ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΙΑΝΝΙΚΟΠΟΥΛΟΣ
Σοφία ντε Μαρβουά, Δουκέσσα της Πλακεντίας
(Η μυθιστορηματική βιογραφία της σπουδαίας Γαλλίδας φιλελληνίδας)
σελ. 402, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας
Η νέα βιογραφία της Δούκισσας της Πλακεντίας από τον ιστορικό Γιώργο Γιαννικόπουλο προσφέρει μια ανανεωμένη θέαση στη ζωή αυτής της ξεχωριστής γυναίκας, το όνομα της οποίας σημαδεύει έως σήμερα τη γεωγραφία των Αθηνών. Με τίτλο «Σοφία ντε Μαρβουά, Δουκέσσα της Πλακεντίας» (εκδ. Εστία), η νέα έκδοση είναι ένα απολαυστικό ανάγνωσμα που μας οδηγεί όχι μόνο στην Αθήνα του 1830-1850, αλλά και στη Γαλλία της ναπολεόντειας εποχής, καθώς το πρώτο τμήμα του βιβλίου είναι μια ενδελεχής παρουσίαση της οικογενειακής καταγωγής της Δούκισσας της Πλακεντίας με τρόπο που ποτέ έως τώρα δεν είχε παρουσιαστεί. Είναι μια βιογραφία που εκτείνεται χρονικά από το τελευταίο τέταρτο του 18ου αιώνα έως τον θάνατο της Δούκισσας το έτος 1854 στην Αθήνα, ορίζοντας παράλληλα έναν πυκνό χάρτη ψυχικών διακυμάνσεων και γεωπολιτικών ισορροπιών. Ο Γιώργος Γιαννικόπουλος, ερευνώντας εις βάθος ελληνικά και γαλλικά αρχεία, και έχοντας υπόψη του τις προηγούμενες επιστημονικές και εκλαϊκευμένες βιογραφικές προσεγγίσεις για τη Δούκισσα της Πλακεντίας, μας παρέδωσε ένα έργο που φέρνει στο φως πολλά νέα στοιχεία για την πορεία και την προσωπικότητα της Σοφίας ντε Μαρβουά, αλλά και το πνευματικό και οικογενειακό υπόβαθρό της.
Η Δούκισσα της Πλακεντίας, ως αντιφατική προσωπικότητα, με τις πολλές ευεργεσίες της και τις άλλες τόσες ιδιορρυθμίες της, έμεινε στη συλλογική μνήμη των Αθηναίων καθώς είχε εξάψει τη φαντασία και την περιέργεια των συγχρόνων της. Είναι ευρύτερα γνωστή για τα κτίρια που έχτισε στη δεκαετία του 1840 στην Πεντέλη και στην Αθήνα (βίλα Ιλίσσια, νυν Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο), αλλά και για την παθολογική αγάπη που είχε για την κόρη της, Ελιζά, ο πρόωρος θάνατος της οποίας τη συγκλόνισε. Παρήγγειλε την ταρίχευσή της και έμενε μαζί με το βαλσαμωμένο πτώμα της κόρης της έως ότου μια πυρκαγιά κατέκαυσε την ξύλινη οικία της στην οδό Πειραιώς, όπου φυλασσόταν και το λείψανο.
Αυτές οι ιστορίες προκαλούσαν δέος, συζητήσεις, κακεντρεχή σχόλια, απορία, θαυμασμό. Η βασίλισσα Αμαλία, η οποία μιλούσε μάλλον επικριτικά για τη Δούκισσα στις επιστολές της, εστίαζε στο αλλοπρόσαλλο της συμπεριφοράς της Σοφία ντε Μαρβουά, στην περιφρόνηση που έδειχνε στο πρωτόκολλο και στην εκκεντρική αμφίεσή της, με μια απλή εσθήτα και μια ζώνη στη μέση.
Πέραν αυτών, όμως, η Σοφία ντε Μαρβουά, θυγατέρα του Γάλλου αξιωματούχου Φρανσουά Μπαρμπέ ντε Μαρβουά και της Αμερικανίδας Ελίζαμπεθ Μουρ, έτυχε εξαιρετικής μόρφωσης βιώνοντας τη μετάβαση από τα χρόνια της Επανάστασης στον Ναπολέοντα και στον κόσμο που διαμορφώθηκε μετά από αυτόν. Εχουμε, δηλαδή, την αφήγηση ενός κρίσιμου κεφαλαίου της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, το οποίο ο Γιώργος Γιαννικόπουλος αφηγείται και ζωντανεύει υποδειγματικά. Το πρώτο μέρος του βιβλίου (η γαλλική περίοδος) έχει εξαιρετική δύναμη και θα μπορούσε να ενδιαφέρει και ένα διεθνές κοινό.
Αλλά η «Αθηναία» Δούκισσα της Πλακεντίας θα ζήσει μέσα στην κοινωνία της μικρής πρωτεύουσας της Ελλάδος αλλά και έξω από αυτήν. Με επιλεκτικές φιλίες, εκκεντρική τέχνη φιλοξενίας, πλήθος αγαθοεργίες, απρόβλεπτη απόσυρση ενδιαφέροντος ή φιλίας, η Δούκισσα της Πλακεντίας σφράγισε με την παρουσία και τη δράση της τις πρώτες δεκαετίες διαμόρφωσης της αθηναϊκής κοινωνίας. Η σύνδεσή της με την Ελλάδα (αρχικά μέσω Καποδίστρια) δείχνει το άγγιγμά της από το κύμα του φιλελληνισμού, όταν η ίδια είχε ψυχικά αποσχιστεί από την οργανωμένη οικογενειακή ζωή στη Γαλλία και με μια διάθεση τυχοδιωκτικής τόλμης ταξίδευε με την κόρη της στην Ιταλία, στην Ανατολή και στην Ελλάδα.
Στην Αθήνα όρισε εκ νέου τον εαυτό της, εξερεύνησε τις εξοχές της Αττικής, διέσπειρε νεογοτθικά κτίρια στην Πεντέλη, όπου υποδεχόταν τους επισκέπτες της, και ανήγειρε τη φλωρεντινού τύπου ρομαντική έπαυλη στις παρυφές της πόλης. Αυτή η γυναίκα-θρύλος απασχολεί ακόμη, καθώς η νέα βιογραφία της ανοίγει θέματα προς συζήτηση.
