Καθώς η Νέα Υόρκη ετοιμάζεται να υποδεχθεί το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026, κορυφαίοι πολιτιστικοί οργανισμοί της πόλης –από το Whitney Museum και το Paley Center for Media έως το Αμερικανικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας– αξιοποιούν τη διοργάνωση για να εξερευνήσουν τη σχέση του ποδοσφαίρου με την τέχνη, τα μέσα ενημέρωσης, την επιστήμη και τη σύγχρονη κουλτούρα. Μέχρι και το Μουσείο Γκούγκενχαϊμ θα αφιερώσει μέρος του καλοκαιρινού του προγράμματος στο πιο δημοφιλές άθλημα του πλανήτη, προβάλλοντας επιλεγμένους αγώνες του Μουντιάλ τα απογεύματα της Παρασκευής. Οι μεταδόσεις θα πραγματοποιούνται στο Frank Pub’s, ένα προσωρινό (pop-up) εγχείρημα στο Wright, εστιατόριο του Γκούγκενχαϊμ. Η εμπειρία θα είναι δωρεάν για τα μέλη του μουσείου καθώς και για όσους διαθέτουν το εισιτήριο εισόδου της συγκεκριμένης ημέρας.
Για πρώτη φορά
Το Γκούγκενχαϊμ παράλληλα θα παρουσιάσει για πρώτη φορά ένα έργο της συλλογής του, σχετικό με το ποδόσφαιρο: το ντοκιμαντέρ «Zidane, a 21st Century Portrait» (2006) των Ντάγκλας Γκόρντον και Φιλίπ Παρενό. Το έργο, που φέτος συμπληρώνει 20 χρόνια από τη δημιουργία του, είναι μια βίντεο εγκατάσταση δύο οθονών διάρκειας 90 λεπτών, η οποία ακολουθεί τον θρυλικό «μέσο» Ζινεντίν Ζιντάν, γνωστό στο κοινό ως «Ζιζού», κατά τη διάρκεια ενός και μόνον αγώνα της Ρεάλ Μαδρίτης, που διεξήχθη στις 23 Απριλίου 2005 στο γήπεδο «Σαντιάγο Μπερναμπέου» της ισπανικής πρωτεύουσας.
Πρόκειται για μία από τις πιο ιδιαίτερες καλλιτεχνικές προσεγγίσεις που έχουν γίνει ποτέ γύρω από το ποδόσφαιρο. Η ταινία γυρίστηκε με 17 συγχρονισμένες κάμερες τοποθετημένες σε διαφορετικά σημεία του γηπέδου. Σε αντίθεση με μια συνηθισμένη τηλεοπτική μετάδοση, που ακολουθεί την μπάλα, οι κάμερες παραμένουν στραμμένες αποκλειστικά στον Ζιντάν. Τον παρακολουθούν όταν τρέχει, όταν παρατηρεί το παιχνίδι, ακόμη και όταν η δράση εξελίσσεται μακριά του. Το αποτέλεσμα είναι ένα πορτρέτο που αποκαλύπτει όχι μόνο τον ποδοσφαιριστή, αλλά και τη σωματική και ψυχολογική εμπειρία ενός υπεραθλητή.
Η εγκατάσταση που παρουσιάζεται στο Γκούγκενχαϊμ είναι μία από τις δεκαεπτά μοναδικές εκδοχές του έργου. Σε μία οθόνη προβάλλεται η τελική κινηματογραφική εκδοχή, ενώ σε δεύτερη οθόνη εμφανίζεται αμοντάριστο υλικό από μία από τις κάμερες του γηπέδου. Σε ορισμένες στιγμές οι δύο εικόνες συγχρονίζονται και ταυτίζονται, δημιουργώντας ένα παιχνίδι ανάμεσα στην πραγματικότητα και στην αναπαράσταση.
Το Μουσείο Γκούγκενχαϊμ θα προβάλλει, τα απογεύματα της Παρασκευής, αγώνες του Παγκοσμίου Κυπέλλου σε ειδικά διαμορφωμένο pop-up χώρο εντός του εστιατορίου του.
Οι Γκόρντον και Παρενό ενσωματώνουν επίσης πλάνα από τη ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση του αγώνα, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζονται οι εικόνες των σύγχρονων αθλητικών ειδώλων. Ο διπλασιασμός της εικόνας, ένα επαναλαμβανόμενο στοιχείο στο έργο του Γκόρντον, παραπέμπει στη μαζική αναπαραγωγή εμβληματικών εικόνων της ποπ κουλτούρας. Παράλληλα, οι δύο καλλιτέχνες συνδέουν το έργο με την παράδοση της προσωπογραφίας, παραπέμποντας από τον Γκόγια και τον Βελάσκεθ έως τα κινηματογραφικά πορτρέτα σε πραγματικό χρόνο του Αντι Γουόρχολ.
Η παρουσίαση του συγκεκριμένου έργου αναδεικνύει μια ευρύτερη τάση που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια: τη μεταφορά του ποδοσφαίρου από τα γήπεδα στους εκθεσιακούς χώρους. Λίγα τετράγωνα νοτιότερα από το Γκούγκενχαϊμ, το Κέντρο Ροκφέλερ φιλοξενεί την έκθεση «Legacies of Champions» του Μουσείου της FIFA, η οποία αφηγείται την ιστορία των 22 προηγούμενων παγκοσμίων κυπέλλων και παρουσιάζει πώς το κορυφαίο ποδοσφαιρικό γεγονός του πλανήτη διαμόρφωσε τη συλλογική μνήμη εκατομμυρίων φιλάθλων, ενώ αναδεικνύει και τον ρόλο του ως κοινωνικής και πολιτισμικής δύναμης.
Μια πολιτισμική δύναμη
Αν στη Νέα Υόρκη το ποδόσφαιρο εισέρχεται στους χώρους μεγάλων πολιτιστικών ιδρυμάτων, το ίδιο συμβαίνει και στην Πόλη του Μεξικού – το Μεξικό είναι μία από τις τρεις χώρες που φιλοξενούν το φετινό Παγκόσμιο Κύπελλο. Στο Museo Jumex, η έκθεση «Football & Art: A Shared Emotion» προσεγγίζει το ποδόσφαιρο σαν κάτι πολύ ευρύτερο από ένα άθλημα, ως μια πολιτισμική δύναμη που διαμορφώνει ταυτότητες, κοινότητες και συλλογικές εμπειρίες.
Μέσα από έργα διεθνώς καταξιωμένων καλλιτεχνών, όπως η Κενυάτισσα Γουανγκέτσι Μούτου και ο Ιταλός Μαουρίτσιο Κατελάν, θίγονται ζητήματα ταυτότητας, φύλου και κοινότητας. Το ποδόσφαιρο προσδιορίζεται ως παγκόσμια γλώσσα, ικανή να γεφυρώνει εμπειρίες, τόπους και πολιτισμούς, εμπνέοντας και την καλλιτεχνική δημιουργία.
