Πριν από λίγες μέρες ανακοινώθηκε η πρώτη συναλλαγή με την οποία τιτλοποιημένα δάνεια που ήταν μη εξυπηρετούμενα επιστρέφουν «θεραπευμένα» στο τραπεζικό σύστημα. Τα δάνεια αυτά –που είναι γνωστά ως RPLs (Re-Performing Loans)– προέρχονται από τα προβληματικά χαρτοφυλάκια που μεταφέρθηκαν από τις τράπεζες στις εταιρείες διαχείρισης δανείων (ΕΔΑΔΠ), στο πλαίσιο της εξυγίανσης των ισολογισμών τους.
Η πορεία ενός τυπικού δανείου αυτής της κατηγορίας ξεκινάει πριν από την κρίση, όταν χορηγήθηκε από την τράπεζα σε μια επιχείρηση ή νοικοκυριό (τα περισσότερα αφορούν στεγαστικά δάνεια). Στη διάρκεια της κρίσης, ο οφειλέτης διέκοψε την εξυπηρέτηση του δανείου του και έτσι αυτό σωρεύθηκε μαζί με τον υπόλοιπο όγκο των αθετημένων οφειλών που στην κορύφωσή τους είχαν φτάσει να αποτελούν σχεδόν ένα στα δύο δάνεια των ελληνικών τραπεζών (49% το 2016/17). Οπως είναι γνωστό, για να απαλλαγεί από το βάρος αυτών των δανείων –που εμπόδιζαν την ομαλή λειτουργία του και τη χρηματοδότηση της οικονομίας– το τραπεζικό σύστημα υιοθέτησε κυρίως το εργαλείο των τιτλοποιήσεων. Σε κάθε περίπτωση, τιτλοποιημένα ή μη χαρτοφυλάκια ανατέθηκαν προς διαχείριση στον ειδικό κλάδο που δημιουργήθηκε για να αναλάβει αυτό ακριβώς το έργο – τον κλάδο των ΕΔΑΔΠ.
Οι τράπεζες επέστρεψαν στην κανονικότητα, με ευεργετικά αποτελέσματα για όλους, όπως φαίνεται από την ανάκτηση της διεθνούς εμπιστοσύνης στις προοπτικές τους, την άνοδο της αξίας τους, αλλά και τη συνεχή πιστωτική επέκταση, δηλαδή τη χρηματοδότηση μιας οικονομίας που αναπτύσσεται επί αρκετά χρόνια με υψηλούς ρυθμούς, πολύ υψηλότερους από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, χάρη και στην παροχή ρευστότητας από το τραπεζικό σύστημα.
Αυτό, όμως, δεν είναι το τέλος του κύκλου. Οι ΕΔΑΔΠ διαχειρίστηκαν και διαχειρίζονται με επιτυχία τον τεράστιο όγκο μη εξυπηρετούμενων δανείων που κληροδότησε η κρίση. Η πρώτη επιλογή τους για τον σκοπό αυτό είναι η επίτευξη βιώσιμων ρυθμίσεων, που να διασφαλίζουν την αποπληρωμή του δανείου σε συνάρτηση με τις πραγματικές τρέχουσες οικονομικές δυνατότητες του δανειολήπτη. Οι εταιρείες διαχείρισης προχωρούν με ταχείς ρυθμούς σε ρυθμίσεις δανείων, ύψους περίπου 20 δισ. ευρώ τα τρία τελευταία χρόνια. Καθώς έχουν περάσει αρκετά χρόνια πια από την έναρξη της μαζικής διαχείρισης προβληματικών χαρτοφυλακίων, πολλά από τα δάνεια που ρυθμίστηκαν εξυπηρετούνται κανονικά, για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό σημαίνει πως ούτε το δάνειο –στη σημερινή μορφή του– είναι προβληματικό ούτε ο δανειολήπτης που το αποπληρώνει κανονικά με βάση τη ρύθμιση είναι σωστό να υφίσταται τις συνέπειες που έχει –στην τραπεζική του αντιμετώπιση– ένας δανειολήπτης που αθετεί την οφειλή του. Επομένως, είναι τραπεζικά και οικονομικά ορθό η κατηγοριοποίηση του δανείου να γίνεται με τα συνήθη κριτήρια ενός ομαλού δανεισμού και όχι με βάση το προβληματικό παρελθόν του – άρα να το διατηρεί στον ισολογισμό της μια τράπεζα, ανεξάρτητα εάν η διαχείρισή του θα παραμείνει ή όχι σε κάποιον servicer. Η συναλλαγή από τo χαρτοφυλάκιο Cairo 2 που ολοκλήρωσε η doValue Greece ήταν η πρώτη του είδους και άνοιξε τον δρόμο για την επιστροφή των «θεραπευμένων» (ομαλά εξυπηρετούμενων, άλλοτε προβληματικών) τιτλοποιημένων δανείων στο τραπεζικό σύστημα.
Δεν πρόκειται για τεχνικό ζήτημα που αφορά μόνο τις τράπεζες και τους servicers. Εγκαινιάζοντας τη διαδικασία σταδιακής επανόδου RPLs σε επενδυτές και μελλοντικά στους τραπεζικούς ισολογισμούς, ανοίγει μια αγορά με πολλαπλά οφέλη ευρύτερα για την ελληνική οικονομία. Τα όρια της πιστωτικής επέκτασης σε μια οικονομία του συγκεκριμένου μεγέθους είναι πεπερασμένα. Αντίστοιχα και το όριο των επιτοκιακών εσόδων που μπορούν να προσδοκούν οι τράπεζες από τις χορηγήσεις δανείων. Για την επανεισδοχή των RPLs στους ισολογισμούς των τραπεζών εφαρμόζονται αυστηρά κριτήρια της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (ΕΒΑ), παράλληλα με τη διαρκή εποπτεία της ΕΚΤ, διασφαλίζοντας έτσι τόσο τα εχέγγυα ποιότητας των χαρτοφυλακίων στις σχετικές συναλλαγές όσο και την εξάλειψη του ηθικού κινδύνου που θα προέκυπτε από την επαναγορά από μια τράπεζα δικού της δανεισμού που στην πορεία αποδείχθηκε προβληματικός. Με τον τρόπο αυτό, οι τράπεζες αποκτούν μια πρόσθετη προοπτική να ενισχύσουν το ενεργητικό τους με καλής ποιότητας χαρτοφυλάκια και να εξασφαλίσουν ροή επιτοκιακών εσόδων, που με τη σειρά τους ενισχύουν τη δυνατότητα περαιτέρω χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας. Παράλληλα, η επιστροφή χαρτοφυλακίων από τις εταιρείες διαχείρισης σε επενδυτές και κατόπιν στο τραπεζικό σύστημα έχει θετική επίδραση στην εκτέλεση των επιχειρηματικών σχεδίων (business plan) των τιτλοποιήσεων του προγράμματος «Ηρακλής». Τα business plan έχουν αυστηρή και συγκεκριμένη στοχοθεσία και η θετική επίδραση τέτοιων συναλλαγών στην εκτέλεσή τους βελτιώνει συνολικά την πορεία υλοποίησης του προγράμματος «Ηρακλής», με αντίστοιχο ευνοϊκό αντίκτυπο για τις κρατικές εγγυήσεις που έχουν παρασχεθεί στο πλαίσιό του και τη συστημική σταθερότητα.
Η αντιμετώπιση αυτών των δανείων με βάση τη σημερινή (και όχι την παρελθούσα) εικόνα της εξυπηρέτησής τους έχει όμως και μια άλλη θετική πλευρά, που αφορά τους ίδιους τους δανειολήπτες και γι’ αυτό αποκτά ευρύτερη κοινωνική σημασία. Δεκάδες χιλιάδες οφειλέτες που ρύθμισαν δανεισμό και έδειξαν έμπρακτα τη βούλησή τους να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις που είχαν αναλάβει, στο μέτρο των δυνάμεών τους, μπαίνουν στον δρόμο της επανόδου στην πλήρη τραπεζική κανονικότητα, δηλαδή να μπορούν να αντιμετωπίζονται από το τραπεζικό σύστημα χωρίς το στίγμα ή τα βάρη του παρελθόντος. Και δεν είναι οι μόνοι. Στο χαρτοφυλάκιο της doValue Greece (στοιχείο ενδεικτικό και για το σύνολο του κλάδου) περιλαμβάνονται σήμερα δάνεια λιανικής ύψους 2 δισ. ευρώ, που πληρούν το κριτήριο της ομαλής εξυπηρέτησης, δηλαδή η όποια καθυστέρηση στην καταβολή των δόσεων για την αποπληρωμή τους δεν ξεπερνάει τις 90 ημέρες. Επομένως, υπάρχει η αντικειμενική βάση για να δημιουργηθεί μια ροή και άλλων ανάλογων συναλλαγών, που θα επανεντάξουν χιλιάδες ακόμη νοικοκυριά στην πελατειακή βάση του τραπεζικού συστήματος, με τα αντίστοιχα οφέλη και για τις δύο πλευρές.
Αυτός είναι ο ορισμός του ενάρετου κύκλου στη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους. Είναι ο λόγος για τον οποίο δημιουργήθηκαν οι ΕΔΑΔΠ και μεταφέρθηκαν τα προβληματικά δάνεια εκτός τραπεζικών ισολογισμών. Το άνοιγμα της αγοράς των RPLs αποδεικνύει πως η ενεργός διαχείριση φέρνει αποτελέσματα στην τελευταία σημαντική εκκρεμότητα της ελληνικής οικονομίας από την περίοδο της κρίσης.
*Ο κ. Τάσος Πανούσης είναι διευθύνων σύμβουλος της doValue, αντιπρόεδρος Ενωσης Εταιρειών Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια & Πιστώσεις (ΕΕΔΑΔΠ).
