«Μα πώς ζει εκείνος δίχως ένα δέντρο; […] όταν λάβαινα ειδοποίηση πως καταφθάνει, του ετοίμαζα ειδική υποδοχή. Κρεμούσα με σκοινιά γλαστράκια – ανθισμένα καντήλια. Ακροβολούσα δεκάδες φυτεμένους ντενεκέδες και ντενεκάκια στο διάδρομο της εισόδου. […] Ολα αυτά τα χρόνια βγήκαν δυο χιλιάδες γαρύφαλλα κι εκείνος είδε μόνο τριανταπέντε με σαράντα».
Τα παραπάνω λόγια ανήκουν στη Λίτσα Τίχλη, την πρωταγωνίστρια του βιβλίου «Σουέλ» (εκδ. Καστανιώτης 2006), της Ιωάννας Καρυστιάνη, στο οποίο η ηρωίδα αναμένει μάταια την οριστική επιστροφή του αγαπημένου της στο σπίτι της στην Ελευσίνα. Ο καπετάν Μήτσος Αυγουστής ταξιδεύει αδιάκοπα σχεδόν έξι δεκαετίες. Στα 75 του αρνείται να εγκαταλείψει το καράβι, έχοντας αποκοπεί πλήρως από τη γυναίκα του (Φλώρα Αυγουστή), την υπόλοιπη οικογένεια του, αλλά και από την ερωμένη του Λίτσα, η οποία δεν σταματάει στιγμή να του στέλνει γράμματα. Παρότι έχει χάσει την όρασή του εδώ και χρόνια, συνεχίζει να κυβερνά το πλοίο με εντυπωσιακή δεξιοτεχνία, κρατώντας το μυστικό καλά κρυμμένο από το πλήρωμα.
Είκοσι χρόνια μετά την κυκλοφορία του μυθιστορήματος, η ιστορία του «Σουέλ» μεταφέρεται στη μεγάλη οθόνη με την υπογραφή του σκηνοθέτη και γιου της συγγραφέως, Αλέξανδρου Βούλγαρη, και αναμένεται να κυκλοφορήσει τον Δεκέμβριο από την Tanweer.
Πράγματα οικεία
«Ενώ το αρχικό υλικό δεν ήταν δικό μου, την ίδια στιγμή δεν μου ήταν και τελείως ξένο. Είχε μια ευαισθησία και μια προσοχή σε πράγματα που μου ήταν οικεία», λέει ο σκηνοθέτης στην «Κ», σημειώνοντας ότι «οι λόγοι που με κάνουν να προχωρήσω σε μια επόμενη ταινία είναι πάντα μια παρόρμηση από μέσα, παρά κάτι συνειδητό». Το Σουέλ –ο γαλλικός ναυτικός όρος που περιγράφει τον ήπιο κυματισμό της θάλασσας, αυτόν που δεν οφείλεται σε τοπικό άνεμο αλλά σε καταιγίδα που βρίσκεται μακριά– έδωσε τον τόνο στην ατμόσφαιρα της ταινίας. Οι χαρακτήρες του, οι σιωπές τους και τα ερωτήματα που θέτει για τον ανθρώπινο βίο αποτέλεσαν για τον σκηνοθέτη ένα σύμπαν που θέλησε να μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη. «Πιο πολύ απ’ όλα, όμως, θα έλεγα ότι ήθελα να δω πώς θα έμοιαζε αυτό το μικρό σπίτι στην Ελευσίνα που ονειρεύεται ο καπετάνιος της ταινίας», συμπληρώνει.
Ο σκηνοθέτης δεν χρειάστηκε να διαμορφώσει το σκηνικό του σπιτιού· το εντόπισε σχεδόν ολόιδιο με τις περιγραφές της μητέρας του στο βιβλίο, και μάλιστα στον αριθμό 24 της οδού Ασκληπιού στην Ελευσίνα. Εκεί βρέθηκε η «Κ» στα τέλη Απριλίου για να παρακολουθήσει τα γυρίσματα της τελευταίας σκηνής της ταινίας, όπου ο Μήτσος Αυγουστής, τον οποίο υποδύεται ο Βαγγέλης Μουρίκης, επιστρέφει από το μακροχρόνιο μπάρκο και συναντά την αγαπημένη του Λίτσα, τον ρόλο της οποίας ερμηνεύει η Μαρία Καβογιάννη.
Εξ ονόματος κάποιου
«Είναι τόσο ακραίος αυτός ο ήρωας. Πρόκειται για ιδιαίτερη περίπτωση ανθρώπου, αλλά ταυτόχρονα γοητευτική. Το πιο δύσκολο είναι να μπεις στον κόσμο του, στις σκέψεις του, σε όλα αυτά που κουβαλάει μέσα του, διαμορφωμένα από την παραμονή του για πάνω από δέκα συνεχόμενα χρόνια στη θάλασσα. Πώς μιλάς εξ ονόματος κάποιου, για τον οποίο η κοινωνία είναι το πλήρωμα ενός καραβιού;» μας είπε ο Βαγγέλης Μουρίκης, τον οποίο συναντήσαμε έξω από το χαριτωμένο σπίτι, λίγο πριν από την τελική πρόβα της τελευταίας σκηνής της ταινίας.
«Είχα βρει σε ένα γκρεμισμένο σπίτι μια υπέροχη φωτογραφία (…) απεικόνιζε μια κοπέλα με μπλε ταγεράκι. Από εκεί άρχισα να χτίζω την ιστορία ανάποδα», μας αφηγήθηκε η Ιωάννα Καρυστιάνη.
«Κάναμε ένα αρκετά μεγάλο και απαιτητικό ταξίδι για τις ανάγκες των γυρισμάτων, από τη Νότια Ισπανία έως το Ρότερνταμ και μείναμε περίπου οκτώ μέρες στο καράβι. Νομίζω ότι εκεί κατάλαβα, σε έναν πολύ μικρό βαθμό φυσικά, τι μπορεί σημαίνει να ζεις στη θάλασσα. Καμιά φορά σκεφτόμουν: μακάρι να ήμασταν περισσότεροι οι κοινωνοί αυτής της ιστορίας, αυτού του τρόπου ζωής. Τότε μόνο συνειδητοποιείς ότι αξίζει να ειπωθεί μια ιστορία γι’ αυτούς τους ανθρώπους», σημείωσε ο ίδιος.
Ο κήπος του σπιτιού, γεμάτος λουλούδια, φυτά και μικρά δενδρύλλια που περικύκλωναν ένα βίνταζ τραπέζι στη γωνία, έμοιαζε περισσότερο με νησιωτική αυλή παρά με σκηνικό ταινίας. Ακριβώς έξω από την κλειστή, κόκκινη βαμμένη αυλόπορτα είχαν συγκεντρωθεί όσοι βρίσκονται πίσω από το «Σουέλ» – δημιουργοί, συνεργάτες, αλλά και άνθρωποι που ήρθαν σε επαφή με την ιστορία πολύ πριν από τους αναγνώστες. Ανάμεσά τους ήταν και ο Παντελής Βούλγαρης. Μαζί με έναν φίλο του και την κόρη του, Κωνσταντίνα, παρακολουθώντας ήσυχα τα πέρα δώθε του συνεργείου, δίνοντας το «παρών» στην τελευταία μέρα γυρισμάτων της ταινίας του γιου του. Η ατμόσφαιρα θύμιζε μια ζεστή, άτυπη σύναξη ανθρώπων οι οποίοι στην πραγματικότητα μοιράζονται την ίδια αγάπη για το σινεμά και για τις ανθρώπινες ιστορίες.
Σπρώξαμε διακριτικά την αυλόπορτα, περάσαμε στον όμορφο κήπο και από εκεί στο εσωτερικό του σπιτιού, όπου η Μαρία Καβογιάννη μάς υποδέχτηκε σαν πραγματική οικοδέσποινα – σχεδόν σαν την πραγματική Λίτσα. «Είναι μια γυναίκα δυναμική, ευαίσθητη, γνωρίζει ακριβώς τι θέλει. Δεν είναι θύμα, αλλά αντιθέτως ορίζει και αποφασίζει για τη ζωή της. Θέλησε να περιμένει τον άνθρωπο που ερωτεύτηκε και δεν συμβιβάστηκε με τίποτε άλλο. Μαθαίνουμε κάτι από τη Λίτσα. “Σ’ αγαπώ, σε υπολογίζω. Να ‘σαι καλά, γυρίσεις δεν γυρίσεις”, γράφει η Ιωάννα».
Την ώρα που μιλούσαμε με την κ. Καβογιάννη, κάθισε μαζί μας στο τραπέζι του σετ η συγγραφέας του βιβλίου Ιωάννα Καρυστιάνη. «Ούτε ναυτικό έχω στην οικογένεια ούτε κανένα “δελφίνι” είμαι στην κολύμβηση», είπε όταν τη ρωτήσαμε τι είναι αυτό που την τραβάει τόσο στον κόσμο των ναυτικών. «Ολα ξεκίνησαν από το διήγημα του Παπαδιαμάντη… Στην ιστορία είναι Δεκέμβριος, ο βαρκάρης βγαίνει για το μεροκάματο και πνίγεται. Από τότε κάθε Δεκέμβριο σημείωνα τα ναυάγια του μήνα σε όλο τον κόσμο. Το συνειδητοποίησα αφού είχε κυκλοφορήσει η “Μικρά Αγγλία”. Τότε περνούσα μια δύσκολη φάση υγείας, δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ και το μόνο που μου έδινε μια ανάσα ανακούφισης ήταν η ανάγνωση του συγκεκριμένου διηγήματος. Το διάβαζα για πολλούς μήνες κάθε απόγευμα».
Στην τραπεζαρία
Καθ’ όλη τη διάρκεια της κουβέντας οι δύο γυναίκες κρατούσαν η μία το χέρι της άλλης και μιλούσαν για την ηρωίδα σαν να βρισκόταν κι εκείνη μαζί μας στην τραπεζαρία του σπιτιού. Παρόλο που ο χαρακτήρας της κ. Καρυστιάνη δεν γνώρισε τους κινδύνους της θάλασσας, την απομόνωση της ζωής του καπετάνιου ή την περιπέτεια του μπάρκου, η παρουσία της είναι καθοριστική για την πλοκή. Από τη δική της δημιουργία γεννήθηκε και ολόκληρη η ιστορία που θα δούμε στη μεγάλη οθόνη.
«Είχα βρει πριν από χρόνια σε ένα γκρεμισμένο σπίτι στην Ανδρο μια υπέροχη φωτογραφία. Γύρω γύρω είχε ένα φωσφοριζέ κάδρο και απεικόνιζε μια κοπέλα με μπλε ταγεράκι, αρχές δεκαετίας του ’60. Μου λέει τότε ένας φίλος που ήταν μαζί μου: “Καλά, άδικα περίμενε αυτή τον λεγάμενο”. Από εκεί άρχισα να χτίζω την ιστορία ανάποδα», μας αφηγήθηκε η κ. Καρυστιάνη, αποκαλύπτοντας ότι κάπως έτσι σκέφτηκε να γράψει για μια γυναίκα που δεν μαράζωσε, περιμένοντας έναν ναυτικό.
«Η Λίτσα νοηματοδοτεί τις ανθρώπινες σχέσεις, δίνει αξία στα πάντα. Τις λίγες στιγμές που ζούσαν μαζί τις κρατούσε σαν φυλαχτό. Σκεφτόταν: “Στο καράβι που βρίσκεται εκείνος δεν ακούει τζιτζίκια”. Γι’ αυτό, όταν έρχεται στην Ελευσίνα για να τη δει, τον πάει με το Φιατάκι της βόλτα για να ακούσει τζιτζίκια. “Στον Ειρηνικό δεν έχει λουλούδια και πρασινάδα”· έτσι και εκείνη μεταμορφώνει το σπιτάκι της σε έναν παραμυθένιο κήπο, για να μη στερηθεί τα λουλούδια», είπε λίγο πριν αποχωρήσουμε για να συνεχιστεί το γύρισμα.
