ΧΡΗΣΤΟΣ Δ. ΔΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ
Ο ασιατικός επεκτατισμός στην Ανατολική Μεσόγειο και οι ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις, 3000-332 π.Χ.
εκδ. Καπόν, 2025, σελ. 368
Ενα σημαντικό αλλά ελάχιστα γνωστό κεφάλαιο της αρχαιότητας, τις ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του περσικού επεκτατισμού, πραγματεύεται το νέο βιβλίο του ιστορικού και αρχαιολόγου Χρήστου Διονυσόπουλου. Ο συγγραφέας, με σπουδές Κλασικής Φιλολογίας, Ιστορίας και Αρχαιολογίας στο ΕΚΠΑ, Αιγυπτιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Καΐρου και Επιγραφικής, Παπυρολογίας και Νομισματολογίας στο Πανεπιστήμιο της Λιέγης, βραβεύθηκε το 2014 από την Ακαδημία Αθηνών για το βιβλίο του «Η Μάχη του Μαραθώνα. Ιστορική και τοπογραφική προσέγγιση» (εκδ. Καπόν, 2012). Τώρα επανέρχεται με μια εμπεριστατωμένη μελέτη των ελληνοαιγυπτιακών σχέσεων απέναντι στην περσική επιθετικότητα μέχρι την κατάκτηση της Αιγύπτου από τον Μέγα Αλέξανδρο το 332 π.Χ.
Με εξονυχιστική ανάλυση πλήθους αρχαίων και σύγχρονων πηγών, που τεκμηριώνεται με 1.312 λεπτομερείς παραπομπές, παρουσιάζει τη συμμαχία ελληνικών πόλεων με τη χώρα των Φαραώ στην εξουδετέρωση των ιμπεριαλιστικών σχεδίων της Περσίας, που επιδίωκε να κυριαρχήσει στη Μεσόγειο με απώτερο στόχο την κατάληψη της Ευρώπης. Τα σχέδια αυτά επικεντρώνονταν αφενός στην επικράτηση του «Μεγάλου Βασιλιά» στην ηπειρωτική Μικρά Ασία και στα νησιά του Αν. Αιγαίου και αφετέρου στην υποταγή της Αιγύπτου.
Η θριαμβευτική έλευση του Μεγάλου Αλεξάνδρου το 332 π.Χ. οδήγησε στην οριστική απελευθέρωση της Αιγύπτου από τον περσικό ζυγό.
Για να εξουδετερώσει τα εμπόδια στην προέλαση αυτή, η Περσία θα αποδυθεί στην αποδυνάμωση των Ελλήνων προσπαθώντας να προσεταιρισθεί πότε τη μία και πότε την άλλη από τις αντιμαχόμενες ελληνικές πόλεις και στη στρατιωτική κατάκτηση της χώρας του Νείλου. Για να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους, οι Αιγύπτιοι θα ζητήσουν συχνά τη στήριξη των Ελλήνων με στρατό και ναυτικό, κυρίως της θαλασσοκράτειρας Αθήνας. Οι εμπορικές και πολιτιστικές ανταλλαγές μεταξύ Ελλήνων και Αιγυπτίων ήταν εκτεταμένες και αδιάλειπτες και η Αίγυπτος, ένας από τους μεγαλύτερους σιτοβολώνες της αρχαιότητας, αποτελούσε τον κύριο τροφοδότη των Αθηναίων σε σιτηρά. Η φιλία αυτή πέρασε από φάσεις σύσφιγξης και χαλάρωσης, ανάλογα με τις διακυμάνσεις στις σχέσεις των ελληνικών πόλεων-κρατών με την Περσία.
Ετσι η Αίγυπτος θα γίνει πεδίο σύγκρουσης ελληνικών και περσικών συμφερόντων και πρόσκαιρων συμβιβασμών, που θα καταλήξουν στις αιγυπτιακές εξεγέρσεις του 6ου και 5ου αιώνα π.Χ., στην περίοδο της ανεξαρτησίας της Αιγύπτου στον 4ο αιώνα π.Χ. και στις περσικές στρατιωτικές επιχειρήσεις ανακατάληψης της χώρας. Με τη συμφωνία Ειρήνης του Καλλία, που συνομολογήθηκε το 449 π.Χ. επί Περικλή, μετά τις νίκες του Κίμωνα στην Κύπρο, αναγνωρίσθηκε από τους Πέρσες ότι ο έλεγχος όλου του Αιγαίου θα περιέλθει στους Ελληνες, ότι η παραλιακή περιοχή της Μικράς Ασίας θα αποστρατιωτικοποιηθεί σε βάθος 180 χλμ. περίπου προς το εσωτερικό και ότι οι ελληνικές πόλεις της Μ. Ασίας θα διατηρούν την αυτονομία τους.
Η κατάπαυση των εχθροπραξιών με τους Πέρσες μετά έναν εξαντλητικό πόλεμο, που είχε αρχίσει 41 χρόνια νωρίτερα στον Μαραθώνα, και η κυριαρχία της Αθήνας στη θάλασσα αποτελούσαν τις προϋποθέσεις για την υλοποίηση του οράματος του Περικλή να καταστήσει την Αθήνα παγκόσμιο πολιτικό και πολιτιστικό κέντρο. Με τη συμφωνία ειρήνης, πάντως, η Αίγυπτος αναγνωρίσθηκε ως περιοχή του «Μεγάλου Βασιλιά» και η στρατηγικής σημασίας Κύπρος εκχωρείτο στους Πέρσες. Η θριαμβευτική έλευση του Μεγάλου Αλεξάνδρου το 332 π.Χ., που έγινε δεκτός από τους Αιγυπτίους ως ελευθερωτής, γιος του Αμμωνος και προστάτης της χώρας, οδήγησε στην οριστική απελευθέρωση της Αιγύπτου από τον περσικό ζυγό, που σε συνδυασμό με την ίδρυση της Αλεξάνδρειας ως κέντρου του μεσογειακού εμπορίου, της επιστήμης και των ελληνικών γραμμάτων συνέβαλαν στην ειρηνική συμβίωση και ευημερία της Αν. Μεσογείου.
Από την εξιστόρηση του συγγραφέα αναδύονται βασικές έννοιες των διεθνών σχέσεων, επίκαιρες και στις μέρες μας, για ευμετάβλητες συμμαχίες, εύθραυστη ισορροπία δυνάμεων, σφαίρες επιρροής, συμβιβασμούς στην εξυπηρέτηση του εθνικού συμφέροντος, επικράτηση του δικαίου του ισχυρού αντί της ισχύος του δικαίου.
Ο κ. Αχιλλέας Παπαρσένος υπηρέτησε σε ελληνικές πρεσβείες ως σύμβουλος Τύπου και Επικοινωνίας.
