Η Ευρώπη επαναφέρει στο προσκήνιο τον κοινωνικό διάλογο και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις ως βασικά εργαλεία για δίκαιη ανάπτυξη και ποιοτικές θέσεις εργασίας. Σε συνέντευξή της στην «Κ», η Ευρωπαία επίτροπος Ροξάνα Μινζάτου εξηγεί γιατί η πρόσφατη εθνική κοινωνική συμφωνία στην Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα για την Ευρωπαϊκή Ενωση, μιλάει για τη νέα ευρωπαϊκή ατζέντα όσον αφορά την ποιότητα της εργασίας, τις προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης και τις πολιτικές που στοχεύουν στη μείωση των ανισοτήτων, και την επιστροφή του ανθρώπινου δυναμικού στις χώρες προέλευσής του. Αποκαλύπτει μάλιστα πως η Ε.Ε. ετοιμάζει πράξη για την ποιότητα της εργασίας, αυστηρότερη εποπτεία στην υπεργολαβία και πολιτικές για τη μετάβαση των εργαζομένων στη νέα οικονομία.
– Κατά τη διήμερη επίσκεψή σας στη χώρα μας, χαιρετίσατε την εθνική κοινωνική συμφωνία στην Ελλάδα για την ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, χαρακτηρίζοντάς την παράδειγμα για την Ευρώπη. Τι καθιστά αυτή τη συμφωνία τόσο σημαντική;
– Η εθνική κοινωνική συμφωνία είναι ένα σημαντικό βήμα, διότι δείχνει ότι η κυβέρνηση, οι εργοδότες και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις στην Ελλάδα μπόρεσαν να καθίσουν γύρω από ένα τραπέζι και να καταλήξουν σε μια κοινή λύση. Η συμφωνία βελτιώνει με τρόπο συγκεκριμένο την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα του κοινωνικού διαλόγου. Η επέκταση των κλαδικών συλλογικών συμβάσεων σε όλες τις επιχειρήσεις ενός κλάδου, ώστε να καλύπτουν περισσότερους εργαζομένους, γίνεται πιο εύκολη. Αυτό σημαίνει καλύτερες συνθήκες εργασίας. Ερχεται σε συνέχεια της οδηγίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης (Ε.Ε.) για τους κατώτατους μισθούς και της σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με τον κοινωνικό διάλογο. Μπορεί, έτσι, να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
– Την περίοδο της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, οι συλλογικές διαπραγματεύσεις είχαν ουσιαστικά «παγώσει», σε μεγάλο βαθμό λόγω των πολιτικών που επέβαλαν οι λεγόμενοι «Θεσμοί». Πιστεύετε ότι η Ευρώπη έχει πλέον αλλάξει προσέγγιση στο θέμα των συλλογικών διαπραγματεύσεων; Μπορούν να αποτελέσουν εργαλείο για τη βελτίωση της ποιότητας της εργασίας και τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων;
– Υπάρχει πράγματι μια αξιοσημείωτη αλλαγή στην προσέγγιση της Ευρώπης όσον αφορά τις συλλογικές διαπραγματεύσεις. Οι χώρες με ισχυρό κοινωνικό διάλογο και εκτεταμένη κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις είναι συχνά πιο ανταγωνιστικές και έχουν ισχυρότερες οικονομίες. Ο κοινωνικός διάλογος έχει καθοριστική σημασία για την εξασφάλιση ποιοτικών θέσεων εργασίας, καθώς επιτρέπει την προσαρμογή τους στις οικονομικές, κοινωνικές και τεχνολογικές αλλαγές, προστατεύοντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Οι ισχυρές συλλογικές διαπραγματεύσεις αποφέρουν πιο δίκαιους μισθούς, καλύτερες συνθήκες εργασίας και ανθεκτικές αγορές εργασίας, εξυπηρετώντας τόσο κοινωνικούς όσο και οικονομικούς σκοπούς. Η οδηγία της Ε.Ε. για τους κατώτατους μισθούς και η σύσταση του Συμβουλίου του 2023 σχετικά με την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου είναι βασικά εργαλεία για να έχουμε ουσιαστική πρόοδο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί στενά την υλοποίηση αυτών των πρωτοβουλιών και συνεχίζει να στηρίζει τον κοινωνικό διάλογο και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, για παράδειγμα μέσω του Ευρωπαϊ-κού Εξαμήνου.
– Τι σημαίνει όμως πρακτικά για έναν εργαζόμενο στην Ευρώπη, σήμερα, «ποιοτικές θέσεις εργασίας»;
– Η Ευρώπη μπορεί να παραμείνει ανταγωνιστική μόνον εάν οι πολίτες της έχουν ποιοτικές θέσεις εργασίας. Ετσι μειώνουμε, για παράδειγμα, τη φτώχεια των εργαζομένων. Οι ποιοτικές θέσεις εργασίας πρέπει να είναι το σήμα κατατεθέν μιας ισχυρής και ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής οικονομίας και το θεμέλιο του κοινωνικού μας μοντέλου. Αργότερα φέτος, θα παρουσιάσουμε την πράξη για τις ποιοτικές θέσεις εργασίας, η οποία έρχεται να διασφαλίσει ότι η απασχόληση συμβαδίζει με την πραγματικότητα της σύγχρονης οικονομίας. Θα αντιμετωπίσει βασικά ζητήματα που έχουν αναδείξει τόσο οι εργαζόμενοι όσο και οι εργοδότες – από τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης και της αλγοριθμικής διαχείρισης, έως την όλο και μεγαλύτερη σημασία της ψυχικής υγείας στον χώρο εργασίας. Η αρχή που διέπει αυτή την πρωτοβουλία είναι απλή: η ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και η ευημερία των εργαζομένων πάνε χέρι χέρι. Οι επιχειρήσεις ακμάζουν όταν οι εργαζόμενοι ευημερούν. Η υπεργολαβία –η οποία είναι προβληματική όταν έχουμε μεγάλες και περίπλοκες αλυσίδες συμβάσεων που κάνουν πιο εύκολη την παράκαμψη των εργασιακών κανόνων, την καταβολή χαμηλότερων μισθών, την εισφοροδιαφυγή και τη χαλάρωση των μέτρων προστασίας της υγείας και της ασφάλειας– αποτελεί τον δεύτερο πυλώνα του θεματολογίου μας για την ποιότητα των θέσεων εργασίας. Θέλουμε να εγγυηθούμε ότι οι υφιστάμενοι κανόνες για την εργασία και την κοινωνική προστασία εφαρμόζονται αποτελεσματικά σε όλα τα επίπεδα των αλυσίδων αυτών.
– Πώς μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο;
– Ολοκληρώσαμε πρόσφατα μια χαρτογράφηση της τρέχουσας κατάστασης σε όλα τα κράτη-μέλη, εστιάζοντας ιδίως στους διάφορους μηχανισμούς ευθύνης που υπάρχουν ήδη. Με βάση την ανάλυση αυτή, πρόθεσή μας είναι να εντοπίσουμε τους τομείς στους οποίους οι πρακτικές υπεργολαβίας ενέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τους εργαζομένους. Στους τομείς αυτούς μπορεί να εξεταστεί η εφαρμογή ειδικών μέτρων, όπως η θέσπιση ή η ενίσχυση μηχανισμών ευθύνης που καλύπτουν διάφορες πτυχές της απασχόλησης και της κοινωνικής προστασίας, π.χ. την καταβολή μισθών, τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης και τη συμμόρφωση με τους κανόνες υγείας και ασφάλειας. Αυτός είναι ένας τομέας στον οποίο επιβάλλεται να είμαστε φιλόδοξοι, κατά τη γνώμη μου.
– Η ψηφιακή μετάβαση και η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζουν ριζικά τον τρόπο που εργαζόμαστε. Πώς μπορεί η Ευρώπη να διασφαλίσει ότι η τεχνολογία θα ενισχύσει –και δεν θα υπονομεύσει– τις θέσεις εργασίας αλλά και την ποιότητα της εργασίας;
– Η Τ.Ν. είναι ένας από τους βαθύτερους μετασχηματισμούς της εποχής μας. Μπορεί να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες, να βελτιώσει την παραγωγικότητα και να μετασχηματίσει τομείς όπως η εκπαίδευση, οι δημόσιες υπηρεσίες και η υγειονομική περίθαλψη. Ωστόσο αυτός ο ψηφιακός μετασχηματισμός θα αλλάξει τη φύση πολλών θέσεων εργασίας. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης, το οποίο εδρεύει εδώ στην Ελλάδα, περίπου το 30% των σημερινών εργασιών μπορεί να έχει εξαφανιστεί έως το 2030, ενώ έως και το 15% των θέσεων εργασίας μπορεί να αντικατασταθεί από την τεχνητή νοημοσύνη. Δύο είναι οι κύριοι στόχοι μας: Πρώτον, να εγγυηθούμε τη δικαιοσύνη, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία κατά τη χρήση αυτοματοποιημένων συστημάτων παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων στην εργασία. Δεύτερον, να αξιοποιήσουμε τις ευκαιρίες που δημιουργούνται από τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και της αλγοριθμικής διαχείρισης στον χώρο εργασίας, τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους εργαζομένους.
Πρόθεσή μας είναι να εντοπίσουμε τους τομείς στους οποίους οι πρακτικές υπεργολαβίας ενέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τους εργαζομένους. Στους τομείς αυτούς μπορεί να εξεταστεί η εφαρμογή ειδικών μέτρων, όπως η θέσπιση ή η ενίσχυση μηχανισμών ευθύνης που καλύπτουν διάφορες πτυχές της απασχόλησης και της κοινωνικής προστασίας, π.χ. την καταβολή μισθών, τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης και τη συμμόρφωση με τους κανόνες υγείας και ασφάλειας.
Μια άλλη σημαντική πτυχή αφορά την ανθρώπινη εποπτεία των αυτοματοποιημένων συστημάτων. Ακόμα και όταν χρησιμοποιούνται αλγοριθμικά εργαλεία για τη λήψη αποφάσεων διαχείρισης, η ανθρώπινη εποπτεία πρέπει να διατηρείται.
– Οι οικονομικές και τεχνολογικές αλλαγές δημιουργούν τον κίνδυνο να μείνουν πίσω ορισμένες κοινωνικές ομάδες. Ποιες πολιτικές προωθεί η Ευρωπαϊκή Ενωση για να προστατεύσει τους πιο ευάλωτους εργαζομένους;
– Πρέπει να περάσουμε από τη διαχείριση της ανεργίας στη διαχείριση της μετάβασης. Σ’ αυτό, οι εθνικές δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης μπορούν να παίξουν πολύ σημαντικό ρόλο. Οι υπηρεσίες αυτές θα πρέπει να γίνουν πραγματικοί σύμβουλοι επαγγελματικής μετάβασης, προσεγγίζοντας τους εργαζομένους πριν χάσουν τη δουλειά τους, προσφέροντάς τους καθοδήγηση και επανειδίκευση και φέρνοντάς τους σε επαφή με επαγγελματικές ευκαιρίες σε αναπτυσσόμενους τομείς. Πρέπει να χτυπήσουμε τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό προωθώντας ποιοτικές θέσεις εργασίας, κοινωνικές και υποστηρικτικές υπηρεσίες, και πρόσβαση στην εκπαίδευση. Σύντομα θα δρομολογήσουμε την πρώτη στρατηγική της Ε.Ε. για την καταπολέμηση της φτώχειας, η οποία θα έχει στο επίκεντρο τον πρόωρο εντοπισμό των κινδύνων και τη στήριξη των ανθρώπων προτού περιέλθουν σε κατάσταση φτώχειας.
Στην Ελλάδα, η Ε.Ε. επενδύει 5,5 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+ για την απασχόληση και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, τη βελτίωση των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, και την προώθηση της κοινωνικής ένταξης. Συγκεκριμένα, μιλάμε για προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και εκπαίδευσης ή μαθητείας, μεταξύ πολλών άλλων έργων.
– Πόσο αυστηρός είναι ο έλεγχος της Επιτροπής στη χρήση των ευρωπαϊκών κονδυλίων για την κατάρτιση; Πώς μπορεί η Ε.Ε. να διασφαλίσει ότι αυτά τα χρήματα καταλήγουν πραγματικά στην ενίσχυση των δεξιοτήτων των εργαζομένων και όχι σε αναποτελεσματικά ή αδιαφανή προγράμματα;
– Η διαχείριση των προγραμμάτων κατάρτισης που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ+ στην Ελλάδα γίνεται με κοινή ευθύνη της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μαζί, φροντίζουμε να τηρούνται οι κανόνες και να προστατεύονται τα χρήματα των φορολογουμένων. Τον Δεκέμβριο του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε σε ενδελεχή έλεγχο τα προγράμματα κατάρτισης στην Ελλάδα και εξέδωσε στοχευμένες συστάσεις για την προστασία των συμφερόντων των Ευρωπαίων και των Ελλήνων φορολογουμένων. Οι προτάσεις αυτές εξετάζονται και θα εφαρμοστούν σε εθνικό επίπεδο.
Η διαχείριση των προγραμμάτων κατάρτισης που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ+ στην Ελλάδα γίνεται με κοινή ευθύνη της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Τον Δεκέμβριο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε σε ενδελεχή έλεγχο τα προγράμματα κατάρτισης στην Ελλάδα και εξέδωσε στοχευμένες συστάσεις για την προστασία των συμφερόντων των Ευρωπαίων και των Ελλήνων φορολογουμένων. Οι προτάσεις αυτές εξετάζονται και θα εφαρμοστούν σε εθνικό επίπεδο.
– Πολλοί νέοι Ελληνες με υψηλή εκπαίδευση εξακολουθούν να αναζητούν καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες στο εξωτερικό. Πώς μπορεί η Ευρωπαϊ-κή Ενωση να συμβάλει ώστε χώρες όπως η Ελλάδα να συγκρατήσουν το ανθρώπινο κεφάλαιό τους;
– Πρέπει να βρούμε την ισορροπία μεταξύ της δίκαιης κινητικότητας του εργατικού δυναμικού και του δικαιώματος των ανθρώπων να παραμένουν και να ευημερούν στη χώρα τους. Η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, καλών προοπτικών σταδιοδρομίας και δυναμικών τοπικών οικονομιών έχει καθοριστική σημασία για την ισορροπία αυτή. Οι πολίτες πρέπει να έχουν πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες και υποδομές, ακόμη και σε μικρότερες πόλεις και αγροτικές περιοχές. Επιπλέον, οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης παίζουν κρίσιμο ρόλο ώστε οι άνθρωποι με προσόντα να προσανατολίζονται στις κατάλληλες ποιοτικές θέσεις εργασίας. Στην Ελλάδα, ο αριθμός των ανθρώπων που επαναπατρίστηκαν αυξήθηκε από 25.000 το 2022 σε 35.000 το 2023. Η τάση αυτή μπορεί να αποδοθεί στη βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων της χώρας και σε πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην προσέλκυση Ελλήνων επαγγελματιών ώστε να επιστρέψουν στην πατρίδα τους.
