Δημοσιεύματα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό σχετικά με παλαιότερες παρεμβάσεις του νέου Βρετανού πρωθυπουργού Αντι Μπέρναμ –ο οποίος στο παρελθόν είχε ταχθεί ανοιχτά υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα «χωρίς όρους»– επανέφεραν στη δημόσια συζήτηση το ζήτημα της επανένωσης των Γλυπτών. Στο θέμα αναφέρθηκε τη Δευτέρα και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, σε ομιλία του στην κοινοβουλευτική ομάδα της Νέας Δημοκρατίας: «Εχω δει ότι ο καινούργιος πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου στο παρελθόν έχει ταχθεί αναφανδόν υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα· να δούμε πόσο συνεπής είναι, αν θα τηρήσει αυτή τη δέσμευσή του. Πάντως, να ξέρετε ότι σκοπεύω να του το θέσω αμέσως με το που θα τον συναντήσω». Σε σχετική ερώτηση της «Κ», εκπρόσωπος του βρετανικού υπουργείου Πολιτισμού επανέλαβε την πάγια θέση της βρετανικής κυβέρνησης, λέγοντας ότι «οι αποφάσεις που σχετίζονται με τη φροντίδα και τη διαχείριση των συλλογών του μουσείου, συμπεριλαμβανομένου του δανεισμού αντικειμένων, αποτελούν ζήτημα των Επιτρόπων του Βρετανικού Μουσείου». Πόσο πιθανό είναι, λοιπόν, οι παλαιότερες τοποθετήσεις του νέου Βρετανού πρωθυπουργού να μετατραπούν σε επίσημη κυβερνητική πολιτική; Δύο υπέρμαχοι της επανένωσης επιχειρούν να δώσουν μια πρώτη απάντηση.
Ελένη Σαμπάνη
ΠΟΛ ΚΑΡΤΛΕΤΖ
Δύσκολα προγενέστερες θέσεις μετατρέπονται σε κυβερνητική πολιτική
Το ζήτημα της επανένωσης και της κοινής έκθεσης των Γλυπτών του Παρθενώνα αποτελεί αντικείμενο μιας μακροχρόνιας και συχνά οξυμένης διαμάχης. Είναι μακροχρόνια, πρωτίστως, αλλά όχι αποκλειστικά, εξαιτίας της κλοπής ενός σημαντικού μέρους των Γλυπτών κατ’ εντολήν του λόρδου Ελγιν και της παράνομης αγοράς αυτού του μέρους από τη βρετανική κυβέρνηση το 1816. Και είναι οξυμένη επειδή πρόκειται για ένα εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα διακυβερνητικής διπλωματίας, με άλλα λόγια, για ένα ζήτημα υψηλής πολιτικής. Γι’ αυτό και είναι απολύτως εύλογο, αλλά και ιδιαίτερα ενθαρρυντικό, το γεγονός ότι ένας πολιτικός του διαμετρήματος και του κύρους του Αντι Μπέρναμ –πρωθυπουργός, πλέον, του Ηνωμένου Βασιλείου– έχει θελήσει να παρέμβει στο ζήτημα και ότι για περισσότερο από ένα τέταρτο του αιώνα έχει σταθερά ταχθεί υπέρ της επανένωσης των Γλυπτών στην Αθήνα και ιδίως εκείνων που παραμένουν σήμερα φυλακισμένα στο Βρετανικό Μουσείο. Οι διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις, ήδη από τα πρώτα χρόνια μετά την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, τη δεκαετία του 1830, ζητούν με κόσμιο αλλά σταθερό τρόπο από τη βρετανική κυβέρνηση και από τους επιτρόπους (τrustees) του Βρετανικού Μουσείου την επιστροφή των Γλυπτών. Χωρίς αποτέλεσμα. Στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα σημειώθηκαν δύο σημαντικές εξελίξεις. Πρώτον, το ανανεωμένο αίτημα της Ελλάδας, διατυπωμένο από την υπουργό Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη, οδήγησε στη δημιουργία περίπου είκοσι εθνικών επιτροπών για την επανένωση των Γλυπτών, μεταξύ των οποίων και η Βρετανική Επιτροπή (British Committee for the Reunification of the Parthenon Marbles – BCRPM). Δεύτερον, ο ίδιος ο Παρθενώνας ανακηρύχθηκε Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και ο επαναπατρισμός των Γλυπτών στην Ελλάδα εντάχθηκε στην ατζέντα της UNESCO. Ετσι, από τη δεκαετία του 1970 και εξής, οι διαδοχικές βρετανικές κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα τριπλό αίτημα υπέρ της επανένωσης: από την ελληνική κυβέρνηση, από την UNESCO και από τη Βρετανική Επιτροπή. Και πάλι, χωρίς αποτέλεσμα. Η σύντομη απάντηση στα ερωτήματά σας είναι, δυστυχώς, η εξής: μόνο με πολύ μεγάλη δυσκολία μπορούν οι προγενέστερες, σαφώς διατυπωμένες θέσεις ενός πολιτικού ηγέτη –όσο πειστικές και αν είναι, όσο καλοπροαίρετες και αν υπήρξαν– να μετατραπούν σε συγκεκριμένη κυβερνητική πολιτική όταν ο ίδιος αναλαμβάνει την εξουσία. Και το σημερινό πολιτικό τοπίο, τόσο στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και σε διακυβερνητικό επίπεδο, δεν δικαιολογεί πραγματική αισιοδοξία για επανένωση των Γλυπτών στο άμεσο μέλλον.
*Ο κ. Πολ Κάρτλετζ είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, αντιπρόεδρος της Βρετανικής Επιτροπής για την Επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα.
ΕΙΡΗΝΗ ΣΤΑΜΑΤΟΥΔΗ
Δεν είναι ουτοπικό να συνεχιστεί μία ουσιώδης συζήτηση
Η βρετανική στάση δεν έχει αποδειχθεί μέχρι στιγμής συνώνυμη της προόδου της συζήτησης για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα στην Ελλάδα. Ο Μπόρις Τζόνσον, που ως δήμαρχος του Λονδίνου είχε εκφραστεί θετικά για την επιστροφή τους στην Αθήνα λέγοντας ότι «δεν θα έπρεπε ποτέ να είχαν απομακρυνθεί από την Ακρόπολη» και ότι, ιδανικά, θα έπρεπε «να μπορεί κανείς να τα βλέπει στο σύνολό τους στην Αθήνα», άλλαξε τη στάση του όταν ανέλαβε την πρωθυπουργία και εκφράστηκε ρητώς για την ανάγκη να παραμείνουν στη Βρετανία διότι αποκτήθηκαν νόμιμα.
Ο Κιρ Στάρμερ, ο οποίος ενόσω στην αντιπολίτευση είχε πει ότι δεν θα στεκόταν εμπόδιο αν υπήρχε συμφωνία μεταξύ του Βρετανικού Μουσείου και της Ελληνικής Κυβέρνησης, δυναμίτισε στην ουσία το ζήτημα μέσω της δήλωσης του υπουργού Πολιτισμού της κυβέρνησής του, Σερ Κρις Μπράιντ (30.4.2025), ο οποίος υπενθύμισε στους Επιτρόπους (Trustees) ότι έχουν οριστεί θεματοφύλακες βάσει του νόμου για το Βρετανικό Μουσείο, τον οποίο είναι υποχρεωμένοι να τηρούν και αν δεν το πράξουν, θα βρεθούν αντιμέτωποι με τη δικαιοσύνη.
Η ίδια κυβέρνηση τροποποίησε την Charities Act 2022, την οποία έχω αναδείξει ως λύση στο ζήτημα («Κ» 16.10.2022), προκειμένου να κλείσει την πόρτα στο Βρετανικό Μουσείο να προβεί στην επιστροφή των Μαρμάρων (τουλάχιστον μέσω αυτής της νομικής οδού).
Ο Αντι Μπέρναμ είναι ο 7ος πρωθυπουργός μέσα στα τελευταία δέκα χρόνια. Αναφέρθηκε ρητώς ότι θα ασχοληθεί με τις μεγάλες «παραμελημένες» υποθέσεις και υποσχέθηκε τη «μεγαλύτερη αλλαγή στην πολιτική σκηνή της Βρετανίας εδώ και 40 χρόνια».
Δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι τα Μάρμαρα του Παρθενώνα συγκαταλέγονται στις περιπτώσεις αυτές και ότι η αλλαγή στην πολιτική σκηνή της χώρας προϋποθέτει την επιστροφή τους.
Δεν παύει, όμως, να φαίνεται ότι ο νέος πρωθυπουργός δείχνει αποφασισμένος να κάνει ριζικές αλλαγές και να αλλάξει το προφίλ της χώρας. Εάν τηρήσει όσα είπε το 2023 στην ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης –«επιστροφή χωρίς όρους»– πραγματικά θα καταφέρει ό,τι είχε εξαγγείλει, δηλαδή «να χρησιμοποιήσει τον πολιτισμό για να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος βλέπει τη Βρετανία». «Επιστροφή χωρίς όρους» μου φαίνεται ουτοπική στην περίπτωση της Βρετανίας. Δεν είναι, ωστόσο, ουτοπικό να συνεχιστεί μία ουσιώδης συζήτηση για την επιστροφή τους και είναι καθοριστικής σημασίας από την ελληνική πλευρά οι επαφές και οι κινήσεις να γίνουν τις πρώτες ημέρες της ανάληψης της πρωθυπουργίας του.
*Η κ. Ειρήνη Σταματούδη είναι καθηγήτρια της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
