Ως πρώην ακαδημαϊκός, έχω μάθει να εκτιμώ την αξία των καλών συνεδρίων. Παρουσιάζουν τη γνώση αιχμής σε έναν τομέα και φέρνουν στον ίδιο χώρο τα μέλη μιας κοινότητας, δημιουργώντας τις συνθήκες για ουσιαστικό διάλογο και ανταλλαγή ιδεών.
Οπως και πέρυσι, το φετινό συνέδριο EmTech Europe του ΜΙΤ Technology Review αποτέλεσε ένα παράδειγμα προς μίμηση. Πέρα από την άψογη οργάνωση και τους εξαιρετικούς ομιλητές, ανέδειξε με ρεαλισμό τόσο τις δυνατότητες όσο και τους περιορισμούς της τεχνητής νοημοσύνης (Τ.Ν.), αποφεύγοντας τις εύκολες υπερβολές που συχνά τη συνοδεύουν. Για όσους δεν κατάφεραν να παραβρεθούν, αξίζει να σταθούμε σε ένα ερώτημα που φαίνεται να απασχολεί ολοένα και περισσότερο οργανισμούς και επαγγελματίες. Γιατί αποτυγχάνουν τόσα έργα Τ.Ν.;
Τα διαθέσιμα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Gartner και του Harvard Business Review, έως και το 85% των έργων Τ.Ν. αποτυγχάνει, είτε πριν είτε μετά την υλοποίησή τους. Μόνο περίπου τα μισά καταφέρνουν να περάσουν από το στάδιο του πιλοτικού σε πραγματική παραγωγική λειτουργία, ενώ ακόμη και σε περιπτώσεις όπου αυτό επιτυγχάνεται, συχνά απουσιάζουν επαρκή μοντέλα διακυβέρνησης δεδομένων.
Στο ίδιο πλαίσιο, η έλλειψη κατάλληλων δεξιοτήτων και τεχνικής επάρκειας αναδεικνύεται ως ένας από τους βασικούς παράγοντες αποτυχίας, περιορίζοντας τη δυνατότητα των οργανισμών να μετατρέψουν τις πιλοτικές εφαρμογές σε βιώσιμες λύσεις. Η εικόνα αυτή δεν οφείλεται τόσο στην ανωριμότητα της τεχνολογίας όσο στον τρόπο που επιχειρούμε να την εντάξουμε στις υπάρχουσες κοινωνικές και οργανωσιακές δομές.
Η Τ.Ν. δεν είναι ένα ακόμη εργαλείο που προστίθεται απλώς στις υφιστάμενες πρακτικές. Λειτουργεί περισσότερο ως «μετα-τεχνολογία», η οποία μετασχηματίζει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε την πληροφορία, λαμβάνουμε αποφάσεις και σχεδιάζουμε διαδικασίες. Συχνά, τα έργα Τ.Ν. δεν ξεκινούν από ένα σαφώς ορισμένο πρόβλημα, αλλά από την ίδια την τεχνολογία και τη δυναμική που τη συνοδεύει. Η απουσία συγκεκριμένων στόχων και μετρήσιμης αξίας καθιστά δύσκολη τη συνέχιση της επένδυσης, ιδιαίτερα όταν αυξάνεται το κόστος μετά τα αρχικά στάδια του έργου.
Η έλλειψη κατάλληλων δεξιοτήτων και τεχνικής επάρκειας αναδεικνύεται ως ένας από τους βασικούς παράγοντες αποτυχίας, περιορίζοντας τη δυνατότητα μετατροπής πιλοτικών εφαρμογών σε βιώσιμες λύσεις.
Την ίδια στιγμή, η ποιότητα και η διαθεσιμότητα των δεδομένων αποδεικνύονται καθοριστικές. Κατακερματισμένα ή ελλιπή δεδομένα περιορίζουν σημαντικά την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων, ανεξαρτήτως της πολυπλοκότητας των μοντέλων Τ.Ν. που υιοθετούνται. Εξίσου κρίσιμη είναι η οργανωσιακή διάσταση. Σε αρκετές περιπτώσεις, η Τ.Ν. επιχειρείται να ενσωματωθεί σε ήδη προβληματικές διαδικασίες, χωρίς να προηγηθεί ουσιαστικός επανασχεδιασμός. Το αποτέλεσμα είναι να ενισχύονται υπάρχουσες αδυναμίες αντί να αντιμετωπίζονται.
Παράλληλα, η έλλειψη δεξιοτήτων και η περιορισμένη αποδοχή από τους ίδιους τους χρήστες λειτουργούν ως πρόσθετοι παράγοντες αποτυχίας, καθιστώντας δύσκολη τη μετάβαση από την πιλοτική εφαρμογή σε πραγματική παραγωγική χρήση. Ισως όμως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι τα παραπάνω δεν αφορούν μόνο μεγάλους οργανισμούς. Σε μικρότερη κλίμακα, παρόμοιοι λόγοι εξηγούν γιατί αποτυγχάνουν και ατομικά εγχειρήματα.
Η χρήση εργαλείων Τ.Ν. χωρίς ουσιαστική κατανόηση των δυνατοτήτων και των περιορισμών τους, η απουσία σαφούς στόχου και η έλλειψη των απαραίτητων δεξιοτήτων για την ουσιαστική αξιολόγηση του αποτελέσματος οδηγούν συχνά σε αποτελέσματα χαμηλής ποιότητας. Η εμπειρία του συνεδρίου κατέδειξε ότι η επιτυχής αξιοποίηση της Τ.Ν. απαιτεί κάτι περισσότερο από τεχνολογική υιοθέτηση. Προϋποθέτει επένδυση σε δεξιότητες, επανασχεδιασμό διαδικασιών και, κυρίως, μια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη χρήση της τεχνολογίας στην πράξη. Πρόκειται για μια μετάβαση από τον αρχικό ενθουσιασμό στη συστηματική και πειθαρχημένη ενσωμάτωσή της στην καθημερινή πρακτική. Ισως, λοιπόν, πριν ξεκινήσει κανείς το επόμενο έργο Τ.Ν., είτε σε έναν οργανισμό είτε σε προσωπικό επίπεδο, αξίζει να αναρωτηθεί αν επιδιώκει ουσιαστική αλλαγή ή απλώς έναν ακόμη πειραματισμό.
*Ο κ. Αντώνης Παπαργύρης είναι διδάκτωρ Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.
