Πώς γίνεται μέσα σε ένα χρόνο οι ανάγκες σε υγρά καύσιμα και λιπαντικά για ένα δήμο να έχουν αυξηθεί κατά 50% και 42,86% και για τον προϋπολογισμό της προμήθειας να μην έχουν ληφθεί κανονικές προσφορές, αλλά να γίνεται επίκληση σε έρευνα αγοράς από μηχανές αναζήτησης στο Διαδίκτυο και αυθαίρετα οι τιμές να είναι κατά 16% αυξημένες με τη δικαιολογία του πολέμου στην Ουκρανία και των συνεχιζόμενων συνεπειών από την COVID-19; Δυστυχώς στην ελληνική πραγματικότητα των δημοσίων συμβάσεων το παραπάνω γίνεται, ειδικά εάν θέλει η αναθέτουσα αρχή να ευνοήσει έναν μόνο προμηθευτή, εν προκειμένω έναν μόνο τοπικό πρατηριούχο. Το παραπάνω παράδειγμα δεν πρόκειται για αποκύημα φαντασίας, αλλά για ένα από τα πολλά που αναφέρει το Ελεγκτικό Συνέδριο στην τελευταία έκθεσή του που αφορά στα αποτελέσματα του προσυμβατικού ελέγχου την περίοδο από την 1η Ιουλίου 2023 έως την 31η Δεκεμβρίου 2024. Τι άλλο κάνουν κάποιες αναθέτουσες αρχές; Επικαλούνται την κλιματική αλλαγή και τα ακραία καιρικά φαινόμενα για να προβαίνουν σε απευθείας αναθέσεις, χωρίς το αντικείμενο των συμβάσεων να είναι κάποια έκτακτη ανάγκη, αλλά κάποιο έργο θωράκισης μιας περιοχής υπό τον φόβο μελλοντικών συνεπειών από τα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο εντόπισε 13 είδη παραβιάσεων σε ό,τι αφορά τις δημόσιες συμβάσεις και μάλιστα τονίζει ότι «παρατηρείται επαναληψιμότητα όχι μόνο στις παραβιαζόμενες αρχές και διατάξεις, αλλά και στα στοιχεία θεμελίωσης των πλημμελειών και ενίοτε στις περιστάσεις υπό τις οποίες εκδηλώθηκαν». Επισημαίνει δε ότι «οι παρεκκλίσεις από τον κανόνα της τήρησης κανονικών διαγωνιστικών διαδικασιών παρατηρούνται είτε κατά την ανάθεση συμβάσεων είτε κατά την εκτέλεσή τους, στην περίπτωση ουσιωδών τροποποιήσεων, οι οποίες, όπως παγίως υπογραμμίζεται νομολογιακά, ισοδυναμούν με νέες αναθέσεις».
Αλλα είδη παραβιάσεων – πλημμελειών που διαπιστώθηκαν είναι τα εξής:
Δεν δημοσιεύθηκε ουσιώδης τροποποίηση όρων της διακήρυξης, ιδίως αναφορικά προς τα κριτήρια ποιοτικής επιλογής και τις τεχνικές προδιαγραφές.
Ελλειψη της αναγκαίας χρηματοδότησης ή επαρκούς πίστωσης για την εκτέλεση της σύμβασης. Με άλλα λόγια, έγινε διαγωνισμός χωρίς να έχει διασφαλισθεί η χρηματοδότηση.
Για την περίοδο από την 1η Ιουλίου 2023 έως την 31η Δεκεμβρίου 2024 το Ελεγκτικό Συνέδριο εντόπισε 13 είδη παραβιάσεων σε ό,τι αφορά τις δημόσιες συμβάσεις.
Ελλιπής τεκμηρίωση της σκοπιμότητας και του προϋπολογισμού δημοσίων συμβάσεων.
Αδικαιολόγητοι αποκλεισμοί προσφερόντων, λόγω μη προσκόμισης δικαιολογητικών συμμετοχής, ελλείψει σαφήνειας στους όρους της διακήρυξης. Επιπλέον, τα κριτήρια ποιοτικής επιλογής σε διαγωνιστικές διαδικασίες είτε περιόριζαν τον κύκλο των δυνητικών προσφερόντων είτε εισήγαν αδικαιολόγητες διακρίσεις αυτών. Πρόκειται αν μη τι άλλο για τους λεγόμενους «φωτογραφικούς» διαγωνισμούς.
Αδικαιολόγητη παρέκκλιση από τον κανόνα της διενέργειας διαγωνισμού για τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων, χωρίς τη συνδρομή αναγκών που ανέκυψαν κατεπειγόντως εξαιτίας περιστάσεων. Πρόκειται για τις επίμαχες απευθείας αναθέσεις.
Η αξιολόγηση των τεχνικών προσφορών δεν έφερε την απαιτούμενη πλήρη και επαρκή αιτιολογία.
Την ίδια ώρα, από τον προσυμβατικό έλεγχο που έχουν πραγματοποιήσει τα κλιμάκια του Ελεγκτικού Συνεδρίου το διάστημα Ιανουαρίου – Μαΐου 2025 σε 3.120 συμβάσεις συνολικού ύψους 6,24 δισ. ευρώ, διαπιστώθηκαν 79 μη νόμιμες συμβάσεις συνολικού ύψους 336,53 εκατ. ευρώ.
