Σε μεγάλες εκκλησίες στην επαρχία, σε ξωκκλήσια χωμένα σε απόμερα μονοπάτια ή σε πολιούχους νησιών, ο επισκέπτης συναντά συχνά μικρά μεταλλικά πλακίδια και κοσμήματα κρεμασμένα πάνω στις εικόνες αγίων. Τα τάματα, αυτά τα μικρά σημάδια υπόσχεσης, αγωνίας και πολλές φορές απλής προσφοράς και πίστης, κρύβουν από πίσω τους χιλιάδες ιστορίες, που εύκολα θα μπορούσαμε να συναντήσουμε στον κινηματογράφο και στη λογοτεχνία. Πάνω σε μια τέτοια συλλογή από τάματα έπεσε ο σκηνοθέτης Γιώργος Χριστοδούλου, ο οποίος θέλησε να ζωντανέψει στη σκηνή μερικές από αυτές τις αφηγήσεις στην παράσταση «Τάμα», που ανεβάζει στο Σύγχρονο Θέατρο μετά τη θερινή παρουσίασή της στο πρόγραμμα «Ολη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός».
«Είχα την ανάγκη να διερευνήσω την έννοια της πνευματικότητας, αλλά και της σύνδεσης με κάτι που δεν είναι υλικό. Η προσπάθειά μου είναι καθαρά διερευνητική. Ηθελα να μελετήσω μέσα από τις ιστορίες αυτές, οι οποίες σφραγίστηκαν σε μεταλλικά αντικείμενα με εντυπωσιακή διακόσμηση, την ανάγκη των ανθρώπων να ελπίζουν σε κάτι», μας λέει ο σκηνοθέτης.
Εξι αφηγήσεις
Η παράσταση αποτελείται από έξι αυτοτελείς ιστορίες βασισμένες σε πραγματικές μαρτυρίες ανθρώπων που κάποια στιγμή στη ζωή τους έκαναν ένα τάμα. Οι αφηγήσεις ξεκινούν από το μακρινό παρελθόν και φτάνουν μέχρι σήμερα, υφαίνοντας ένα ταξίδι στον χρόνο. «Από την Κάλυμνο του 1950, όπου μια γυναίκα κάνει τάμα για να γίνει καλά ο άντρα της, ο οποίος γύρισε με τη νόσο των δυτών, μέχρι μια γυναίκα Ρομά στο σήμερα που εύχεται να σωθεί το παιδί της το οποίο αντιμετωπίζει μια σοβαρή ασθένεια, βλέπουμε ότι ιστορίες διαφορετικών εποχών και κοινωνικών συνθηκών συναντιούνται σε ένα κοινό σημείο: στη βαθιά ανθρώπινη επιθυμία για ένα σημάδι ότι το κακό θα απομακρυνθεί», σημειώνει ο κ. Χριστοδούλου.
Αναρωτιόμαστε αν το τάμα είναι μία πράξη που ανήκει σε περασμένες δεκαετίες και συνδέεται, με κάποιον τρόπο, με μια μορφή συντηρητισμού. «Πρόκειται για μια πρακτική που ήταν πράγματι πιο διαδεδομένη στο παρελθόν, αλλά συμβαίνει και σήμερα, και μάλιστα συχνά», απαντά. Κατά τη γνώμη του, σχεδόν όλοι έχουμε βρεθεί σε μια κατάσταση προ του τάματος. «Υπάρχουν και λανθάνουσες μορφές αυτής της πράξης, κάποιος μπορεί να έχει τάξει κάτι στον Θεό ή να έχει απευθυνθεί κάπου πνευματικά χωρίς να το συνειδητοποιεί. Πολύ συχνά οι άνθρωποι σκέφτονται ότι “αν καταφέρω αυτό” ή “αν μου έρθει αυτό στη ζωή μου, θα υποσχεθώ να κάνω το άλλο”», μας λέει ο σκηνοθέτης και προσθέτει ότι «η παράσταση δεν επικεντρώνεται στο θείο. Παίρνουμε ένα κομμάτι της θρησκευτικής παράδοσης και εξετάζουμε την ανεξάντλητη ανάγκη του ανθρώπου να ελπίζει, κάτι που σήμερα χρειαζόμαστε περισσότερο από ποτέ».
Η αναζήτηση υλικού για να γραφτεί το σενάριο, το οποίο φέρει επίσης την υπογραφή του κ. Χριστοδούλου, αποδείχθηκε απαιτητική καθώς δεν υπάρχει ουσιαστικά βιβλιογραφία, αλλά ούτε και καταγεγραμμένες μαρτυρίες γύρω από τα τάματα. «Δεν ήθελα να καταφύγω σε αμιγώς θρησκευτικά αναγνώσματα, που παρουσιάζουν μία πιο θαυματουργή διάσταση του τάματος. Προσπάθησα οι πηγές μου να είναι αυθεντικές, ένα πρωτογενές υλικό το οποίο χρησιμοποίησα για να φτιάξω μυθοπλασία μεν, με αληθινά στοιχεία δε», μας εξηγεί.
Κι όμως, οι ιστορίες αποδείχθηκαν πιο προσιτές απ’ όσο φανταζόταν. «Κατά τη διάρκεια αυτής της αναζήτησης συνειδητοποίησα ότι πολλοί από το στενό μου περιβάλλον έχουν κάνει τάμα. Οι άνθρωποι γύρω μας, ακόμη και εμείς οι ίδιοι, είμαστε πολύ κοντά σε αυτή τη διαδικασία. Ο πατέρας μου, φανταστείτε, έμαθα ότι είχε κάνει τάμα για να παντρευτεί τη μητέρα μου», αναφέρει.
Ηθελα να μελετήσω μέσα από τις ιστορίες αυτές, οι οποίες «σφραγίστηκαν» σε μεταλλικά αντικείμενα με εντυπωσιακή διακόσμηση, την ανάγκη των ανθρώπων να ελπίζουν σε κάτι.
Παλεύοντας στα κύματα
«Με εντυπωσιάζει το γεγονός ότι το τάμα συχνά λειτουργεί ως μια προσωπική δέσμευση που απευθύνεται στον ίδιο μας τον εαυτό», υπογραμμίζει ο κ. Χριστοδούλου. Μια τέτοια ιστορία συμπεριλαμβάνει και στην παράσταση. «Είναι εκείνη μιας γυναίκας που επιβίωσε από το ναυάγιο του “Εξπρές Σάμινα” το 2000. Καθώς παλεύει, λοιπόν, μέσα στα κύματα για να σωθεί, συνειδητοποιεί ότι σε όλη της τη ζωή οι άλλοι την προστάτευαν, κάνοντάς την να νιώθει ανήμπορη. Εκεί, μέσα στον φόβο και την προσπάθεια, υπόσχεται στον εαυτό της πως, αν τα καταφέρει, δεν θα ξεχάσει ποτέ ότι είναι δυνατή και δεν θα “μικρύνει” ποτέ ξανά τον εαυτό της».
«Τάμα», του Γιώργου Χριστοδούλου, στο Σύγχρονο Θέατρο έως 19/5.
