Στις πρώτες εβδομάδες των πολεμικών συγκρούσεων στο Ιράν το σενάριο μιας παρατεταμένης σύγκρουσης μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού εμφανιζόταν από αναλυτές και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής ως δυσμενές και όχι πάντως το πιθανότερο. Με τις πολεμικές συγκρούσεις να μετρούν πλέον κοντά στους τρεις μήνες και τις διαταραχές στον εφοδιασμό ενέργειας και εμπορευμάτων της παγκόσμιας αγοράς να έχουν εκτοξεύσει τις τιμές, οι προβλέψεις κινούνται πλέον μεταξύ δυσμενών και δυσμενέστερων σεναρίων ανεβάζοντας κατακόρυφα τις ανησυχίες για νέο πληθωριστικό σοκ και επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας.
Σε αυτό το περιβάλλον η Ελλάδα με την υψηλή εξάρτηση σε εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου και τα δομικά προβλήματα αγορών εμφανίζεται ιδιαίτερα ευάλωτη, και κινδυνεύει να πληρώσει τον βαρύτερο λογαριασμό στην Ευρώπη.
Το αποτύπωμα της κρίσης είναι ήδη ισχυρό στην ελληνική οικονομία, η οποία κατέγραψε τον Απρίλιο τον πέμπτο υψηλότερο πληθωρισμό στην Ευρωζώνη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat o πληθωρισμός στην Ελλάδα διαμορφώθηκε τον Απρίλιο σε 4,6% –έναντι ρυθμού ετήσιας αύξησης 3,4% τον Μάρτιο– και σε αρκετά μεγάλη απόσταση από τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη, ο οποίος διαμορφώθηκε σε 3%. Την αύξηση αυτή πυροδότησε πρωτίστως ο ενεργειακός πληθωρισμός που διαμορφώθηκε στο 21,9% και ήταν ο δεύτερος υψηλότερος στην Ευρωζώνη, με τις τιμές ενεργειακών προϊόντων στην Ελλάδα να αυξάνονται σε μηνιαία βάση κατά 7,7% καταγράφοντας την έκτη μεγαλύτερη αύξηση στις χώρες της Ευρωζώνης.
Η μέση τιμή της αμόλυβδης κινείται σταθερά πάνω από τα 2 ευρώ/λίτρο και είναι η τέταρτη ακριβότερη στην Ευρώπη και το ντίζελ κίνησης πάνω από το 1,8 ευρώ/λίτρο, ενώ ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» καθώς η χώρα εισέρχεται στη θερινή περίοδο είναι οι τιμές ηλεκτρικού ρεύματος που συγκρατήθηκαν σε χαμηλά επίπεδα λόγω χαμηλής ζήτησης και υψηλής παραγωγής των ΑΠΕ το δίμηνο Μαρτίου – Απριλίου.
Παρά τη μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ και τη συμμετοχή τους στο μείγμα παραγωγής πάνω από 50%, το εισαγόμενο φυσικό αέριο εξακολουθεί να καθορίζει τις χονδρικές τιμές ενέργειας περίπου στο 60%-70% του χρόνου.
Η Ελλάδα καλύπτει πάνω από το 50% των αναγκών της σε φυσικό αέριο με LNG, με το αμερικανικής προέλευσης αέριο να αντιπροσωπεύει πάνω από το 80% το 2025, το οποίο πληρώνει ακριβότερα από το ρωσικό που έχει υποκαταστήσει, αλλά και στην πιο υψηλή τιμή σε σχέση με άλλες χώρες της Ευρώπης. Σύμφωνα με την έκθεση του διεθνούς think tank IEEFA η Ελλάδα πλήρωσε το 2025 την υψηλότερη μέση τιμή για εισαγωγές αμερικανικού LNG, στα 38,7 ευρώ/μεγαβατώρα, περίπου 12% υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Το αυξημένο αυτό κόστος μεταφέρεται κατά βάση στην αγορά ηλεκτρισμού και μέσω αυτής σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αφού η ηλεκτροπαραγωγή καλύπτει πάνω από το 70% της συνολικής εγχώριας ζήτησης.
Αυξημένες τιμές φυσικού αερίου σε συνδυασμό και με τις παραδοσιακά αυξημένες καταναλώσεις ηλεκτρικού ρεύματος τους καλοκαιρινούς μήνες λόγω κλιματισμού προεξοφλούν υψηλές τιμές ρεύματος ακόμη και στο καλό σενάριο άμεσης αποκατάστασης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Οι καταναλωτές θα βρεθούν πλήρως εκτεθειμένοι στις υψηλές διακυμάνσεις της αγοράς καθώς οι πάροχοι από τις πρώτες εβδομάδες της κρίσης άρχισαν να αποσύρουν από την αγορά τα φθηνά σταθερά τιμολόγια, ανεβάζοντας τις τιμές στα νέα προϊόντα έως και 50%.
Προειδοποιήσεις για άλμα των τιμών φυσικού αερίου
«Καμπανάκια» για τον κίνδυνο ενός νέου κύματος ανατιμήσεων αλλά και της υψηλής εξάρτησης της Ευρώπης από το ακριβό αμερικανικό LNG, χτύπησαν τις τελευταίες ημέρες εντός και εκτός της χώρας. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης από το βήμα του διεθνούς συνεδρίου που συνδιοργάνωσαν οι Financial Times και η «Καθημερινή» την περασμένη εβδομάδα προειδοποίησε ότι η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί για παρατεταμένη γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή, νέες πληθωριστικές πιέσεις και αυξημένο ενεργειακό κόστος και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο λήψης νέων μέτρων στήριξης για την ενέργεια στο πλαίσιο των δημοσιονομικών περιθωρίων της χώρας.
Από το ίδιο βήμα ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας εκτίμησε ότι στην περίπτωση που η τιμή του πετρελαίου παραμείνει στα σημερινά επίπεδα (πέριξ των 105 δολαρίων το βαρέλι) η ευρωπαϊκή οικονομία θα κινείται πλέον μεταξύ του δυσμενούς και δυσμενέστερου σεναρίου και προέβλεψε ότι αν επιβεβαιωθούν αυτά τα σενάρια, τότε δεν υπάρχουν άλλες δυνατότητες από την αύξηση των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, εξέλιξη που όπως τόνισε θα προκαλούσε επιβράδυνση της οικονομίας εκτός από την αύξηση του πληθωρισμού. Για τον κίνδυνο εκτόξευσης των τιμών φυσικού αερίου προειδοποίησε και ο Ευάγγελος Μυτιληναίος από το ίδιο συνέδριο, ο οποίος δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο η κρίση στη Μέση Ανατολή να διαρκέσει ακόμη και έξι μήνες. Η χαμηλή πληρότητα των αποθηκών φυσικού αερίου στην Ευρώπη, είπε, δημιουργεί πρόσθετη πίεση και σε συνδυασμό με τη μετατόπιση της ζήτησης προς την Ασία θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές, σημειώνοντας ότι οι σημερινές τιμές των 40-45 ευρώ/μεγαβατώρα δεν αντικατοπτρίζουν την πλήρη εικόνα της αγοράς.
Η Ευρώπη προετοιμάζεται για μια πιο ακριβή περίοδο ανεφοδιασμού φέτος λόγω της απώλειας όγκων LNG από το Κατάρ και της απαγόρευσης των spot αγορών ρωσικού LNG. Ακόμη και στο καλό σενάριο, επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ στα τέλη Μαΐου, οι αναλυτές βλέπουν τις τιμές φυσικού αερίου να αυξάνονται στα 50 ευρώ και να ανεβαίνουν στα 60 ευρώ αν παραμείνουν κλειστά και τον Ιούνιο. Στο ακόμη πιο δυσμενές σενάριο, με τα Στενά να παραμένουν κλειστά και τον Αύγουστο, η Ευρώπη, όπως εκτιμούν, θα αντιμετώπιζε και πρόβλημα αναπλήρωσης αποθεμάτων μπαίνοντας στον χειμώνα με τις αποθήκες γεμάτες στο 50%-70% και τις τιμές στα 75-115 ευρώ/μεγαβατώρα, κάτι που θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε υποχρεωτικά μέτρα μείωσης της ζήτησης. Στις αρχές Απριλίου τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου βρέθηκαν μόλις στο 33,8% έναντι 58,5% ένα χρόνο νωρίτερα.
Η Ευρώπη περνάει από τη ρωσική στην αμερικανική εξάρτηση στο φυσικό αέριο – Το 58% των ευρωπαϊκών εισαγωγών LNG καλύπτει πλέον η Αμερική.
Η Ε.Ε. σχεδιάζει ήδη μέτρα με στόχο τη μείωση της ζήτησης φυσικού αερίου σε ετήσια βάση κατά 10-15 δισ. κυβικά μέτρα και της κατανάλωσης πετρελαίου κατά 15-20 εκατ. τόνους, ώστε να περιοριστεί η αυξημένη έκθεση της Ευρώπης στις διεθνείς ενεργειακές κρίσεις λόγω της σημαντικής εξάρτησής της από τη spot αγορά LNG.
Την περασμένη εβδομάδα ο ACER (Ευρωπαίος ρυθμιστής της αγοράς ενέργειας) απηύθυνε προειδοποίηση στις χώρες-μέλη της Ε.Ε. για τους κινδύνους από την αυξημένη έκθεση της ευρωπαϊκής οικονομίας στις διαταραχές της παγκόσμιας αγοράς LNG. H Eυρώπη, σύμφωνα με την έκθεση του ACER, εξαρτάται πλέον σχεδόν κατά το ήμισυ των αναγκών της από το LNG, με τις ΗΠΑ να καλύπτουν το 58% των ευρωπαϊκών εισαγωγών LNG το 2025, εικόνα που αποτυπώνει τη μεγάλη ανατροπή που έχει συντελεστεί στο ευρωπαϊκό μείγμα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με αυξημένες εισαγωγές LNG (3,2 δισ. κ.μ.) την περασμένη χρονιά. Το LNG καλύπτει πλέον το 47% της συνολικής προμήθειας φυσικού αερίου της Ε.Ε., έναντι μόλις 23% το 2019, ενώ το ρωσικό αέριο μέσω αγωγών έχει περιοριστεί στο 7% από 47% πριν από έξι χρόνια. Το 2025 η Ε.Ε. εισήγαγε ιστορικό ρεκόρ 146 δισ. κ.μ. LNG, ενώ οι ποσότητες αμερικανικού LNG αντιστοιχούν περίπου στο ένα τέταρτο της συνολικής ευρωπαϊκής ζήτησης φυσικού αερίου. «Το LNG έχει γίνει πλέον κεντρικός πυλώνας του ευρωπαϊκού συστήματος φυσικού αερίου, καθώς η Ευρώπη συνεχίζει να απομακρύνεται από το ρωσικό αέριο», σημειώνει χαρακτηριστικά ο Ευρωπαίος ρυθμιστής και προειδοποιεί ότι αυξάνεται η έκθεση της Ε.Ε. στους κινδύνους της παγκόσμιας αγοράς LNG.
