Ως καταλύτης για την περαιτέρω ευρωπαϊκή ολοκλήρωση μπορεί να λειτουργήσει η κρίση στη Μέση Ανατολή, καθώς κατέστησε σαφή την ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, υποστηρίζει ο Ενρίκο Λέτα σε συνέντευξή του στην «Κ».
Χωρίς, όμως, μια ισχυρότερη, πιο ολοκληρωμένη και πιο ανταγωνιστική ευρωπαϊκή οικονομία δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική ευρωπαϊκή αυτονομία , προσθέτει ο πρώην Ιταλός πρωθυπουργός , συντάκτης της έκθεσης για την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς, η οποία αποτελεί σημείο αναφοράς για τον σχεδιασμό της ευρωπαϊκής πολιτικής. Το 2028, προθεσμία που έχει θέσει η Κομισιόν για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, λέει, θα αποτελέσει ένα πολιτικό τεστ για την ικανότητα της Ευρώπης να δράσει και να διαμορφώσει το δικό της μέλλον.
Για την Ελλάδα, αλλά και όλο τον ευρωπαϊκό νότο σημειώνει ότι αποτελεί πρόκληση η υιοθέτηση ενός διαφοροποιημένου και βασισμένου στην καινοτομία μοντέλου ανάπτυξης.
Ο κ. Λέττα , συμμετείχε την Τρίτη το απόγευμα σε συζήτηση με τον πρόεδρο του Eurogroup Κυριάκο Πιερρακάκη για το μέλλον της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, που οργάνωση το ΕΛΙΑΜΕΠ, το ΙΟΒΕ και το IE Competitivenes Hub. Νωρίτερα, είχε μιλήσει σε εκδηλώσεις της «Κ» και των ΙΟΒΕ και ΕΛΙΑΜΕΠ.
– Πιστεύετε ότι οι πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η στάση που τήρησε η Ευρώπη στο θέμα και έναντι των ΗΠΑ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης για την περαιτέρω ευρωπαϊκή ολοκλήρωση;
– Ναι, αυτές οι εξελίξεις μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης. Και πιστεύω ότι το βλέπουμε ήδη, καθώς κατέστησαν σαφές ότι η στρατηγική αυτονομία έχει πλέον γίνει αναγκαιότητα. Ομως η στρατηγική αυτονομία δεν μπορεί να οικοδομηθεί από 27 χώρες που δρουν χωριστά. Απαιτεί ολοκλήρωση. Η ενέργεια και η άμυνα είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα. Καμία ευρωπαϊκή χώρα μόνη της δεν μπορεί να διασφαλίσει τον ενεργειακό εφοδιασμό της, να δημιουργήσει μια αξιόπιστη αμυντική βιομηχανική βάση ή να προστατεύσει τα συμφέροντά της σε έναν κόσμο που καθορίζεται ολοένα και περισσότερο από την πολιτική ισχύος. Γι’ αυτό η ενιαία αγορά έχει τόσο μεγάλη σημασία. Αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της στρατηγικής ικανότητας της Ευρώπης. Χωρίς μια ισχυρότερη, πιο ολοκληρωμένη και πιο ανταγωνιστική ευρωπαϊκή οικονομία, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική ευρωπαϊκή αυτονομία.
– Ποιο είναι το προβλεπόμενο οικονομικό κόστος του πολέμου για την Ευρώπη και πώς θα έπρεπε να προχωρήσει για την ενεργειακή της αυτονομία; Η πράσινη μετάβαση είναι η απάντηση;
– Σύμφωνα με το ΔΝΤ, ο οικονομικός αντίκτυπος του πολέμου στη Μέση Ανατολή είναι ιδιαίτερα σοβαρός για την Ευρώπη, επειδή το σοκ μεταδίδεται κυρίως μέσω της ενέργειας. Σε ένα δυσμενές σενάριο, η Ε.Ε. θα μπορούσε να βρεθεί πολύ κοντά σε ύφεση, με τον πληθωρισμό να προσεγγίζει το 5%. Αυτό δείχνει πού βρίσκεται η βασική ευαλωτότητα της Ευρώπης. Η εξάρτησή μας από εισαγόμενη ενέργεια και πρώτες ύλες εκθέτει την οικονομία μας σε εξωτερικά σοκ που δεν ελέγχουμε. Η στρατηγική απάντηση είναι η πράσινη μετάβαση. Η ενεργειακή ανεξαρτησία δεν μπορεί να σημαίνει ότι αντικαθιστούμε μία εξωτερική εξάρτηση με μία άλλη. Πρέπει να σημαίνει ότι παράγουμε περισσότερη καθαρή ενέργεια εντός Ευρώπης, ολοκληρώνουμε την ενιαία αγορά ενέργειας, επενδύουμε σε δίκτυα και διασυνδέσεις και επιταχύνουμε τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αυτή είναι η σωστή κατεύθυνση και είναι θετικό ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κινείται ακριβώς προς αυτήν την κατεύθυνση με το AccelerateEU. Η πράσινη μετάβαση είναι μια περιβαλλοντική αναγκαιότητα, αλλά σήμερα αποτελεί επίσης ζήτημα οικονομικής ασφάλειας και στρατηγικής αυτονομίας.
– Η ελληνική βιομηχανία και τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν υψηλές τιμές ενέργειας. Δεδομένου ότι η έκθεσή σας υποστηρίζει την ανάγκη μεγαλύτερης ενοποίησης στον τομέα της ενέργειας, πώς κρίνετε την πρόοδο σε αυτόν τον τομέα;
– Η ελληνική βιομηχανία και τα ελληνικά νοικοκυριά πληρώνουν το τίμημα μιας δομικής αδυναμίας της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Γι’ αυτό ακριβώς η βαθύτερη ενεργειακή ολοκλήρωση είναι τόσο σημαντική. Χωρίς ισχυρότερα δίκτυα, περισσότερες διασυνδέσεις και μια πραγματικά ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, οι διαφορές τιμών μεταξύ των κρατών-μελών θα παραμείνουν υπερβολικά υψηλές. Ωστόσο, έχει υπάρξει πραγματική πρόοδος. Το European Grids Package που παρουσίασε η Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2025 είναι μία από τις σημαντικότερες προσπάθειες των τελευταίων ετών για την αντιμετώπιση αυτής της αδυναμίας. Απλοποιεί τις διαδικασίες αδειοδότησης, θέτει σαφέστερα χρονοδιαγράμματα και προσδιορίζει οκτώ Energy Highways για την αντιμετώπιση των πιο κρίσιμων διασυνοριακών σημείων συμφόρησης. Για την Ελλάδα, αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Το Great Sea Interconnector, ένας από αυτούς τους Energy Highways, μπορεί να βελτιώσει την ασφάλεια εφοδιασμού, να στηρίξει την ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και να συμβάλει στη μείωση της απομόνωσης που εξακολουθεί να επηρεάζει τμήματα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος. Το γεγονός ότι τα τρία ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα έχουν εντάξει αυτά τα dossiers στον οδικό χάρτη One Europe, One Market αποτελεί ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα. Εχουν δεσμευθεί να εγκρίνουν τον φάκελο έως το τέλος του 2027. Η κατεύθυνση είναι η σωστή.
Η ελληνική βιομηχανία και τα ελληνικά νοικοκυριά πληρώνουν το τίμημα μιας δομικής αδυναμίας της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Γι’ αυτό ακριβώς η βαθύτερη ενεργειακή ολοκλήρωση είναι τόσο σημαντική. Χωρίς ισχυρότερα δίκτυα, περισσότερες διασυνδέσεις και μια πραγματικά ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, οι διαφορές τιμών μεταξύ των κρατών-μελών θα παραμείνουν υπερβολικά υψηλές.
– Πιστεύετε ότι η προθεσμία του 2028 που έθεσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς είναι εφικτή; Ποιο θα είναι το κόστος αν δεν πετύχουμε;
– Ναι, πιστεύω ότι είναι εφικτή. Και μια ορισμένη αισιοδοξία της βούλησης είναι απαραίτητη αν θέλουμε να το πετύχουμε. Η πολιτική δέσμευση υπάρχει και οι μηχανισμοί περιοδικής παρακολούθησης που περιλαμβάνονται στον οδικό χάρτη παρέχουν μια συγκεκριμένη δομή για την επίτευξη αυτού του στόχου και την αντιμετώπιση πιθανών δυσκολιών στην πορεία. Το κόστος της αποτυχίας θα ήταν τεράστιο. Και πριν ακόμη γίνει οικονομικό, θα ήταν στρατηγικό. Η Ευρώπη βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια ξεκάθαρη επιλογή. Μπορεί να κινηθεί προς βαθύτερη οικονομική ολοκλήρωση και να εδραιωθεί ως πραγματικός παγκόσμιος δρων. Ή μπορεί να παραμείνει κατακερματισμένη και να αποδεχθεί την οικονομική και στρατηγική της περιθωριοποίηση. Σε αυτήν την περίπτωση, η Ευρώπη θα καταλήξει να εξαρτάται από την εκάστοτε κυρίαρχη δύναμη, αντί να διαμορφώνει το δικό της μέλλον. Γι’ αυτό το 2028 πρέπει να ιδωθεί ως ένα πολιτικό τεστ για την ικανότητα της Ευρώπης να δράσει.
– Η Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Eurogroup Κυριάκο Πιερρακάκη, «θα μπορούσε να είναι η μεγαλύτερη πολιτική νίκη της γενιάς μας». Πιστεύετε ότι η Ευρώπη μπορεί να κερδίσει αυτή τη μάχη, δεδομένων των διαφωνιών συγκεκριμένων κρατών-μελών;
– Ναι, πιστεύω ότι η Ευρώπη μπορεί να κερδίσει αυτή τη μάχη. Το γεγονός ότι και τα τρία ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα έχουν συμπεριλάβει την Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων ως βασικό στοιχείο του οδικού χάρτη One Europe, One Market δείχνει ότι έχει πλέον διαμορφωθεί μια ευρεία θεσμική συναίνεση. Φυσικά, δυσκολίες θα εμφανιστούν όταν οι διαπραγματεύσεις περάσουν στα επιμέρους νομοθετικά αρχεία. Ορισμένες εθνικές αντιστάσεις είναι αναπόφευκτες, ιδιαίτερα σε ζητήματα που αφορούν τις χρηματοπιστωτικές αγορές, την εποπτεία και την κατανομή κεφαλαίων.
– Γιατί είναι η Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και η Τραπεζική Ενωση σημαντικές για τους Ευρωπαίους πολίτες;
– Είναι σημαντικές για δύο βασικούς λόγους, σε δύο διαφορετικά επίπεδα. Για τα νοικοκυριά, μπορούν να προσφέρουν νέες ευκαιρίες καλύτερης αξιοποίησης των ιδιωτικών αποταμιεύσεων. Πολλοί Ευρωπαίοι διατηρούν μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεών τους σε τρεχούμενους λογαριασμούς, όπου παράγουν μικρή αξία με την πάροδο του χρόνου. Μια βαθύτερη και πιο ολοκληρωμένη κεφαλαιαγορά θα έδινε στους πολίτες πιο προσβάσιμες, διαφοροποιημένες και ελκυστικές επενδυτικές επιλογές, βοηθώντας τους να αυξήσουν τον χρηματοοικονομικό τους πλούτο.
Για την Ευρώπη συνολικά, αυτό είναι εξίσου σημαντικό. Αν κινητοποιηθούν σωστά, οι ιδιωτικές αποταμιεύσεις μπορούν να βοηθήσουν στη χρηματοδότηση των μεγάλων στρατηγικών στόχων της Ε.Ε. Η πράσινη μετάβαση, η ενεργειακή ασφάλεια, η καινοτομία και η άμυνα θα απαιτήσουν όλες τεράστιες επενδύσεις. Οι δημόσιοι πόροι από μόνοι τους δεν θα επαρκούν.
– Ενόψει της επίσκεψής σας στην Ελλάδα, πώς αξιολογείτε την πρόσφατη οικονομική της επίδοση; Ηταν ο ρυθμός ανάπτυξής της αρκετά γρήγορος;
– Η πρόσφατη οικονομική επίδοση της Ελλάδας είναι ξεκάθαρα θετική και αυτό αναγνωρίζεται ευρέως σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η εκλογή του Κυριάκου Πιερρακάκη ως προέδρου του Eurogroup αντανακλά επίσης την εμπιστοσύνη που έχει οικοδομήσει η Ελλάδα στην Ευρώπη. Κοιτάζοντας μπροστά, θα τοποθετούσα την πρόκληση σε ένα ευρύτερο νοτιοευρωπαϊκό πλαίσιο. Η Νότια Ευρώπη διαθέτει τεράστια πλεονεκτήματα – από το ανθρώπινο κεφάλαιο και την επιχειρηματικότητα έως το ενεργειακό δυναμικό και τη στρατηγική θέση της στη Μεσόγειο. Αυτό ισχύει για την Ελλάδα, για την Ιταλία και για άλλες χώρες της περιοχής μας. Το βασικό ερώτημα τώρα είναι πώς θα μετατρέψουμε αυτά τα πλεονεκτήματα σε ένα πιο διαφοροποιημένο και βασισμένο στην καινοτομία μοντέλο ανάπτυξης, ικανό να δημιουργήσει σταθερές και ελκυστικές ευκαιρίες για τους νέους και για εργαζομένους υψηλής εξειδίκευσης. Αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό ζήτημα. Είναι μια κοινή ευρωπαϊκή και μεσογειακή προτεραιότητα.
Η Νότια Ευρώπη διαθέτει τεράστια πλεονεκτήματα – από το ανθρώπινο κεφάλαιο έως το ενεργειακό δυναμικό και τη στρατηγική θέση της στη Μεσόγειο. Αυτό ισχύει για την Ελλάδα, για την Ιταλία και για άλλες χώρες της περιοχής μας. Το ζήτημα είναι πώς θα μετατρέψουμε αυτά τα πλεονεκτήματα σε ένα πιο διαφοροποιημένο και βασισμένο στην καινοτομία μοντέλο ανάπτυξης.
– Η μεγάλη πλειονότητα των ελληνικών επιχειρήσεων είναι μικρομεσαίες. Η περαιτέρω ευρωπαϊκή ολοκλήρωση θα τις βοηθήσει ή υπάρχει κίνδυνος πολλές από αυτές να κλείσουν, καθώς δεν είναι σε θέση να γίνουν Ευρωπαίοι πρωταθλητές;
– Η περαιτέρω ευρωπαϊκή ολοκλήρωση θα είναι επιτυχής μόνο αν συμπεριλάβει τις ΜμΕ. Στην Ελλάδα, όπως και στην Ιταλία και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του κοινωνικού και οικονομικού συστήματος. Γι’ αυτό οποιοδήποτε μέτρο βλάπτει τις ΜμΕ θα ήταν μια αυτοκαταστροφική επιλογή. Ημουν πολύ σαφής πάνω σε αυτό το σημείο στην έκθεσή μου για το μέλλον της ενιαίας αγοράς. Η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς πρέπει να σημαίνει ότι διευκολύνουμε τη ζωή των ΜμΕ, μειώνοντας τον κατακερματισμό, απλοποιώντας τους κανόνες και προσφέροντάς τους καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, δεξιότητες, ψηφιακά εργαλεία και διασυνοριακές ευκαιρίες. Η ανάπτυξη ευρωπαϊκών πρωταθλητών μπορεί επίσης να βοηθήσει τις ΜμΕ, εφόσον συνοδεύεται από ισχυρούς κανόνες ανταγωνισμού προσαρμοσμένους στο παγκόσμιο περιβάλλον. Μεγαλύτερες και ισχυρότερες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μπορούν να δημιουργήσουν πιο οργανωμένες αλυσίδες εφοδιασμού, μέσα στις οποίες οι ΜμΕ μπορούν να βρουν αξιόπιστους πελάτες, να επεκτείνουν τη δραστηριότητά τους και να γίνουν μέρος ευρύτερων ευρωπαϊκών βιομηχανικών οικοσυστημάτων. Επομένως, δεν βλέπω την ολοκλήρωση ως απειλή για τις ΜμΕ. Τη βλέπω ως ευκαιρία.
