Στην αρχή είναι οι Αμαζόνες, σύμβολα δύναμης και γυναικείας αυτονομίας. Ακολουθεί η μορφωμένη βασίλισσα της Παλμύρας, Ζηνοβία, σοφή ηγεμόνας που κυβερνάει με το μυαλό και τη γραφίδα. Υπάρχουν όμως και οι Σαβίνες, που αντί για λεία πολέμου των ανδρών του Ρωμύλου, γίνονται δημιουργοί της μοίρας τους διεκδικώντας ειρήνη.
Από «Το βιβλίο της πολιτείας των κυριών» της Κριστίν ντε Πιζάν, γραμμένο ανάμεσα στο 1405 και το 1407, με υπότιτλο «Πραγματεία του 15ου αιώνα», παρελαύνουν περισσότερες από 160 γυναικείες μορφές –μυθικές, ιστορικές, βιβλικές–, που μετατρέπονται από τη συγγραφέα σε παραδείγματα προς μίμηση. Αυτό το άγνωστο έργο για τα ελληνικά εκδοτικά πράγματα, μόλις κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στη χώρα μας από τις Εκδόσεις της Εστίας σε εισαγωγή, μετάφραση και σχόλια των Ν. Ε. Καραπιδάκη και Ν. Κ. Κοκκομέλη.
«Τι είναι κατά η γνώμη σας “Το βιβλίο της πολιτείας των κυριών”;» ρωτάμε τον ιστορικό και καθηγητής Ιστορίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο Νικόλαο Ε. Καραπιδάκη. «Είναι μια γυναίκα στο παράθυρό της», απαντάει. Η Βενετσιάνα Κριστίν ντε Πιζάν (1364 – περ. 1430), φιλόσοφος, χρονικογράφος και ποιήτρια, μία από τις σημαντικότερες μορφές των γραμμάτων του ύστερου Μεσαίωνα, με την αλληγορική αφήγηση της «Πολιτείας των κυριών» «τειχίζει» ένα γυναικείο «κάστρο» για να συγκρουστεί με τον μισογυνισμό της εποχής της. Στο «Βιβλίο της πολιτείας των κυριών», η Ντε Πιζάν ξαναγράφει τα επεισόδια των μυθικών και ιστορικών αφηγήσεων με τρόπο που αναδεικνύει τις γυναίκες σε ηρωίδες και πρότυπα ηθικής και πολιτικής σοφίας. Η μετάφραση από τα μεσαιωνικά γαλλικά ήταν ένα εγχείρημα δύσκολο αλλά και προκλητικό, που, όπως μας λέει ο κ. Καραπιδάκης, «φέρνει σε επαφή το ελληνικό κοινό με μια στοχάστρια της οποίας ειδικά το συγκεκριμένο έργο παραμένει αφυπνιστικό και ανεξάντλητο».
Οταν άρχισε να συγγράφει την «Πολιτεία των κυριών», η Ντε Πιζάν είχε ήδη στη διάθεσή της ένα πλούσιο υλικό για τις διάσημες γυναίκες της αρχαιότητας, γνωστές τόσο από τα κείμενα όσο και από τις πολυτελείς εικονογραφήσεις των χειρογράφων. Λίγο νωρίτερα είχε κυκλοφορήσει και η γαλλική μετάφραση του «De Μulieribus Claris» του Βοκάκιου, μιας συλλογής από βιογραφίες ιστορικών και μυθολογικών γυναικών, την οποία η Ντε Πιζάν γνώριζε και χρησιμοποίησε εκτενώς. Αλλά και το δικό της βιβλίο γνώρισε επιτυχία στην εποχή του. «Αφενός ο αριθμός και η ποιότητα των χειρογράφων και αφετέρου το γεγονός ότι τυπώθηκε, φανερώνουν ότι διαβάστηκε πολύ», εξηγεί ο κ. Καραπιδάκης. «Η “Πολιτεία” είναι το θεωρητικό έργο που ανατρέπει τις ανδρικές θεωρίες για την ανθρώπινη φύση και την Ιστορία. Κατά τη γνώμη μου ο φεμινισμός ξεκινάει από τη στιγμή που μια γυναίκα μιλάει για τον εαυτό της».
Η επιγραφή στην εισαγωγή της ελληνικής έκδοσης προέρχεται από το εμβληματικό «Δεύτερο φύλο» της Σιμόν ντε Μποβουάρ, όπου αναφέρεται ότι η Κριστίν ντε Πιζάν υπήρξε πρώιμη υπερασπίστρια του φύλου της μέσω του λόγου και της επιμονή της για μόρφωση των γυναικών. Ηταν παράλληλα μία από τις πρώτες επαγγελματίες συγγραφείς στην Ευρώπη, αφού, μετά τον θάνατο του συζύγου της αναγκάστηκε να στηρίξει οικονομικά την οικογένειά της, γράφοντας υπό την προστασία Γάλλων δουκών και του βασιλιά Καρόλου ΣΤ΄. «Δικαίως λοιπόν», σχολιάζουν οι συγγραφείς της εισαγωγής, «έχει θεωρηθεί ως “η μητέρα του φεμινισμού”».
«Αν η Ντε Πιζάν μπορούσε να απευθυνθεί στις γυναίκες και στους άνδρες του 21ου αιώνα, ποιο πιστεύετε ότι θα ήταν το βασικό της μήνυμα;» ρωτάμε τον κ. Καραπιδάκη. «Θα έλεγε, “ξαναδείτε όσα λέτε για τις γυναίκες. Είναι άθλια στερεότυπα”», απαντά.
