Διανύουμε μια ταραγμένη περίοδο αλλεπάλληλων κρίσεων. Γεωπολιτικές, ενεργειακές, υγειονομικές συνθήκες συνθέτουν ένα περιβάλλον που δοκιμάζει τις αντοχές των κοινωνιών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το μέχρι πρότινος κυρίαρχο οικονομικό μοντέλο της παγκοσμιοποίησης δείχνει να εξάντλησε τα όριά του. Η φιλελεύθερη άποψη που προωθήθηκε για «αυτορρύθμιση» της αγοράς, περιορισμό του κράτους και «ανοχή» στις ανισότητες, αποδείχθηκε ουτοπική και ενίσχυσε αντίθετα τις ανισορροπίες, διεύρυνε τις ανισότητες και αποδυνάμωσε τη συνοχή των κοινωνιών. Στη χώρα μας βιώνουμε τα αποτελέσματα. Η ακρίβεια επιβαρύνει υπέρμετρα τα νοικοκυριά, η αγορά λειτουργεί χωρίς επαρκείς ελέγχους, κρίσιμοι τομείς όπως η στέγαση και η ενέργεια έγιναν πεδία κερδοσκοπίας, η κοινωνική φροντίδα έχει υποχωρήσει και η πρόσβαση σε θεμελιώδη αγαθά, όπως η κατοικία, η υγεία, η παιδεία, γίνεται ολοένα και πιο άνιση.
Το κυβερνητικό αφήγημα επικεντρώνεται στους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Ακόμη και αν είναι έτσι, αυτή η ανάπτυξη βελτίωσε τη ζωή των πολιτών; Η καθημερινότητα μάλλον δείχνει το αντίθετο. Μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες συμπιέζονται, πολλοί νέοι εργάζονται σε «άκυρες» δουλειές με χαμηλές αμοιβές και προβληματικές συνθήκες εργασίας, ενώ η προοπτική μετανάστευσης επανέρχεται ως επιλογή ανάγκης.
Η οικονομία οφείλει να υπηρετεί την κοινωνία, όχι το αντίστροφο.
Σε αυτό το περιβάλλον, η σοσιαλδημοκρατική προσέγγιση μας υπενθυμίζει μια θεμελιώδη αρχή. Οτι η οικονομία οφείλει να υπηρετεί την κοινωνία, όχι το αντίστροφο. Η σοσιαλδημοκρατία σήμερα δεν επικαλείται εφαρμογή ξεπερασμένων μοντέλων και πρακτικών του παρελθόντος, ούτε επιδιώκει την τιμωρία της επιχειρηματικότητας. Στοχεύει πρωτίστως στην προστασία της κοινωνικής συνοχής μέσα από ένα πλαίσιο κανόνων που περιορίζει την ασυδοσία της αγοράς και διασφαλίζει ότι η ευημερία διαχέεται σε όλους. Οι προτεραιότητές της είναι η ισχυροποίηση των κοινωνικών υπηρεσιών. Οι κοινωνικές ανάγκες δεν καλύπτονται μόνο με επιδόματα. Το κράτος υποχρεούται να παρέμβει ενεργά στη στέγαση με ανάπτυξη της κοινωνικής κατοικίας. Αμεση καθιέρωση των συλλογικών διαπραγματεύσεων και κατώτατος μισθός που να ανταποκρίνεται στο κόστος ζωής. Μείωση των προκλητικών φορολογικών ρυθμίσεων, αναλογική φορολόγηση στα υπερκέρδη τραπεζών και ενέργειας, και τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας ώστε να προστατεύεται το πραγματικό εισόδημα των πολιτών. Ορθολογική πράσινη, ενεργειακή πολιτική με κρατικές επενδύσεις στις ανεπαρκείς υποδομές αποθήκευσης, ώστε να αξιοποιηθούν στο μέγιστο οι ΑΠΕ. Τα παραπάνω μέτρα δεν ανακαλύπτουν τον τροχό! Απλώς υπογραμμίζουν τη διαφορά μεταξύ φιλελεύθερης αντίληψης και σοσιαλδημοκρατικής προσέγγισης. Η πρώτη αντιλαμβάνεται περισσότερο το κράτος ως πρόβλημα και θεωρεί κάποιες ανισότητες αναπόφευκτες. Η δεύτερη δίνει υπόσταση στον άνθρωπο, θέτει όρια στην αγορά, δημιουργεί συνθήκες «αξιοπρέπειας». Κανείς δεν ισχυρίζεται ότι υπάρχουν θαυματουργές θεραπείες, συνεπώς και η σοσιαλδημοκρατία δεν αποτελεί «πανάκεια». Ωστόσο, στις σημερινές συνθήκες συνιστά τη μόνη ρεαλιστική, εφαρμόσιμη και κοινωνικά δίκαιη πολιτική πρόταση που ανταποκρίνεται στις ανάγκες και στις προσδοκίες της μεγάλης πλειονότητας της κοινωνίας.
*Ο κ. Γιώργος Παλαιοδήμος είναι οικονομολόγος και ο κ. Ηλίας Πεντάζος οικονομολόγος, τ. γ.γ. Δημοσιονομικής Πολιτικής.
