Υπάρχουν υπερφυσικές δυνάμεις που οδηγούν το νέο ελληνικό κράτος από την ίδρυσή του σε διαδοχικές διεθνείς πτωχεύσεις κάθε 30-40 χρόνια, και στον συνακόλουθο ασφυκτικό και οδυνηρό έλεγχο των διεθνών πιστωτών του;
Γιατί ο λαός και πολιτικοί κυριεύονται από τα άσματα των σειρήνων που υμνούν τα δανεικά από τις διεθνείς αγορές για να σπαταληθούν σε καταχρηστικούς διορισμούς, συντάξεις, επιδόματα και αντιπαραγωγικές δαπάνες;
Είναι πολλοί Ελληνες λωτοφάγοι που μηδενίζουν κάθε 30 περίπου χρόνια τις μνήμες τους από τα δεινά της προηγούμενης δεκαετούς οδυνηρής προσαρμογής στην πραγματικότητα, και ξεχνούν τα μεγάλα κύματα μετανάστευσης των δικών τους νέων ανθρώπων, έπειτα από κάθε πτώχευση της χώρας;
Σε αυτά τα ερωτήματα δίνει μεταξύ άλλων απαντήσεις στο νέο του βιβλίο, με τον συμβολικό τίτλο «Δεν είν’ εύκολες οι θύρες», στίχο του Διονυσίου Σολωμού, και υπότιτλο «Κρίσεις και χρεοκοπίες στην Ελλάδα του 19ου αιώνα», ο ομότιμος καθηγητής του ΟΠΑ και πρώην υπουργός Οικονομικών Νίκος Χριστοδουλάκης. Δίνει απαντήσεις αξιοποιώντας τη δική του επιστημονική έρευνα και ανάλυση, στηριζόμενος στις διαθέσιμες βάσεις δεδομένων, π.χ. τη βάση SEEMHN (Τράπεζα της Ελλάδος – 2014) και τη διεθνή βάση δεδομένων Madisson για το ΑΕΠ, η οποία καλύπτει και την Ελλάδα από το 1833, και την πλούσια σχετική βιβλιογραφία!
«Μοναχή το δρόμο επήρες, εξανάλθες μοναχή. Δεν είν’ εύκολες οι θύρες, εάν η χρεία τες κουρταλή», μας θυμίζει ο εθνικός ποιητής μας, στη 10η στροφή του Υμνου εις την Ελευθερίαν! Δηλαδή, είναι δύσκολες οι πόρτες όταν τις χτυπάς ευρισκόμενος σε ανάγκη! Για παράδειγμα, όταν από τη μια μεριά διαλαλείς ότι είσαι χρεοκοπημένος και ότι το κράτος που διοικείς και εκπροσωπείς είναι διεφθαρμένο, και ταυτόχρονα χτυπάς τις διεθνείς πόρτες για να ζητήσεις δανεικά, είναι προφανές ότι υποχρεώνεις εσύ ο ίδιος τις πόρτες να κλείσουν ερμητικά!
Οι απαντήσεις που δίνονται στο βιβλίο αυτό, δεν ισχύουν όμως μόνον για την Ελλάδα του 19ου αιώνα! Ισχύουν mutatis mutandis και για την Ελλάδα του 20ού αιώνα. Στον 19ο αιώνα η χώρα υπέφερε από τις πτωχεύσεις, βρισκόταν συνεχώς σε πολέμους, υπέστη ναυτικούς αποκλεισμούς από τις μεγάλες δυνάμεις, και υπέφερε από πολιτική αστάθεια. Δεν ήταν και πολύ διαφορετικά τα πράγματα στον 20ό αιώνα. Δυστυχώς όμως τα ερωτήματα και οι απαντήσεις που προτείνει το βιβλίο ισχύουν και για την Ελλάδα των αρχών του 21ου αιώνα! Την Ελλάδα της αχρείαστης και αποτρέψιμης πτώχευσης του 2008-2009, και της αχρείαστα μακρόσυρτης και οδυνηρής οικονομικής, κοινωνικής και θεσμικής κρίσης και προσαρμογής της περιόδου 2008-2020, με τη μεσολάβηση τριών μνημονίων και των αντίστοιχων σταθεροποιητικών προγραμμάτων.
Εξηγούμαστε: η Ελλάδα θα μπορούσε με κατάλληλους χειρισμούς και πολιτικές να αποφύγει τότε την πτώχευση και τις οδύνες που αναγκαστικά συνεπάγονται παντού και πάντα τα σταθεροποιητικά προγράμματα!
Πράγματι, τα ταμειακά διαθέσιμα όλων των οργανισμών του ευρύτερου δημοσίου τομέα ήταν το 2009 και το 2010 περίπου 35 δισ. ευρώ, και η κυβέρνηση του 2009 ή του 2010 θα μπορούσε να τα αξιοποιήσει βραχυπρόθεσμα. Μαζί με έναν μικρό εξωτερικό δανεισμό και στοχευμένες περιοριστικές πολιτικές, η χώρα θα μπορούσε τότε να ξεπεράσει εκείνη την κρίση με αισθητά ηπιότερα και πιο δίκαια μέτρα, χωρίς την οικονομική και κοινωνική κατάρρευση που ακολούθησε!
Υπενθυμίζουμε εδώ ότι η Ισπανία έκανε τα πάντα στην κρίση του ευρώ του 2010-2012, ώστε να ΜΗΝ υπαχθεί σε μνημόνιο και σταθεροποιητικό πρόγραμμα της Ε.Ε. και του ΔΝΤ, και τελικά τα κατάφερε! Ελαβε δάνειο μέχρι 100 δισ. ευρώ από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας – ΕΜΣ τον Ιούλιο του 2012, αποκλειστικά για τη σταθεροποίηση του τραπεζικού της συστήματος σε κρίση. Η Ισπανία εισέπραξε τελικά μόνον 41,3 δισ. από τον ΕΜΣ, και βγήκε αλώβητη από αυτό το περιορισμένο πρόγραμμα σταθεροποίησης των τραπεζών, μόλις ενάμιση χρόνο αργότερα, τον Ιανουάριο του 2014. Ενώ στην Ελλάδα, η παρατεταμένη κρίση 2009-2020 προκάλεσε μείωση του ΑΕΠ κατά 25%, των καταθέσεων κατά 50%, την κατάλυση των συλλογικών συμβάσεων και άλλων κατακτήσεων και δικαιωμάτων των εργαζομένων, την ανεργία των νέων 15-24 ετών στο 40%, τη δραματική και αδίκως οριζόντια μείωση όλων των μισθών και συντάξεων λόγω εσωτερικής υποτίμησης, τον μηδενισμό των επενδύσεων επί δεκαετία και πλέον! Ολα αυτά οδήγησαν στη μετανάστευση μισού εκατομμυρίου νέων και προσοντούχων Ελλήνων!
Αυτά και πολλά ακόμη δεινά που προκάλεσε η μακρόχρονη κρίση, δεν θα δικαιολογούσαν άραγε την κάθε δυνατή προσπάθεια και από τις κυβερνήσεις και τον λαό της χώρας για να προλάβουν την πτώχευση και τη συνακόλουθη ανεξέλεγκτη πλέον αλυσιδωτή αντίδραση της κρίσης;
Τα ερωτήματα και οι απαντήσεις που προτείνει το βιβλίο του Νίκου Χριστοδουλάκη «Δεν είν’ εύκολες οι θύρες – Κρίσεις και χρεοκοπίες στην Ελλάδα του 19ου αιώνα», ισχύουν και για την Ελλάδα των αρχών του 21ου αιώνα.
Αλλά ακόμη και όταν μπήκε η χώρα στο 1ο μνημόνιο, θα έπρεπε να το εφαρμόσει κατά γράμμα και να βγει από το μνημόνιο και την επώδυνη προσαρμογή το ταχύτερο! Αυτό έκαναν και η Πορτογαλία και η Ιρλανδία στην κρίση του ευρώ 2010-2012, και μετά 3-4 χρόνια προσαρμογής η οικονομία τους ακολούθησε και ακολουθεί και σήμερα θεαματικά ανοδική πορεία!
Στην Ελλάδα όμως μεγάλο μέρος του λαού και της πολιτικής τάξης προτίμησε το 2010-2016 δήθεν να σκίζει τα μνημόνια και να μπαίνει πάλι και πάλι σε νέες και πιο οδυνηρές διαπραγματεύσεις με την τρόικα, και σε νέα και πιο οδυνηρά μνημόνια, τραβώντας και βαθαίνοντας την κρίση σε μάκρος δεκαετίας και πλέον!
Η σημερινή πρόκληση είναι πώς θα αποφύγει η χώρα την παρακμή, την 26η θέση ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ στην Ε.Ε. των «27», και τις μελλοντικές περιοδικές ανά 30-40 χρόνια πτωχεύσεις!
Η ενάρετη οδός είναι γνωστή. Είναι η εφαρμογή στοχευμένης οικονομικής, δημοσιονομικής και αναπτυξιακής πολιτικής από την ίδια την Ελλάδα, μέσα στα πλαίσια της νομισματικής σταθερότητας και των κεφαλαιαγορών της Ευρωζώνης και της εσωτερικής αγοράς της Ε.Ε., για να εξασφαλισθεί η ταχύτατη μετάβαση της χώρας μας στο οικονομικό, τεχνολογικό και κοινωνικό πρότυπο του 21ου αιώνα. Εννοούμε την ψηφιακή οικονομία της γνώσης και της καινοτομίας, που τέμνει τη δημόσια διοίκηση, τη γεωργία, τη μεταποίηση και τις υπηρεσίες μας, εννοούμε την οικονομία της κοινωνικής συνοχής και της αειφορίας. Μια τέτοια επιτυχής πορεία προϋποθέτει:
α) Λαϊκή συνείδηση και πολιτικούς που απορρίπτουν τις σειρήνες του λαϊκισμού, των λεφτόδεντρων, της κατασπατάλησης των πολύτιμων και πεπερασμένων αναπτυξιακών πόρων της Ε.Ε.
β) Εθνική συναίνεση και συνεργασία δημόσιου τομέα, εργαζομένων και επιχειρήσεων για την ενάρετη πορεία σε πλαίσιο κοινωνικού συμβολαίου και κοινωνικής συνοχής.
γ) Ικανές κυβερνήσεις και δημόσια διοίκηση αποτελεσματική και ευέλικτη που γνωρίζει σε βάθος τα θέματα και δίνει, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους, άμεσες λύσεις.
Αυτά τα συμπεράσματα εξάγουμε εμείς για το σήμερα και το αύριο, διαβάζοντας την ανάλυση και τα συμπεράσματα του συναρπαστικού τελευταίου βιβλίου του Νίκου Χριστοδουλάκη, «Δεν είν’ εύκολες οι θύρες – Κρίσεις και χρεοκοπίες στην Ελλάδα του 19ου αιώνα».
*Ο κ. Γιώργος Κολυβάς είναι πρώην στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πρώην αντιπρόεδρος του Εθνικού Ταμείου Επιχειρηματικότητας και Ανάπτυξης – Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας.
