Πολλά και ξεχωριστά έχουν γραφτεί για την περίφημη «Αρνηση» (Στο περιγιάλι το κρυφό) από τον κύκλο τραγουδιών «Επιφάνια» σε μουσική του Μίκη Θεοδωράκη και ποίηση του Γιώργου Σεφέρη.
Αρκετά είναι αληθινά, κάποια άλλα μάλλον ανήκουν στη σφαίρα του μύθου.
Το έργο περιλάμβανε ακόμη τα τραγούδια «Κράτησα τη ζωή μου», «Ανθη της πέτρας» και «Μέσα στις θαλασσινές σπηλιές».
Κυκλοφόρησε σε Extended Play (δίσκος 45 στροφών μακράς διάρκειας) από την Columbia τον Φεβρουάριο του 1962.
Οι ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν τον Νοέμβρη της προηγούμενης χρονιάς με ερμηνευτή τον Γρηγόρη Μπιθικώτση. Τον πλαισίωναν κορυφαίοι σολίστες μουσικοί, όπως οι Κώστας Παπαδόπουλος και Λάκης Καρνέζης στα μπουζούκια, Σταύρος Πλέσσας στην κιθάρα, Ανδρέας Ροδουσάκης στο κοντραμπάσο, Σπύρος Λιβιεράτος στα κρουστά και Τάκης Τσουκάτος στο πιάνο. Το καταστάλαγμά τους κατέγραψε ο θρυλικός πλέον ηχολήπτης Νίκος Κανελλόπουλος.
Η «Αρνηση» περιλαμβάνεται στην ποιητική συλλογή «Στροφή», που εκδόθηκε το 1931, επτά περίπου χρόνια μετά την επιστροφή του Σεφέρη από το Παρίσι.
Η Ιωάννα Τσάτσου, στο βιβλίο της «Ο αδερφός μου Γιώργος Σεφέρης» αναφέρει:
«Την άνοιξη του ’23, συναντά την κοπέλα που θ’ αγαπήσει, συναντά τον μεγάλον έρωτα. Θα ήθελε με όλη του την ψυχή να την παντρευτεί. Μα πώς; Φτωχός, κατεστραμμένος φοιτητής, χωρίς κανένα δικό του πόρο, τι μπορούσε να της προσφέρει; Για έντεκα χρόνια τουλάχιστον, παρ’ όλους τους χωρισμούς και τις σχέσεις του με άλλες γυναίκες, η Jacqueline (Pouyollon), έτσι την έλεγαν, είναι η κυρίαρχη σκέψη του. Το μεγάλο μέρος της ερωτικής του ποίησης είναι για κείνην».
Με τι καρδιά, με τι πνοή,
τι πόθους και τι πάθος
πήραμε τη ζωή μας· λάθος!
κι αλλάξαμε ζωή.
Το φθινόπωρο του 1960 συναντιούνται στο Λονδίνο ο συνθέτης και ο ποιητής, ο οποίος διατελεί στη βρετανική πρωτεύουσα πρεσβευτής της χώρας μας.
Λίγο αργότερα ο Μίκης επισκέπτεται ξανά τον Σεφέρη στη λονδρέζικη κατοικία του και παρουσία της συζύγου του τελευταίου, παίζει στο πιάνο και τραγουδά τα μελοποιημένα ποιήματά του.
Οπως σημειώνει ο Θεοδωράκης, νωρίτερα έχει βάλει στο πικάπ τον «Επιτάφιο» του Γιάννη Ρίτσου με την ενορχηστρωτική εκδοχή του Χατζιδάκι και την ερμηνεία της Μούσχουρη, φοβούμενος μήπως αυτή με τον Μπιθικώτση και το μπουζούκι του Χιώτη «ενοχλήσει» το αστικό γούστο του ποιητή.
Ο Σεφέρης ικανοποιείται από το αποτέλεσμα αλλά επισημαίνει στον Θεοδωράκη την άνω τελεία της «Αρνησης».
Ο ίδιος ο Θεοδωράκης με δηλώσεις του αλλά και αναφορές στα βιβλία του αναφέρει πως με τη σειρά του υπογράμμισε στον Μπιθικώτση το θέμα, αλλά ο «Σερ» έκανε σφάλμα στην ηχογράφηση και καταπάτησε την άνω τελεία. Παρά ταύτα το «λαθεμένο» τραγούδι γνώρισε πλατιά επιτυχία.
Οταν ο Σεφέρης το άκουσε να παίζεται και να τραγουδιέται απ’ τον κόσμο σε ταβέρνες και θέατρα, παραμέρισε τις επιφυλάξεις του και το ατόπημα, που πράγματι άλλαζε το νόημα των λόγων του.
Η άγνωστή αλλά σωστή εκτέλεση της «Αρνησης» ήρθε μες στη χρονιά, όταν τα «Επιφάνια» κυκλοφόρησαν από την Philips σε ενορχήστρωση του Κώστα Κλάββα ερμηνευμένα από τον ικανό ηθοποιό και βαρύτονο Γιώργο Μούτσιο.
Μόνο που εδώ μπορούσε να αποδοθεί ορθά το ποίημα, διατηρώντας δηλαδή την άνω τελεία, αφού η μουσική κάνει «παύση», κάτι που δεν συμβαίνει στην εκτέλεση με τον Μπιθικώτση.
Τελικά ίσως το «Λάθος» να το πέτυχε σκόπιμα ο ίδιος ο Μίκης, που με τη διορατικότητά του αντιλαμβανόταν πως με τον νέο, έστω και εσφαλμένο τρόπο του, το τραγούδι αποκτούσε ξεχωριστή δυναμική.
Ακούστε προσεκτικά το φινάλε των δύο ηχογραφημάτων…
