Ο Κλαούντιο Μοντεβέρντι μελοποίησε κείμενα γεμάτα εικόνες της φύσης. Στα θρησκευτικά έργα του, όπως το «Nigra Sum» (1610), όπου χρησιμοποιεί στίχους από το «Ασμα Ασμάτων» της Παλαιάς Διαθήκης, το κείμενο αναφέρεται, μεταξύ άλλων, σε φοίνικες, άνθη και μύρα. Ακόμη, στην όπερα «Ορφέας», η άρια «Rosa del Ciel» (1607) ανοίγει με την ποιητική προσφώνηση του Ορφέα προς τον Ηλιο, ως «Ρόδο του Ουρανού, πηγή του κόσμου», εκφράζοντας τη χαρά του για την ένωσή του με την Ευρυδίκη.
Σε αυτή τη γλώσσα των αισθητηριακών εικόνων εστιάζει το Agamemnon Ensemble, το μουσικό σύνολο παλαιάς μουσικής από τη Γαλλία, στη συναυλία που θα παρουσιάσει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στις 13 Μαΐου, στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος». Η μπαρόκ μουσική του 16ου και του 17ου αιώνα θα συνοδεύεται από ειδικά σχεδιασμένα αρώματα που θα απελευθερώνονται διακριτικά στον χώρο μέσω μικρών συσκευών, συνθέτοντας το «οσφρητικό τοπίο» που υποβάλλουν οι στίχοι.
«Οταν ήμουν στο Μαρόκο, το 2023, επισκέφθηκα την Κοιλάδα των Ρόδων, την περίοδο της άνθισής τους. Τότε συνειδητοποίησα ότι δεν ήξερα πραγματικά τη φυσική μυρωδιά του τριαντάφυλλου, αλλά μόνο τις τεχνητές εκδοχές που βρίσκουμε στην αγορά. Λίγους μήνες αργότερα επισκέφθηκα μια έκθεση στο Institut du Monde Arabe στο Παρίσι, αφιερωμένη στα ανατολίτικα αρώματα. Ενα από τα εκθέματα ήταν δημιουργία της παριζιάνικης start up Magique. Επικοινώνησα τότε μαζί τους για να δω αν θα τους ενδιέφερε να συνεργαστούμε, συνδυάζοντας αρώματα με μπαρόκ μουσική», μας λέει ο καλλιτεχνικός διευθυντής και μέλος του Agamemnon Εnsemble, Φρανσουά Καρντέ.
Η συναυλία στην Αθήνα περιλαμβάνει μια γκάμα έργων συνθετών της ιταλικής αλλά και της γερμανικής μπαρόκ εποχής. Πέρα από τον Μοντεβέρντι το κοινό θα ακούσει συνθέσεις των Σιγκισμόντο ντ’ Ιντια, Κάρλο Τζεζουάλντο και Λουίτζι Ρόσι, οι οποίοι δημιούργησαν σε μία περίοδο όπου τα αρώματα αποτελούσαν ισχυρά σύμβολα και λειτουργούσαν συχνά ως ποιητικές αλληγορίες. «Δεν προσπαθήσαμε να δώσουμε “μυρωδιά” σε κάθε συνθέτη ξεχωριστά· δημιουργήσαμε τρεις ατμοσφαιρικές ενότητες που συνδυάζουν ρεπερτόριο με κοινή θεματική. Το πρώτο, αφιερωμένο στα τριαντάφυλλα, συνοδεύεται από το άρωμα “Rosa Mistica”. Το δεύτερο άρωμα, βασισμένο σε κείμενα τα οποία μιλούν για λευκά άνθη, ονομάστηκε “Flor Paradisi”. Το τρίτο και πιο ιδιαίτερο, κατά τη γνώμη μου, λέγεται “Arabi Odori” και είναι εμπνευσμένο από τους “Θρήνους” του Λουίτζι Ρόσι», εξηγεί ο Φρανσουά Καρντέ. Πίσω από τις «οσφρητικές αλχημείες» βρίσκεται ο ιστορικός αρωμάτων Αλεξάντρ Ελουανί, ο οποίος δημιούργησε τα αρώματα βασισμένος στους στίχους που ακούγονται στη συναυλία. «Του έδωσα τις παρτιτούρες, τα κείμενα και τις μεταφράσεις και έτσι συνέθεσε τα αρώματα. Προσπαθήσαμε, για παράδειγμα, να φανταστούμε τι εικόνες και τι μυρωδιές θα προκαλούσε σε έναν Ιταλό του 17ου αιώνα η φράση “αραβικά αρώματα”. Ετσι προέκυψε μία μυρωδιά βασισμένη σε ξύλο, λιβάνι, μύρο, λίγο δέρμα και κέδρο», αναφέρει.
Το Agamemnon Ensemble είναι το πρώτο μουσικό σύνολο που εισάγει σε ένα συναυλιακό χώρο μια εγκατάσταση που απελευθερώνει αρώματα σε πραγματικό χρόνο ως απαραίτητο συστατικό της συναυλίας. «Η μουσική από μόνη της είναι υπέροχη. Δεν είμαστε εδώ για να τη “σκεπάσουμε” ή να την ενισχύσουμε – δεν το χρειάζεται», μας λέει. «Για μένα το ζητούμενο δεν ήταν να “βελτιώσω” τα μουσικά έργα, αλλά να ανοίξω έναν άλλο αισθητηριακό δρόμο προς αυτά. Εδώ χρησιμοποιούμε τα αρώματα ως μια εκλεπτυσμένη μορφή τέχνης. Οπως στην όπερα συνυπάρχουν κοστούμια, σκηνικά, τραγούδι και χορός, έτσι κι εδώ η συναυλία συνδυάζει μία ακόμη καλλιτεχνική διάσταση: τις όμορφες μυρωδιές, που συνομιλούν με τη μουσική, ταξιδεύοντάς μας σε μια άλλη εποχή», καταλήγει.
