Η Μαρζάν Σατραπί ήταν μια καλλιτέχνις που κατάφερε να μετατρέψει την εξορία σε παγκόσμια αφήγηση. Πρωτίστως όμως ήταν ένας αισιόδοξος άνθρωπος. «Σε 5-10 χρόνια τα πράγματα θα είναι καλύτερα. Και στην Αμερική, μετά τον μακαρθισμό, ήρθε το καλοκαίρι της αγάπης», είχε πει στην «Κ» (30.11.2016), όταν επισκέφθηκε την Ελλάδα συμμετέχοντας στην ενότητα «Λέξεις & Σκέψεις» της Στέγης Ωνάση.
Αλλά η πραγματικότητα εξελίχθηκε πολύ διαφορετικά, τόσο για τον κόσμο όσο και για την ίδια. Η Γαλλοϊρανή καλλιτέχνις έφυγε χθες από τη ζωή σε ηλικία 56 ετών, «άρρωστη από θλίψη μετά τον θάνατο του συζύγου και έρωτα της ζωής της», του Σουηδού παραγωγού, ηθοποιού και σεναριογράφου Ματίας Ρίπα, όπως αναφέρει η ανακοίνωση της οικογένειάς της που δόθηκε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP).
Οσοι βρισκόμασταν στην κεντρική αίθουσα της Στέγης εκείνη τη χειμωνιάτικη βραδιά του 2016, κυριολεκτικά κρεμόμασταν από τα χείλη της Σατραπί, της γοητευτικής, πανέξυπνης γυναίκας με τα κατάμαυρα μακριά μαλλιά που μπορούσε ταυτόχρονα να είναι στοχαστική και αστεία. Ο συνδυασμός ανατολίτικης θέρμης, γαλλικής κουλτούρας και καλλιτεχνικής φύσης συνιστούσε την πολύπλευρη προσωπικότητά της.
Η πορεία της
Γεννημένη το 1969 στο Ραστ του βόρειου Ιράν, μεγάλωσε στην Τεχεράνη, βιώνοντας από κοντά την Ισλαμική Επανάσταση και τον πόλεμο Ιράν – Ιράκ. Υπήρξε μέλος μιας προοδευτικής οικογένειας και πολλοί από τους φίλους τους διώχθηκαν, συνελήφθησαν, ακόμη και δολοφονήθηκαν. Στην εφηβεία της, όπως η ίδια διηγήθηκε σε εκείνη τη συζήτηση, υπήρξε πολύ ατίθαση και είχε μπλεξίματα με την αστυνομία λόγω της ανυπακοής της στους κανόνες του θεοκρατικού καθεστώτος που περιόριζαν τις γυναίκες.
Οι εμπειρίες αυτές σημάδεψαν ανεξίτηλα τη δημιουργική της πορεία. Το 1994 εγκαταστάθηκε στη Γαλλία και απέκτησε τη γαλλική υπηκοότητα το 2006, χωρίς ποτέ να απομακρυνθεί από τα ζητήματα της πατρίδας της. Η παγκόσμια αναγνώριση ήρθε με το αυτοβιογραφικό graphic novel «Persepolis», το οποίο μεταφράστηκε σε περισσότερες από σαράντα γλώσσες. Μέσα από τα μάτια μιας ευφυούς και ανήσυχης έφηβης, η Σατραπί αφηγήθηκε τη ζωή στο Ιράν της δεκαετίας του 1970 και του 1980, την καταπίεση μετά την επανάσταση, τον πόλεμο, αλλά και την αναζήτηση της ελευθερίας στην Ευρώπη. Με ειλικρίνεια, χιούμορ και ανθρωπιά, κατάφερε να μετατρέψει την προσωπική της ιστορία σε καλλιτεχνικό έργο που μιλάει για την ταυτότητα, την εξορία και την ενηλικίωση.
Η κινηματογραφική μεταφορά του «Persepolis», την οποία συνυπέγραψε σκηνοθετικά το 2007, τιμήθηκε με το Βραβείο της Επιτροπής στις Κάννες και απέσπασε υποψηφιότητα για Οσκαρ. Ακολούθησαν ταινίες όπως οι «Κοτόπουλο με δαμάσκηνα», «The Voices» και «Gang of the Jotas», επιβεβαιώνοντας την πολυδιάστατη καλλιτεχνική της παρουσία.
Η Σατραπί υπήρξε ανοιχτή επικρίτρια του θεοκρατικού καθεστώτος του Ιράν και σταθερή υπερασπίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Υποστήριξε ενεργά το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» που γεννήθηκε μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί το 2022, επιμένοντας ότι η ελπίδα παραμένει αναγκαία ακόμη και στις πιο σκοτεινές εποχές. Πίστευε ότι η συμπόνια και η ενσυναίσθηση αποτελούσαν θεμελιώδεις αξίες της ανθρώπινης ύπαρξης και παρέμεινε δημιουργική και πολιτικά ενεργός έως το τέλος.
