Στην ταινία «Εθνικός θησαυρός» του Σανγκ-ιλ Λι, που κυκλοφορεί εδώ και λίγες ημέρες στις ελληνικές αίθουσες, υπάρχει μια σκηνή όπου ένας βετεράνος πρωταγωνιστής του παραδοσιακού ιαπωνικού θεάτρου Καμπούκι παραδίδει συμβολικά τα ηνία της τέχνης στον κληρονόμο του. Οι εκδηλώσεις λατρείας από χιλιάδες ανθρώπους που παρακολουθούν τα τεκταινόμενα παραπέμπουν περισσότερο σε… ροκ σταρ παρά σε ηθοποιό του θεάτρου. Επειτα μαθαίνουμε ότι η ίδια η ταινία έσπασε το εισπρακτικό ρεκόρ όλων των εποχών (για ταινίες εκτός animation) στην Ιαπωνία, συγκεντρώνοντας σχεδόν 130 εκατ. δολάρια στο εγχώριο box office. Γιατί όμως τόσο ενδιαφέρον για ένα κάπως ειδικό θέμα το 2026;
«Η παράδοση του Καμπούκι είναι κάτι που οι άνθρωποι γενικώς γνωρίζουν, όχι όμως απαραίτητα και καταλαβαίνουν στο βάθος της· το πώς ζουν οι ηθοποιοί της κ.λπ. Οπότε το να έχεις αυτή την εμπειρία σε έναν κινηματογράφο με τον κατάλληλο ήχο και εικόνα, μπαίνοντας έτσι στη ζωή αυτών των ανθρώπων σχεδόν βιωματικά, νομίζω ότι συνέβαλε σημαντικά στη δημοφιλία της ταινίας. Επίσης, νομίζω ότι αυτού του είδους η ομορφιά είναι κάτι που οι θεατές ψάχνουν στο σινεμά σήμερα. Υπάρχει τόσο πολλή σύγκρουση, πόνος και θυμός στον κόσμο γύρω μας, ώστε οι ταινίες μπορούν έστω να βοηθήσουν ώστε κάτι από όλο αυτό να παραμεριστεί ή ίσως να εξαγνιστεί», μας λέει ο Ιάπωνας δημιουργός του φιλμ, τον οποίο συναντούμε διαδικτυακά.
Στον «Εθνικό θησαυρό», βέβαια, δεν παρακολουθούμε ένα δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ για το Καμπούκι, αλλά μια επικής υφής οικογενειακή σάγκα, γεμάτη ίντριγκα και ανατροπές, η οποία ξεκινάει όταν ένα νεαρό αγόρι υιοθετείται από έναν σπουδαίο ηθοποιό του θεάτρου, μετά τη μαφιόζικη εκτέλεση του δικού του πατέρα. Η συνύπαρξη με τον ετεροθαλή αδελφό και η σκληρή μαθητεία δίπλα στον δάσκαλο-πατέρα αποτελούν τον άξονα γύρω από τον οποίο περιελίσσεται το δράμα. «Στον κόσμο του Καμπούκι οι δεσμοί αίματος είναι πολύ σημαντικοί. Ολες αυτές οι οικογένειες περνούν την τέχνη από πατέρα σε γιο επί 400 χρόνια. Για το κοινό, το να παρακολουθεί το παιδί ενός ηθοποιού Καμπούκι να παίζει και εκείνο καθώς μεγαλώνει, αποτελεί χαρακτηριστικό μηχανισμό ταύτισης, καθώς βλέπει και τη δική του ζωή να εξελίσσεται», σημειώνει σχετικά ο Σανγκ-ιλ Λι.
Για το κοινό, το να παρακολουθεί το παιδί ενός ηθοποιού Καμπούκι να παίζει και εκείνο καθώς μεγαλώνει, αποτελεί χαρακτηριστικό μηχανισμό ταύτισης, καθώς βλέπει και τη δική του ζωή να εξελίσσεται.
Πίσω στη σκηνή… λατρείας της αρχής, η οποία πάντως τοποθετείται κάπου στη δεκαετία του 1990 – θα συνέβαινε ποτέ κάτι τέτοιο στις μέρες μας; «Θα έλεγα ότι ακόμα και σήμερα ισχύει η λατρεία για τους ηθοποιούς του Καμπούκι, αν και αφορά περισσότερο εκείνους που είναι πιο αφοσιωμένοι στη συγκεκριμένη μορφή θεάτρου και την παρακολουθούν σταθερά. Προφανώς είναι περιορισμένοι σε αριθμό, διότι οι σύγχρονοι Ιάπωνες θεωρούν ότι οι παραδοσιακές μορφές τέχνης τους είναι λιγότερο οικείες».
Μία από τις αρετές της ταινίας του Σανγκ-ιλ Λι είναι ο τρόπος που καθρεφτίζει τα θεατρικά έργα στις προσωπικές ζωές των πρωταγωνιστών με κώδικες και τρόπους που μας είναι γνώριμοι και από τις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες. «Νομίζω πως πράγματι υπάρχουν ομοιότητες με τις ελληνικές τραγωδίες. Υπάρχουν πάνω από 200 έργα Καμπούκι και μπορεί κανείς να βρει κοινά εκεί τόσο με αυτές όσο και με τα έργα του Σαίξπηρ. Τα θέματα του μίσους, της βασιλείας, της εκδίκησης, η αίσθηση ότι το πέρασμα της ζωής κυβερνιέται από τη μοίρα, το πεπρωμένο, είναι μερικά από τα παράλληλα που μπορεί να εντοπίσει εύκολα κάποιος».
Παρακολουθώντας τον «Εθνικό θησαυρό», δεν γινόταν παρά να σκεφτούμε τον αιώνιο διαχωρισμό ανάμεσα σε «εμπορικό» και «ποιοτικό» σινεμά, μιας και εδώ έχουμε ένα άρτιο καλλιτεχνικά φιλμ, το οποίο ταυτόχρονα χρησιμοποιεί τους ρυθμούς και την απλή γλώσσα του mainstream κινηματογράφου. «Εξαρχής είχα σκοπό να κάνω μια ταινία για το ευρύ κοινό. Μιλάμε για μια παραγωγή μεγάλου μπάτζετ, η οποία επιπλέον διαρκεί τρεις ώρες, οπότε σκέφτηκα ότι έπρεπε να κερδίσουμε την υποστήριξη του κόσμου για να μην έχουμε προβλήματα…», λέει ο Ιάπωνας δημιουργός.
Η αλήθεια είναι ότι εδώ και αρκετά χρόνια η ιδιαίτερη κουλτούρα της πατρίδας του συναρπάζει τον δυτικό κόσμο –εσχάτως και την Ελλάδα–, από την κουζίνα και τα ποτά της μέχρι τα τεχνουργήματα και τις ταινίες της. «Οντως ο κόσμος μοιάζει να έχει ανάγκη από πτυχές της ιαπωνικής κουλτούρας, όπως είναι η απλότητα και η ακρίβεια. Για παράδειγμα, η γεύση των πρώτων υλών στο φαγητό. Το να χρησιμοποιείς την αρχική πηγή των πραγμάτων για να δημιουργήσεις την ομορφιά».
