«Ηθελα το σώμα μου να τραγουδάει τη μουσική». Ετσι περιέγραφε η Ζουζού Νικολούδη σε μια τηλεοπτική συνέντευξή της τον τρόπο του χορού της, όταν το 1951 ξεκινούσε την καριέρα της ως σολίστ στις χορευτικές παραστάσεις που έδωσε στο τότε θέατρο Rex.
Γεννημένη στην Αθήνα το 1917, με γερές σπουδές μουσικής και καταγωγή από μεγαλοαστική οικογένεια που κατά τις αντιλήψεις της εποχής δεν αξιολογούσε τον χορό ως σοβαρό επάγγελμα για μια νέα κοπέλα, η Νικολούδη υλοποίησε το πάθος της για τις παραστατικές τέχνες έχοντας ήδη κάνει τη δική της οικογένεια – ήταν μητέρα τεσσάρων κοριτσιών.
«Ανέπτυξε μια προσωπική γλώσσα, στην οποία η μουσική, ο λόγος, ο ρυθμός και η κίνηση λειτουργούν ως μια αδιαίρετη ενότητα», λέει στην «Κ» η διευθύντριά του Τζένη Αργυρίου.
«Υπήρξε από τις σημαντικότερες μορφές που διαμόρφωσαν τον σύγχρονο χορό στην Ελλάδα. Ανέπτυξε μια προσωπική χορογραφική γλώσσα, στην οποία η μουσική, ο λόγος, ο ρυθμός και η κίνηση λειτουργούν ως μια αδιαίρετη ενότητα σε μια ζωντανή δραματουργική σύνθεση», λέει στην «Κ» η διευθύντρια του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, Τζένη Αργυρίου. Δική της ήταν η ιδέα να δοθούν ερεθίσματα στον κόσμο του χορού αλλά και στο γενικό κοινό που θα επισκεφθεί το 32ο Φεστιβάλ της Καλαμάτας, για να στοχαστούν στην παρακαταθήκη αυτής της πολυτάλαντης καλλιτέχνιδος –χορεύτριας, χορογράφου και παιδαγωγού– με μια αρχειακή έκθεση.
Ο τίτλος της έκθεσης που εγκαινιάζεται στο φουαγιέ του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας με την έναρξη του Φεστιβάλ (17/7) είναι «Ζουζού Νικολούδη: Η μεθοδολογία ως πράξη». «Αντιμετωπίζουμε τηv έκθεση ως ενεργό πεδίο γνώσης και αναστοχαστικής πρακτικής για τις επόμενες γενιές χορογράφων και ερμηνευτών. Το αρχείο της δημιουργεί ένα ζωντανό χώρο δημιουργίας και μελέτης, που μπορεί να εμπνεύσει καλλιτέχνες, ερευνητές και νέους δημιουργούς», εξηγεί η κ. Αργυρίου. «Εξίσου σημαντική θεωρούμε την αντίληψή της για τη συλλογικότητα. Πιστεύω ότι αυτή η στάση παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη σήμερα».
Τι μπορεί λοιπόν να αποκαλύψει ένα αρχείο χορογράφου για τον τρόπο σκέψης, την καλλιτεχνική φιλοσοφία και την πρακτική του; Πώς τα υλικά ίχνη της δημιουργικής σκέψης του συνδέουν το έργο με τον κόσμο, την εποχή και ευρύτερες ιδέες;
Θα το ανακαλύψουμε «ενώνοντας τις τελείες του αρχειακού υλικού σε ένα νήμα που ξετυλίγει τη μέθοδο και τη διδακτική πρακτική της Ζουζούς Νικολούδη μέσα από τις παρτιτούρες, τα σημειωματάρια, τη σχέση της με τη μουσική και τον λόγο, τις πρόβες και τη διδακτική της», σχολιάζει στην «Κ» η αρχιτέκτων μουσειολόγος Ερατώ Κουτσουδάκη-Γερολύμπου, υπεύθυνη για τη μουσειογραφική επιμέλεια της έκθεσης.
Οπως μας εξηγεί η ίδια, το τρίπτυχο «λόγος – μουσική – κίνηση» αποτελούσε τον πυρήνα της χορογραφικής προσέγγισης της Νικολούδη, και «μεταβολίζεται» σε ένα είδος χορογραφικής παρτιτούρας, στην οποία οι κινήσεις κάθε χορευτή αποτυπώνονται με μικρές ανθρώπινες φιγούρες, σύμβολα όπως είναι τα βέλη, και πολλές σημειώσεις επί του κειμένου.
«Να σημειώσουμε εδώ ότι η Ζουζού ήταν κόρη του γνωστού αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Νικολούδη και μεγάλωσε σε ένα σπίτι όπου τα ρυζόχαρτα και οι καρικατούρες που δίνουν κλίμακα στα αρχιτεκτονικά σχέδια ήταν πιθανόν μέσα στην καθημερινότητά της», επισημαίνει η κ. Κουτσουδάκη-Γερολύμπου.
Παράλληλα, η χορογράφος συναναστράφηκε κορυφαίους δασκάλους του χορού στην Ελλάδα, όπως ήταν η Κούλα Πράτσικα και στην Ευρώπη, και ήταν μέλος ενός πνευματικού κύκλου για τον οποίο οι έννοιες «μοντέρνο», «παράδοση» και «ελληνική ταυτότητα» υπήρξαν κεντρικές. Με τη θρυλική ομάδα σύγχρονου χορού «Χορικά» που ίδρυσε το 1966 μαζί με τον Βασίλη Ρώτα έδωσε μια νέα διάσταση στον Χορό του αρχαίου δράματος, «αντιμετωπίζοντάς τον ως ένα αυτόνομο δραματουργικό σώμα και αναδεικνύοντας τη δυναμική της ομάδας μέσα από τη χωρική σύνθεση, τις δυναμικές αντιθέσεις, τον ρυθμό και τη συνύπαρξη ηθοποιών και χορευτών», όπως τονίζει η κ. Αργυρίου.
Μέσω της έκθεσης λοιπόν θα έχουμε τη σπάνια ευκαιρία «να περιπλανηθούμε στο “εργαστήριο σκέψης” της δημιουργού», σύμφωνα με την κ. Κουτσουδάκη, όπου κάθε ένα από τα έξι Χορικά που συνέθεσε για αρχαία δράματα (τραγωδίες και κωμωδίες) παρουσιάζονται χάρη στη σύνθεση θραυσμάτων των σημειώσεών της, όπως έχουν διασωθεί στα αρχεία του Μουσείου Μπενάκη. Και μαζί θα την ακούσουμε να αναλύει η ίδια τα εργαλεία της, θα δούμε αποτυπώματα της δουλειάς της και της «κουζίνας» της –πρόβες και μαθήματα–, ενώ θα εξερευνήσουμε από κοντά σκηνικά αντικείμενα από την τέχνη της.
«Ζουζού Νικολούδη: Η μεθοδολογία ως πράξη», Μέγαρο Χορού Καλαμάτας, έως 26/7.
