Οριστικοποίηση του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου για τη χρηματοδότηση των όποιων μέτρων στήριξης, επικαιροποίηση των προβλέψεων για την πορεία των βασικών μακροοικονομικών και δημοσιονομικών μεγεθών εντός του 2026, αλλά και ενεργοποίηση νέων μέτρων στήριξης κομμένων και ραμμένων στις ανάγκες που θα δημιουργούν οι εξελίξεις στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής. Είναι οι τρεις προτεραιότητες του οικονομικού επιτελείου για το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα. Ηδη από αυτή την εβδομάδα οι ασκήσεις επί χάρτου που γίνονταν στη σκιά των ραγδαίων εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, θα αρχίσουν να αποτυπώνονται επισήμως. Η ανακοίνωση των δημοσιονομικών επιδόσεων του 2025 από την ΕΛΣΤΑΤ στις 22 Απριλίου θα φέρει με τη σειρά της στην επιφάνεια ένα νούμερο: τον πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο που θα μπορεί να δαπανήσει η Ελλάδα μέσα στο 2026, χωρίς να ενεργοποιηθεί εις βάρος της η διαδικασία του υπερβολικού ελλείμματος. Με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, το μεν υπερπλεόνασμα θα μετρηθεί σε δισ. ευρώ, ο δε δημοσιονομικός χώρος σε εκατοντάδες εκατ. ευρώ. Από εκεί και πέρα, η 30ή Απριλίου θα φέρει και την πρώτη επίσημη αποτύπωση των εκτιμήσεων του οικονομικού επιτελείου για τις επιπτώσεις του πολέμου σε όλα τα βασικά οικονομικά μεγέθη: ΑΕΠ, πληθωρισμό, δημόσιο χρέος αλλά και πρωτογενή πλεονάσματα. Για το ΑΕΠ προβλέπεται θετική μεταβολή οριακά χαμηλότερη του 2%, ενώ για τον πληθωρισμό ο πήχυς θα μπει στο 3,5%. Το πρωτογενές πλεόνασμα δεν αναμένεται να διαφοροποιηθεί αισθητά σε σχέση με τις προβλέψεις που έχουν ήδη γίνει, κάτι που σημαίνει ότι θα κινηθεί στην περιοχή του 2,8%-2,9%. Οσο για το δημόσιο χρέος, η επικαιροποιημένη πρόβλεψη μπορεί να είναι ακόμη και καλύτερη συγκριτικά με αυτή που έχει καταγραφεί στον προϋπολογισμό του 2026. Κι αυτό διότι ο υψηλός πληθωρισμός θα «θρέψει» το ονομαστικό ΑΕΠ, ρίχνοντας την αναλογία χρέους προς ΑΕΠ. Εκτιμάται –κάτι που συμμερίζεται πλέον και το ΔΝΤ– ότι η φετινή χρονιά θα είναι αυτή που θα φέρει την ελληνική αναλογία του χρέους προς το ΑΕΠ χαμηλότερα από την αντίστοιχη της Ιταλίας.
Η αποτύπωση των μακροοικονομικών και δημοσιονομικών δεδομένων θα γίνει τις επόμενες ημέρες, στον απόηχο των ραγδαίων εξελίξεων στη Μέση Ανατολή. Το πρωτογενές πλεόνασμα για το 2025 αναμένεται να κινηθεί στην περιοχή του 5%. Σε απόλυτο ποσό, αυτό σημαίνει ακόμη και 12 δισ. ευρώ πρωτογενούς πλεονάσματος στη χρήση του 2025, όταν η πρόβλεψη που έχει εγγραφεί στον κρατικό προϋπολογισμό είναι 9,2 δισ. ευρώ. Δηλαδή, θα προκύψει μια διαφορά της τάξης των 2,8 δισ. ευρώ, ποσό που αναλογεί σε πάνω από 1% του ΑΕΠ.
Οικονομικό επιτελείο και Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν περιμένουν τις τελικές ανακοινώσεις της ΕΛΣΤΑΤ για να προσδιορίσουν ποιο κομμάτι αυτού του υπερπλεονάσματος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης. Ουσιαστικά, έχουν εξεταστεί τα ποσά που οδήγησαν στο «φούσκωμα» του πρωτογενούς πλεονάσματος και έχουν εξαιρεθεί μεταβολές που εκτιμάται ότι δεν έχουν μόνιμα χαρακτηριστικά. Οι πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος θα κινηθεί στην περιοχή των 700-800 εκατ. ευρώ. Μέρος αυτού του ποσού έχει ήδη ξοδευτεί για τη χρηματοδότηση των μέτρων που ανακοινώθηκαν τον Μάρτιο. Ηδη το οικονομικό επιτελείο έχει ξεκαθαρίσει ότι θα υπάρξει δυνατότητα και για νέα μέτρα στήριξης, όμως αυτά θα είναι απολύτως στοχευμένα και κομμένα και ραμμένα στις ανάγκες που θα δημιουργήσει η συγκυρία. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Οτι το οικονομικό επιτελείο δεν θα σπεύσει να διαθέσει τον όποιο δημοσιονομικό χώρο τού απομείνει, γνωρίζοντας ότι ακόμη και μετά τις εξελίξεις της Παρασκευής, η αποκατάσταση της ομαλότητας σε οικονομικό επίπεδο θα χρειαστεί χρόνο.
Ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος θα κινηθεί στην περιοχή των 700-800 εκατ. ευρώ. Μέρος αυτού του ποσού έχει ήδη ξοδευτεί για τη χρηματοδότηση των μέτρων που ανακοινώθηκαν τον Μάρτιο.
Προτεραιότητα αποτελεί η συγκράτηση του πληθωρισμού. Μετά το +3,9% του Μαρτίου, το ζητούμενο είναι να αποφευχθούν τα χειρότερα, γι’ αυτό και τα επόμενα μέτρα στήριξης θα κινηθούν προς αυτή την κατεύθυνση. Προτεραιότητα αποτελεί η τιμή του πετρελαίου κίνησης, όχι μόνο γιατί η ανατίμησή του αποτυπώθηκε έντονα στον δείκτη τιμών καταναλωτή του Μαρτίου, αλλά και γιατί η αυξημένη τιμή μπορεί να προκαλέσει έναν δευτερογενή κύκλο ανατιμήσεων, που θα αγγίξει εκατοντάδες είδη πρώτης ανάγκης λόγω αυξημένου μεταφορικού κόστους.
Η 30ή Απριλίου θα φέρει και την πρώτη επίσημη αποτύπωση των εκτιμήσεων του οικονομικού επιτελείου για τις επιπτώσεις του πολέμου σε ΑΕΠ, πληθωρισμό, δημόσιο χρέος, αλλά και πλεονάσματα.
Το οικονομικό επιτελείο θα παρακολουθεί ημέρα με την ημέρα την εξέλιξη των τιμών στα πρατήρια. Η πρώτη παρέμβαση θα αφορά στην παράταση της επιδότησης και για τον μήνα Μάιο, ώστε να μην ξεφύγει ξανά η τιμή πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο. Αυτό απαιτεί περί τα 50 εκατ. ευρώ, ποσό που έχει ήδη προϋπολογιστεί ότι θα διατεθεί. Από εκεί και πέρα, για την περίοδο μετά τον Μάιο, το καθοριστικό στοιχείο που θα κρίνει το αν θα υπάρξουν πρόσθετες ανακοινώσεις μέτρων θα είναι η κατάσταση στην αγορά. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών έχει αφήσει ανοικτά όλα τα ενδεχόμενα, αναγνωρίζοντας ότι «ακόμη κι αν ανοίξουν σήμερα τα Στενά του Ορμούζ, οι συνέπειες σε οικονομικό επίπεδο μπορεί να διατηρηθούν για μήνες». Στην πράξη, θα κυλήσει ο Μάιος, θα καταγραφούν τα δεδομένα στην αγορά (τιμές καυσίμων, τιμές τροφίμων και δείκτης πληθωρισμού) και θα ληφθούν οι σχετικές αποφάσεις. Προτεραιότητα είναι η συγκράτηση της τιμής του πετρελαίου κίνησης που συνιστά βασικό κομμάτι του παραγωγικού κόστους, αλλά και η ενίσχυση των αγροτών για να σηκώσουν το υψηλότερο κόστος των λιπασμάτων και να μην προκληθεί νέος γύρος ανατιμήσεων στα αγροτικά προϊόντα.
Οι προβλέψεις
Το βασικό σενάριο με το οποίο θα κινηθεί σε αυτή τη φάση το οικονομικό επιτελείο θα προβλέπει διαμόρφωση της μέσης τιμής του πετρελαίου στην περιοχή των 80-90 δολαρίων το βαρέλι για το 2026. Αυτό θα κατεβάσει τον ρυθμό ανάπτυξης οριακά χαμηλότερα από το 2% και θα στείλει τον μέσο πληθωρισμό στην περιοχή του 3,5%. Ακόμη και μετά τη «μεταφορά» υπερπλεονασμάτων από τη χρήση του 2025, το πρωτογενές πλεόνασμα θα εκτιμηθεί ότι θα παραμείνει οριακά χαμηλότερα από το 3%, ενώ φαίνεται να διασφαλίζεται η αποκλιμάκωση της αναλογίας του χρέους προς το ΑΕΠ κάτω από το 137% έως το τέλος του 2026. Δεδομένου ότι η πρόβλεψη για την Ιταλία είναι πως το δικό της χρέος δύσκολα θα υποχωρήσει κάτω από το 138%, η Ελλάδα μπορεί να πάψει από φέτος να είναι η χώρα με την υψηλότερη αναλογία χρέους προς ΑΕΠ στην Ευρωζώνη.
