ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΡΑΪΣΚΟΣ
1939-1945 Ατλαντικός:
«ΠΗΛΕΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ»
Εκδ. Ψυχογιός, σελ. 208
13 Μαρτίου 1944, κάπου στον Ισημερινό Ατλαντικό. Το φορτηγό ατμόπλοιο «Πηλέας» ολικής χωρητικότητας 4.695 κόρων έχει μετατραπεί σε συντρίμμια. Μέσα στην πυκνή νύχτα ο ουρανός και η θάλασσα είναι ένα αξεδιάλυτο μαύρο, ακούγονται κραυγές ανθρώπων, ενώ το πετρέλαιο που αναβλύζει από τις διαλυμένες δεξαμενές τυφλώνει τους ναυαγούς. Ο τρίτος πλοίαρχος Αντώνιος Λιώσης παίρνει μια ανάσα και μετρά κοντά του τους επιζήσαντες του ναυαγίου που, όπως εκείνος, παλεύουν να κρατηθούν στην επιφάνεια. Αλλά το χειρότερο δεν έχει περάσει. Το αποτρόπαιο είναι μπροστά τους και ο καπετάν Λιώσης θα ζήσει για να μεταφέρει στην κοινή γνώμη τη μαρτυρία μιας σφαγής, όπως γράφει χαρακτηριστικά ο Δημήτρης Καραΐσκος στο «1939-1945 Ατλαντικός».
Η συμβολή των συμμαχικών εμποροναυτών στη μάχη του Ατλαντικού, τη μακροβιότερη εκστρατεία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, υπήρξε καθοριστική για τη συντριβή του Αξονα. Παρά το μέγεθος αυτής της θυσίας, η προσφορά αυτών των ανδρών παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστη, ιδιαίτερα στην Ελλάδα, μια χώρα που έχασε περισσότερα από 400 πλοία και 2.000 ναυτικούς στα νερά του ωκεανού.
Κάποια θραύσματα αυτής της ξεχασμένης εποποιίας ανασύρει ο συγγραφέας στο συγκεκριμένο βιβλίο και εξετάζει το αποτύπωμά της στη συλλογική μνήμη. Μέσα από τη βύθιση των ατμόπλοιων «Διαμαντής» και «Πηλέας», αναδεικνύονται δύο αντίθετες όψεις του πολέμου: μια σπάνια πράξη ιπποσύνης και ένα αποτρόπαιο έγκλημα. Ο Γερμανός κυβερνήτης του υποβρυχίου που βύθισε το «Διαμαντής» το 1939 έσωσε τους Ελληνες ναυαγούς, ενώ αντίθετα ο κυβερνήτης του 1944 διέταξε τον θάνατο των ναυαγών του «Πηλέας». Δύο ιστορίες που φωτίζουν το θάρρος, την αντοχή και το βαρύ τίμημα που πλήρωσαν οι εμποροναύτες, οι αφανείς υπερασπιστές της θαλάσσιας γραμμής ανεφοδιασμού των Συμμάχων.
Οι πολεμικές ιστορίες συγκινούν, όχι για τα όπλα, τα άρματα, τα αεροπλάνα ή τα θωρηκτά. Συγκινούν επειδή στο επίκεντρο βρίσκονται άνθρωποι. «Ανθρωποι που σκοτώνουν και σκοτώνονται. Συχνά άνθρωποι της διπλανής πόρτας: ένας παππούς, ένας πατέρας, ένας θείος. Ανθρωποι που φοβούνται, αγωνιούν και παλεύουν να επιζήσουν. Που γίνονται ικανοί για γενναίες πράξεις, αλλά και για ακραίες ωμότητες. Ανθρωποι που προσπαθούν να ξεχάσουν, όμως η μνήμη επιμένει και επιστρέφει ξανά», σχολιάζει στο εισαγωγικό του σημείωμα ο δημοσιογράφος της «Κ» και συγγραφέας Ηλίας Μαγκλίνης.
Στόχος αυτής της αφήγησης και γενικότερα της εκδοτικής σειράς με τίτλο «Ιστορίες πολέμου», με επικεφαλής τον ιστορικό Τάσο Σακελλαρόπουλο, υπεύθυνο των Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη και τον Ηλία Μαγκλίνη είναι να φωτίσει τέτοια πολεμικά επεισόδια της ελληνικής Ιστορίας, γνωστά και λιγότερο γνωστά, με έμφαση πάντοτε στο ανθρώπινο στοιχείο. Γιατί πίσω από κάθε αριθμό, κάθε απώλεια και κάθε στρατιωτική επιτυχία υπάρχουν πρόσωπα, οικογένειες και ζωές που άλλαξαν οριστικά.
Το τραύμα των ναυτικών του Ατλαντικού δεν τελείωσε με τη λήξη του πολέμου. Πέρασε στις επόμενες γενιές και σημάδεψε οικογένειες για δεκαετίες. Η σιωπή πολλών επιζώντων δημιούργησε κενά στη μνήμη, ενώ οι νεότεροι προσπάθησαν να συνθέσουν το παρελθόν μέσα από αποσπασματικές αφηγήσεις, παλιές φωτογραφίες και όσα έμεναν ανείπωτα μέσα στο σπίτι. Ετσι, το βάρος της σιωπής μετατράπηκε σε πόνο που διατηρήθηκε ζωντανός στον χρόνο.
Το έργο δεν αποτελεί μόνο ιστορική καταγραφή. Είναι και μια προσπάθεια κατανόησης του πολέμου μέσα από τις εμπειρίες εκείνων που τον έζησαν στη θάλασσα. Με οδηγό τις μαρτυρίες και τα γεγονότα επιχειρεί να διασώσει τη μνήμη, να αναδείξει τη δύναμη της ανθρώπινης αντοχής και να υπενθυμίσει ότι πίσω από κάθε ναυάγιο, κάθε απώλεια και κάθε πράξη ηρωισμού υπάρχουν άνθρωποι με όνομα, πρόσωπο, οικογένεια, όνειρα, φόβους, ελπίδες και ιστορίες που αξίζει να μείνουν ζωντανές για πάντα στη συλλογική μας μνήμη.
Το βιβλίο του Δημήτρη Καραΐσκου παρουσιάζεται την Πέμπτη 25 Ιουνίου στο Sister Athens (Περικλέους 11, Ν. Ψυχικό). Με τον συγγραφέα θα συνομιλήσει ο Ηλίας Μαγκλίνης.
