επενδύσεις, το χρονικό διάστημα 2015-2024 έφτασαν τα 42,5 δισ., το δε 2025 έκλεισαν στα 8,6 δισ., ενώ οι εκτιμήσεις για το πρώτο τρίμηνο του 2026 στα 3-5 δισ. ευρώ.
Το δυνατό επιπροσθέτως χαρτί της χώρας είναι η ενεργειακή γεωοικονομία, αφού η γεωγραφική της θέση την καθιστά ενεργειακό διάδρομο Ανατολής και Δύσης, πύλη εισόδου ενέργειας σε Ευρώπη και παράγοντα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ελληνική ναυτιλία με έντονη παρουσία σε όλες τις θαλάσσιες οδούς, αποτελεί σημαντικό πολλαπλασιαστή ισχύος με ευεργετικές επιπτώσεις συνολικά στην οικονομία. Ο δε τουρισμός είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες του ΑΕΠ, με στόχο τον βιώσιμο τουρισμό, την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου και τη διασύνδεσή της με τον πολιτισμό, την ενέργεια, την παραγωγή τοπικών, υψηλής αξίας, παραδοσιακών προϊόντων ώστε να αξιοποιούνται κατά τον καλύτερο τρόπο όλα τα είδη του τουρισμού.
Το νέο λοιπόν αναπτυξιακό αφήγημα που στοχεύει η χώρα εδράζεται σε ένα δυναμικό πρότυπο βασισμένο σε συγκεκριμένους πυλώνες: Πρώτον τις ΞΑΕ, τις επενδύσεις παγίου κεφαλαίου και τις επενδύσεις μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Δεύτερον, τον εξαγωγικό προσανατολισμό της οικονομίας με έμφαση στους κλάδους αιχμής, π.χ. Φαρμακοβιομηχανία, Αγροδιατροφή και συστήματα logistics.Τρίτον, την πράσινη μετάβαση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, που έχει να κάνει τόσο με επιχειρήσεις όσο και με τον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης. Η χώρα διανύει σήμερα τη μεγάλη μετάβαση από το εσωστρεφές μοντέλο κατανάλωσης στο εξωστρεφές ψηφιακό πρότυπο, που εδράζεται στην ενδυνάμωση της παραγωγικής βάσης της οικονομίας μας, στην παραγωγικότητα, στις νέες τεχνολογίες, στην καινοτομία και στις επενδύσεις.
*Ο κ. Αντώνης Ζαΐρης είναι καθηγητής Διοίκησης Επιχειρήσεων, μέλος της Ενωσης Αμερικανών Οικονομολόγων (ΑΕΑ).
