Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) αντιμετωπίζει την Ελλάδα όχι απλώς ως αποδέκτη χρηματοδότησης, αλλά ως κρίσιμο κόμβο για την υλοποίηση βασικών ευρωπαϊκών πολιτικών. Και από το 2019 και μετά, η ΕΤΕπ έχει μετατραπεί σε βασικό πυλώνα της αναπτυξιακής στρατηγικής της χώρας. Ετσι, σε περιόδους κρίσεων και γεωπολιτικής αβεβαιότητας παραμένει σταθερά παρούσα, ενώ άλλοι αποχωρούσαν, έχοντας επενδύσει περισσότερα από 15 δισ. ευρώ στη χώρα την τελευταία πενταετία. Αυτά υπογραμμίζει, μεταξύ άλλων, μιλώντας στην «Καθημερινή» ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, Γιάννης Τσακίρης. Ξεκαθαρίζει ωστόσο ότι «χωρίς ώριμα έργα δεν υπάρχουν επενδύσεις, και αυτό πρέπει να μας γίνει πολιτικό δίδαγμα». Εκτιμά πως σήμερα το βασικό εμπόδιο δεν είναι η έλλειψη χρηματοδότησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά η ωρίμανση οικονομικά βιώσιμων έργων. Παράλληλα τονίζει πως «η εμπειρία μας έχει δείξει ότι η ανάπτυξη χωρίς βάθος, χωρίς σχέδιο, χωρίς μεταρρυθμίσεις και χωρίς κοινωνικό αντίκρισμα είναι εύθραυστη», οπότε «αυτό που χρειάζεται η χώρα είναι ένα πιο ώριμο, πιο στρατηγικό αναπτυξιακό μοντέλο με αρχή, μέση και τέλος». Οσον αφορά τις μεγάλες προκλήσεις για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ενωσης, πιστεύει πως έχει γίνει πλέον αντιληπτό πως η Ε.Ε. «δεν μπορεί να μιλάει για στρατηγική αυτονομία χωρίς βιομηχανική βάση και χωρίς πρόσβαση σε χρηματοδότηση». Ετσι, η ΕΤΕπ λειτουργεί ακριβώς ως το εργαλείο που μεταφράζει αυτή την πολιτική βούληση σε πράξη. Ο κ. Τσακίρης μιλάει στην «Καθημερινή» λίγα εικοσιτετράωρα μετά την ανακοίνωση χρηματοδοτήσεων ύψους 90 εκατ. προς τη Metlen και 200 εκατ. προς την Τράπεζα Πειραιώς. Οπως εξηγεί, η επένδυση στη Metlen αφορά κρίσιμες πρώτες ύλες και αυτή στην Πειραιώς τη στήριξη επιχειρήσεων στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας. Διότι, όπως αναφέρει, «σε αυτό το οικοσύστημα, η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να διαδραματίσει ενεργό ρόλο».
– Αξιολογεί η ΕΤΕπ περαιτέρω ευκαιρίες χρηματοδότησης στην Ελλάδα; Σε ποιους τομείς εστιάζετε;
– Η απάντηση είναι ξεκάθαρη: ναι, και μάλιστα με αυξανόμενη ένταση. Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε ένα σημαντικό αναπτυξιακό σημείο και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων αντιμετωπίζει τη χώρα όχι απλώς ως αποδέκτη χρηματοδότησης, αλλά ως κρίσιμο κόμβο για την υλοποίηση βασικών ευρωπαϊκών πολιτικών. Αυτό σημαίνει ότι οι επενδυτικές μας επιλογές είναι συνειδητά πολιτικές και στρατηγικές. Εστιάζουμε σε τομείς που απαντούν ταυτόχρονα σε τρεις προκλήσεις: ανταγωνιστικότητα, ανθεκτικότητα και κοινωνική συνοχή.
– Δηλαδή σε ποιους κλάδους ακριβώς ενδιαφέρεστε να τοποθετηθείτε;
– Για παράδειγμα στον τομέα της ενέργειας, η στήριξή μας στον ΑΔΜΗΕ δεν αφορά μόνο εθνικές υποδομές, αλλά την ενεργειακή ασφάλεια ολόκληρης της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και τη δυνατότητα της Ελλάδας να λειτουργήσει ως ενεργειακή πύλη της Ενωσης. Τα σύγχρονα δίκτυα, οι διασυνδέσεις και η ενσωμάτωση των ΑΠΕ είναι προϋπόθεση για την πράσινη μετάβαση, χωρίς αυτά οι στόχοι παραμένουν ουτοπικοί. Ή στον τομέα των υδάτων, η συνεργασία μας με την ΕΥΔΑΠ αποτυπώνει μια σαφή πολιτική επιλογή, γιατί οι βασικές υποδομές δεν είναι απλώς τεχνικά έργα, αλλά ζήτημα κοινωνικής ανθεκτικότητας και κλιματικής προσαρμογής. Σε μια εποχή αυξανόμενης λειψυδρίας, τέτοιες επενδύσεις είναι θέμα στρατηγικής αυτονομίας.
– Πέραν των στρατηγικών επενδύσεων, υπάρχει κοινωνική ατζέντα;
– Να αναφέρω λοιπόν τη στεγαστική κρίση, που δεν είναι απλώς ένα κοινωνικό πρόβλημα, αλλά αποτελεί πλέον μακροοικονομικό και πολιτικό κίνδυνο. Η απουσία προσιτής κατοικίας υπονομεύει την παραγωγικότητα, τη δημογραφία και την κοινωνική συνοχή. Για αυτό στην ΕΤΕπ επενδύουμε, αλλά και συνεργαζόμαστε στενά με τα κράτη και την τοπική αυτοδιοίκηση ώστε τα έργα αυτά να ωριμάσουν και να υλοποιηθούν γρήγορα. Και εδώ είναι κρίσιμο να τονιστεί κάτι: η ΕΤΕπ δεν χρηματοδοτεί μόνο. Αλλά μέσω της τεχνικής βοήθειας, του InvestEU Advisory Hub και εξειδικευμένων ομάδων, βοηθάμε τις ελληνικές αρχές να σχεδιάσουν, να ωριμάσουν και να υλοποιήσουν σύνθετα έργα, από την κατοικία έως τις ενεργειακές και περιβαλλοντικές υποδομές. Χωρίς ώριμα έργα δεν υπάρχουν επενδύσεις, και αυτό πρέπει να μας γίνει πολιτικό δίδαγμα.
Η στεγαστική κρίση δεν είναι απλώς ένα κοινωνικό πρόβλημα, αλλά αποτελεί πλέον μακροοικονομικό και πολιτικό κίνδυνο. Η απουσία προσιτής κατοικίας υπονομεύει την παραγωγικότητα, τη δημογραφία και την κοινωνική συνοχή. Για αυτό στην ΕΤΕπ επενδύουμε, αλλά και συνεργαζόμαστε στενά με τα κράτη και την τοπική αυτοδιοίκηση ώστε τα έργα αυτά να ωριμάσουν και να υλοποιηθούν γρήγορα.
– Πώς συνδέονται οι χρηματοδοτήσεις στη Metlen και στην Τράπεζα Πειραιώς που ανακοινώσατε πριν από λίγα εικοσιτετράωρα, για την άμυνα και την ασφάλεια, με την ευρύτερη πολιτική σας;
– Οι χρηματοδοτήσεις αυτές είναι απολύτως ενδεικτικές της αλλαγής στρατηγικής στην Ευρώπη. Η Ε.Ε. έχει πλέον κατανοήσει ότι δεν μπορεί να μιλάει για στρατηγική αυτονομία χωρίς βιομηχανική βάση και χωρίς πρόσβαση σε χρηματοδότηση και η ΕΤΕπ λειτουργεί ακριβώς ως το εργαλείο που μεταφράζει αυτή την πολιτική βούληση σε πράξη. Η επένδυση στη Metlen στη Στερεά Ελλάδα αφορά κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως το αλουμίνιο και το γάλλιο, υλικά απαραίτητα για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, αλλά και για σύγχρονες αμυντικές τεχνολογίες. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι τέτοιου είδους έργα μειώνουν τη γεωπολιτική εξάρτηση της Ευρώπης και ενισχύουν την πραγματική της κυριαρχία. Από την άλλη πλευρά, η συμφωνία με την Τράπεζα Πειραιώς για τη στήριξη επιχειρήσεων στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας καλύπτει ένα υπαρκτό χρηματοδοτικό κενό. Μικρομεσαίες επιχειρήσεις που αποτελούν τη βάση της αμυντικής εφοδιαστικής αλυσίδας μέχρι σήμερα αποκλείονταν από τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση. Αυτό αλλάζει. Και αλλάζει μέσω ενός σαφoύς πολιτικού μηνύματος: η ευρωπαϊκή άμυνα δεν είναι μόνο θέμα κρατικών προμηθειών, αλλά είναι ένα οικοσύστημα καινοτομίας και επιχειρηματικότητας που όχι μόνο διασφαλίζει την Ευρώπη, αλλά την κάνει και ανταγωνιστική. Και σε αυτό το οικοσύστημα, η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να διαδραματίσει ενεργό ρόλο.
– Ποια είναι συνολικά η δραστηριότητα της ΕΤΕπ στην Ελλάδα από το 2019;
– Από το 2019 και μετά, η ΕΤΕπ έχει μετατραπεί σε βασικό πυλώνα της αναπτυξιακής στρατηγικής της Ελλάδας. Οχι συγκυριακά, αλλά συστηματικά. Σε περιόδους κρίσεων, πανδημία, ενεργειακή κρίση, γεωπολιτική αβεβαιότητα, η ΕΤΕπ ήταν παρούσα, όταν η αγορά συχνά υποχωρούσε, επενδύοντας πάνω από 15 δισ. την τελευταία πενταετία. Η δραστηριότητά μας περιλαμβάνει μεγάλα έργα κρίσιμων ενεργειακών και περιβαλλοντικών υποδομών, στηρίζουμε την πράσινη μετάβαση, ενισχύουμε τις μεταφορές και τα δίκτυα, διοχετεύουμε σημαντικούς πόρους στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις μέσω όλων των συστημικών τραπεζών. Παράλληλα, επενδύουμε στην καινοτομία και στην επιχειρηματικότητα, μέσω του EIF, στηρίζοντας ελληνικές startups και scaleups που σήμερα δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκές και διεθνείς αγορές. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι περίπου το μισό της χρηματοδότησής μας στην Ελλάδα κατευθύνεται σταθερά σε περιφέρειες συνοχής, ενισχύοντας την περιφερειακή ανάπτυξη και μειώνοντας τις ανισότητες. Αυτό αποτυπώνει τον κοινωνικό ρόλο της ΕΤΕπ, πέρα από τον στενό χρηματοοικονομικό της χαρακτήρα. Εδώ θα μου επιτρέψετε να αναφερθώ και πριν από το 2019, κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και όταν η Ελλάδα ήταν εκτός των διεθνών χρηματαγορών, η ΕΤΕπ ήταν ο μόνος διεθνής χρηματοδοτικός οργανισμός που συνέχιζε τη χρηματοδότηση έργων ζωτικής σημασίας για την επιβίωση της χώρας.
– Τι χρειάζεται η Ελλάδα για να επιτύχει υψηλότερους και ταχύτερους ρυθμούς ανάπτυξης;
– Το κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα σήμερα δεν είναι αν μπορεί να αναπτυχθεί, αλλά με ποιο τρόπο και με ποια διάρκεια. Η εμπειρία των μνημονιακών χρόνων και των πριν αυτών μας έχει δείξει ότι η ανάπτυξη χωρίς βάθος, χωρίς σχέδιο, χωρίς μεταρρυθμίσεις και χωρίς κοινωνικό αντίκρισμα είναι εύθραυστη. Αυτό που χρειάζεται η χώρα είναι ένα πιο ώριμο, πιο στρατηγικό αναπτυξιακό μοντέλο με αρχή, μέση και τέλος. Απαιτείται σαφής πολιτική επιλογή υπέρ των επενδύσεων που αυξάνουν την παραγωγικότητα, ενισχύουν την τεχνολογική βάση της οικονομίας και δημιουργούν καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Παράλληλα, η ανάπτυξη πρέπει να συνοδεύεται από κοινωνικές υποδομές που στηρίζουν τη συνοχή, από τη στέγαση έως τις βασικές υπηρεσίες, γιατί χωρίς κοινωνική σταθερότητα δεν υπάρχει μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Ενα εξίσου κρίσιμο στοιχείο είναι η ικανότητα του κράτους να σχεδιάζει και να υλοποιεί. Σήμερα, το βασικό εμπόδιο δεν είναι η έλλειψη χρηματοδότησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά η ωρίμανση οικονομικά βιώσιμων έργων. Εκεί ακριβώς η συμβολή της ΕΤΕπ είναι καθοριστική: όχι μόνο ως πάροχος κεφαλαίων, αλλά ως φορέας τεχνογνωσίας, που βοηθά τις δημόσιες πολιτικές να μετατραπούν σε εφαρμόσιμα έργα. Το πολιτικό διακύβευμα είναι σαφές. Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να επιτύχει υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης μόνο αν επενδύσει συνειδητά σε ποιοτική και μακροπρόθεσμη ανάπτυξη, και όχι απλώς στην ταχύτητά της. Η ΕΤΕπ είναι έτοιμη να στηρίξει αυτή την επιλογή, αλλά η κατεύθυνση πρέπει να είναι ξεκάθαρη. Για να το πω πιο απλά, ενώ υπάρχει τεράστιο έλλειμμα στην ανταγωνιστικότητα, βλέπουμε να επιδοτούνται μέσω ΕΣΠΑ τουριστικά καταλύματα.
– Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι για την ευρωπαϊκή οικονομία;
– Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την ευρωπαϊκή οικονομία σήμερα είναι ο συνδυασμός εξωτερικών πιέσεων και εσωτερικών καθυστερήσεων. Βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής αστάθειας, έντονου παγκόσμιου ανταγωνισμού και επιταχυνόμενων τεχνολογικών αλλαγών, την ώρα που καλείται να υλοποιήσει ιστορικής κλίμακας μεταβάσεις. Αν δεν κινηθεί με αποφασιστικότητα, κινδυνεύει να βρεθεί μόνιμα σε θέση άμυνας. Ενας κρίσιμος κίνδυνος είναι η απώλεια της ανταγωνιστικότητας. Αλλες μεγάλες οικονομίες, όπως η αμερικανική και η κινεζική, επενδύουν μαζικά στη βιομηχανία, στην τεχνολογία και στην ενεργειακή ασφάλεια, ενώ στην Ευρώπη συχνά εγκλωβιζόμαστε σε κατακερματισμένες πολιτικές και αργούς ρυθμούς λήψης αποφάσεων. Ταυτόχρονα, η κοινωνική διάσταση δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η αύξηση του κόστους ζωής, οι στεγαστικές πιέσεις και οι ανισότητες απειλούν την κοινωνική συνοχή και, κατ’ επέκταση, τη δημοκρατική νομιμοποίηση των ευρωπαϊκών πολιτικών. Μια οικονομία που αναπτύσσεται χωρίς να στηρίζει τους πολίτες της δημιουργεί εύφορο έδαφος για αβεβαιότητα και πολιτική αστάθεια. Η απάντηση σε αυτούς τους κινδύνους δεν μπορεί να είναι ο εφησυχασμός, ούτε η επιστροφή σε εθνικές ή και εθνικιστικές λύσεις. Χρειαζόμαστε περισσότερη Ευρώπη, με την έννοια της κοινής στρατηγικής και των κοινών επενδύσεων.
Απαιτείται σαφής πολιτική επιλογή υπέρ των επενδύσεων που αυξάνουν την παραγωγικότητα, ενισχύουν την τεχνολογική βάση της οικονομίας και δημιουργούν καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Η ΕΤΕπ είναι έτοιμη να στηρίξει αυτή την επιλογή, αλλά η κατεύθυνση πρέπει να είναι ξεκάθαρη. Για να το πω πιο απλά, ενώ υπάρχει τεράστιο έλλειμμα στην ανταγωνιστικότητα, βλέπουμε να επιδοτούνται μέσω ΕΣΠΑ τουριστικά καταλύματα.
– Ως πρώην μέλος της κυβέρνησης, ένα σχόλιο για την πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα;
– Σας ευχαριστώ, αλλά δεν κάνω πολιτικά σχόλια. Σχολιάζω βέβαια τα τεκταινόμενα ως πολίτης αυτού του τόπου και εύχομαι να πρυτανεύσουν η λογική, ο ρεαλισμός και η συλλογική ευθύνη, γιατί έρχονται οσονούπω καιροί χαλεποί.
