Πέτρος Παπακωνσταντίνου
Πολεμικός καπιταλισμός
Η δεύτερη εποχή των Αυτοκρατοριών
εκδ. Τόπος, σελ. 280
Για έναν μέσο πολίτη του 2026, το να επιχειρήσει να κατανοήσει σε (κάποιο) βάθος όσα συμβαίνουν στη σημερινή γεωπολιτική σκακιέρα, ενώ ο ίδιος βομβαρδίζεται καθημερινά από μια απολύτως ετερόκλητη ειδησεογραφία, μοιάζει με γρίφο δίχως λύση. Υπό αυτήν την έννοια, ο «Πολεμικός καπιταλισμός» (εκδ. Τόπος), το καινούργιο βιβλίο του Πέτρου Παπακωνσταντίνου, αποτελεί αναπάντεχο σύμμαχο, αφού ο έμπειρος δημοσιογράφος και συγγραφέας καταφέρνει μέσα σε λιγότερες από 300 σελίδες να συνοψίσει και παράλληλα να εξηγήσει πώς η εποχή της μακράς ειρήνευσης, που έζησε η ανθρωπότητα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ρίχνει τίτλους τέλους μπροστά στα μάτια μας.
Είναι σημαντικό ότι ο Παπακωνσταντίνου δεν πλασάρει τον εαυτό του γενικώς ως «αντικειμενικό παρατηρητή» ή «φωνή της κοινής λογικής» όπως διάφοροι δημοσιολογούντες. Αντιθέτως, παίρνει ξεκάθαρη (αιτιολογημένη) θέση όσον αφορά την πολεμική εκστρατεία του Ισραήλ στην Παλαιστίνη, αφιερώνοντας άλλωστε το πόνημά του «στα παιδιά της Γάζας». Από την άλλη προειδοποιεί τον αναγνώστη, ήδη από τον πρόλογο, ότι στο ζήτημα της σύγκρουσης των μεγάλων δυνάμεων (Αμερική, Ρωσία, Κίνα, Ε.Ε.) η τακτική του δεν θα είναι η ίδια: «Κατευθυντήρια γραμμή αυτής της ανάλυσης είναι ότι ο σύγχρονος κόσμος δεν έχει αναλογίες με τον αντιφασιστικό αγώνα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου ό,τι ενστάσεις κι αν είχε κανείς για τον ιμπεριαλισμό του Ρούζβελτ και του Τσόρτσιλ ή και για τον απολυταρχισμό του Στάλιν, ήταν σαφές ποιοι βρίσκονταν στη σωστή πλευρά της Ιστορίας και ποιοι στη λάθος».
Τούτων λεχθέντων, η συνέχεια του βιβλίου μας ξεναγεί σε αυτό που ο συγγραφέας αποκαλεί «μια δεύτερη Εποχή των Αυτοκρατοριών», παραπέμποντας στο σπουδαίο έργο του Ερικ Χομπσμπάουμ. Σε ξεχωριστά κεφάλαια μιλάει κατά σειρά για τη γενοκτονία στη Γάζα, τον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας, τον επανεξοπλισμό της Ευρώπης, την επερχόμενη σύγκρουση ΗΠΑ – Κίνας, τη νέα (παρανοϊκή) διαχείριση του Ντόναλντ Τραμπ και τον μιλιταρισμό ως ύστατο καταφύγιο του κεφαλαίου. Αυτή η τελευταία ενότητα, αλλά και το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου συνολικά, καθιστά σαφή την πολιτική-ταξική ερμηνεία που δίνει ο συγγραφέας στις σημερινές εξελίξεις.
Με απλή γλώσσα, ενίοτε λογοτεχνική διάθεση, αλλά δίχως μακροσκελείς παρεκβάσεις και με στοχευμένες ιστορικές αναφορές, ο «Πολεμικός καπιταλισμός» παραμένει αξιοπρόσεκτα διαυγής και αποστομωτικά ειλικρινής στις περισσότερες παρατηρήσεις του. Φυσικά αυτές δεν θα τους βρουν όλους σύμφωνους, ωστόσο είναι φανερό ότι τουλάχιστον εδώ γίνεται σοβαρή προσπάθεια να παρακαμφθεί το πελώριο παραπέτασμα της προπαγάνδας, των fake news και του σοσιαλμιντιακού «θορύβου» που πνίγει συχνά ακόμη και τις πιο νηφάλιες φωνές.
Αντί επιλόγου παραθέτουμε ένα μικρό, αλλά εύγλωττο απόσπασμα του καταληκτικού κεφαλαίου: «Καθώς το προηγούμενο διάστημα δεν υπήρξε ένας μεγάλος, σε πλανητικό επίπεδο, πόλεμος, ενώ οι κρατικές παρεμβάσεις εμπόδισαν σε μεγάλο βαθμό το οικονομικό σοκ του 2009 να παίξει τον εξυγιαντικό του ρόλο, το πρόβλημα διαιωνίζεται και οξύνεται. Σε αυτό το περιβάλλον, ο μιλιταρισμός είναι μια κάποια λύση».
