Στην αυστηροποίηση του πλαισίου εποπτείας και διακυβέρνησης των ταμείων επαγγελματικής ασφάλισης προχωρεί το υπουργείο Εργασίας, καθώς απόφαση που υπογράφει η υφυπουργός Κοινωνικής Ασφάλισης Αννα Ευθυμίου ενεργοποιεί άμεσα κρίσιμες διατάξεις του ν. 5078/2023. Πρόκειται για μια απόφαση που επιχειρεί να μεταφέρει στα ελληνικά ΤΕΑ υποχρεωτικής ασφάλισης, τα οποία διαχειρίζονται άλλωστε και τη συντριπτική πλειονότητα του ενεργητικού των Ταμείων του δεύτερου πυλώνα ασφάλισης, ένα μοντέλο εποπτείας που προσεγγίζει πλέον τα πρότυπα της ευρωπαϊκής ασφαλιστικής και συνταξιοδοτικής εποπτείας. Αναλυτικά, η υπουργική απόφαση διαμορφώνει ένα πλήρες και δεσμευτικό σύστημα διαχείρισης κινδύνων για τα ταμεία υποχρεωτικής επαγγελματικής ασφάλισης, εισάγοντας υποχρεώσεις που εκτείνονται από τη διοικητική λειτουργία έως τον επενδυτικό σχεδιασμό, την αναλογιστική παρακολούθηση και τη διαχείριση ρευστότητας. Στόχος του νέου πλαισίου είναι η διασφάλιση της βιωσιμότητας των Ταμείων, η προστασία των ασφαλισμένων και η ενίσχυση της διαφάνειας σε μια περίοδο κατά την οποία τα επαγγελματικά ταμεία αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για το ασφαλιστικό σύστημα και τη μακροπρόθεσμη αποταμίευση.
Στην πράξη αφορά το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Επικούρησης Ασφαλιστών και Προσωπικού Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων, το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Φαρμακευτικών Εργασιών, το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Εμπορίου Τροφίμων, καθώς και το Επαγγελματικό Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης Προσωπικού Εταιρειών Πετρελαιοειδών. Σύμφωνα με τα πλέον διαθέσιμα στοιχεία, το ενεργητικό αυτών των τεσσάρων Ταμείων ξεπερνάει τα 2 δισ. ευρώ. Εχουν σκοπό τη χορήγηση μηνιαίας επικουρικής σύνταξης για την κάλυψη κινδύνων γήρατος, αναπηρίας και θανάτου, λειτουργούν ως ΝΠΙΔ και βασίζονται στη σύμπραξη κοινωνικών εταίρων (εργοδοτών και εργαζομένων).
Στην καρδιά της απόφασης βρίσκεται η υποχρέωση κάθε ένα από τα τέσσερα ΤΕΑ να εγκαταστήσει οργανωμένο και αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης κινδύνων, πλήρως ενσωματωμένο στη δομή διοίκησης και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Η λειτουργία αυτή δεν αντιμετωπίζεται ως τυπική κανονιστική υποχρέωση, αλλά ως βασικός πυλώνας εταιρικής διακυβέρνησης. Γι’ αυτόν τον λόγο η απόφαση αποδίδει κεντρικό ρόλο τόσο στο διοικητικό συμβούλιο όσο και στον διαχειριστή κινδύνων, ο οποίος αναλαμβάνει ουσιαστικές αρμοδιότητες εποπτείας, καταγραφής και παρακολούθησης των κινδύνων.
Παράλληλα, κάθε Ταμείο υποχρεώνεται να καταρτίσει πολιτική διαχείρισης κινδύνων, η οποία εγκρίνεται από το διοικητικό συμβούλιο και επανεξετάζεται υποχρεωτικά ανά τριετία ή νωρίτερα, εφόσον υπάρξουν ουσιώδεις μεταβολές στη λειτουργία ή στο επενδυτικό προφίλ του. Η πολιτική αυτή θα περιλαμβάνει τους στρατηγικούς στόχους, τη διάρθρωση διακυβέρνησης κινδύνων, καθώς και τη λεγόμενη δήλωση ανοχής κινδύνου (Risk Appetite Statement), δηλαδή τα επίπεδα κινδύνου που κάθε Ταμείο θεωρεί αποδεκτά.
Η υπουργική απόφαση προχωρεί σε αναλυτική χαρτογράφηση των κατηγοριών κινδύνων που πρέπει να αναγνωρίζουν και να παρακολουθούν τα ΤΕΑ. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι επενδυτικοί κίνδυνοι, όπως ο κίνδυνος αγοράς, ο πιστωτικός κίνδυνος και ο κίνδυνος ρευστότητας, αλλά και οι αναλογιστικοί κίνδυνοι που συνδέονται με τη μακροβιότητα, τη συμπεριφορά των ασφαλισμένων και τις μελλοντικές υποχρεώσεις παροχών. Ειδική αναφορά γίνεται επίσης στους λειτουργικούς κινδύνους, συμπεριλαμβανομένων των κυβερνοεπιθέσεων, της απάτης, των ανθρώπινων λαθών και των κινδύνων που απορρέουν από εξωτερικές αναθέσεις υπηρεσιών.
Κομβικό στοιχείο της νέας εποπτικής αρχιτεκτονικής αποτελεί η καθιέρωση της ιδίας αξιολόγησης κινδύνων (ORA). Τα Ταμεία θα πρέπει να διενεργούν συστηματική αξιολόγηση των κινδύνων τους σε βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, τεκμηριώνοντας σενάρια ακραίων καταστάσεων, stress tests και αντίστροφες δοκιμές αντοχής. Η ORA δεν θα έχει απλώς συμβουλευτικό χαρακτήρα, αλλά θα πρέπει να ενσωματώνεται άμεσα στις στρατηγικές αποφάσεις του Ταμείου, επηρεάζοντας επενδυτικές επιλογές, πολιτικές εισφορών και σχεδιασμό παροχών.
Η απόφαση καθιστά επίσης υποχρεωτική την τήρηση αναλυτικού μητρώου κινδύνων, στο οποίο θα καταγράφονται οι πηγές κινδύνου, οι επιμέρους υποκατηγορίες, τα μέτρα μετριασμού, η διαβάθμιση σοβαρότητας και τα αρμόδια πρόσωπα παρακολούθησης. Παράλληλα προβλέπεται περιοδική ενημέρωση του διοικητικού συμβουλίου μέσω εκθέσεων διαχείρισης κινδύνων τουλάχιστον ανά εξάμηνο.
Στελέχη της αγοράς εκτιμούν ότι η υπουργική απόφαση σηματοδοτεί ουσιαστικά τη μετάβαση των ΤΕΑ σε ένα αυστηρότερο περιβάλλον εποπτείας και λογοδοσίας, με σημαντικές απαιτήσεις οργανωτικής προσαρμογής. Ταυτόχρονα, όμως, θεωρούν ότι δημιουργούνται προϋποθέσεις μεγαλύτερης αξιοπιστίας και θεσμικής ωρίμανσης του δεύτερου πυλώνα ασφάλισης στην Ελλάδα. Οι νέες υποχρεώσεις τίθενται σε άμεση εφαρμογή, ενώ η μη συμμόρφωση ενδέχεται να οδηγήσει σε εποπτικές παρεμβάσεις και κυρώσεις στο πλαίσιο του ενισχυμένου μηχανισμού εποπτείας που προβλέπει ο ν. 5078/2023.
