Ποιο παραμένει το μεγάλο πρόβλημα στη σημερινή εποχή των διαρκών αλλαγών, της συνεχούς βύθισης; (Και λέμε «πρόβλημα» ακριβώς γιατί αυτή η εποχή στα καθ' ημάς απαιτεί πια ένα συνεχές, αγχωμένο, απόλυτο δίλημμα: άσπρο ή μαύρο; Ναι ή όχι;) Η δυσκολία προσαρμογής στον μεταμοντέρνο κόσμο που οδηγεί σε μια προμοντέρνα -ας μην πούμε αντιμοντέρνα- αντιμετώπιση αυτού που λέμε «καθημερινότητα». Θα ήταν, φαντάζομαι, πιο βολικό αυτοί οι διαχωρισμοί να θεωρούνταν δυϊσμός. Δεν είναι όμως.
Η δύναμη της λογοτεχνίας να λυτρώσει όταν αναταράζονται τα θεμέλια του κόσμου, όταν βρίσκεται σε real time καταστροφή, τίθεται εν αμφιβόλω. Ας διατηρήσουμε ενδοιασμούς καταχρηστικά, απλώς για να της δώσουμε το περιθώριο να ανασάνει, να απεκδυθεί οποιαδήποτε νομοτέλεια. Μοιάζει, ωστόσο, σίγουρο ότι είναι αδύνατον να μείνει ανεπηρέαστη από το οικονομικό και κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο όπου γράφεται. Και καλά κάνει.
Η σχεδόν αναγκαστική διάσπαση του ατόμου σήμερα συμβαίνει σε όσους αδυνατούν να αποφασίσουν με ποιον θα πάνε και ποιον θα αφήσουν. Αυτοί είναι που παρουσιάζουν άλλωστε και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Εφόσον οι βεβαιότητες και οι αιώνιες παραδοχές καταρρέουν, η μία μετά την άλλη, το γυαλισμένο μάτι του σίγουρου μοιάζει με καρικατούρα. Ενδεχομένως τρομακτική.
Η ισορροπία, συνεπώς, ανάμεσα στο ευρέως διαδεδομένο γιν και γιανγκ των πραγμάτων δείχνει ότι η αδιάκοπη αμφιβολία και η αντίσταση στην παραδοχή χαρίζουν ανάσες και ξεκουράζουν από τον εσωτερικό ή τον εξωτερικό πόλεμο μεταξύ δύο στρατοπέδων που πιάνονται από βιαστικές αποφάσεις και δήθεν ιδεολογική καθαρότητα. Μ' αυτά υπό μάλης προχωρά η ανάγνωση της Μελανίππης της Μαρίας Γιαγιάννου. Μισή άνθρωπος, δηλαδή ένα τέταρτο λογική, ένα τέταρτο παράλογο. Μισή άλογο, δηλαδή… μισή άλογο. Ο πόλεμος που μαίνεται γύρω της είναι έξω απ' αυτήν, αλλά τον εσωτερικεύει δίχως απολυτότητες. Τον παρατηρεί από το παράθυρό της με μάτια έτοιμα να ρουφήξουν αυτό που ώς τώρα δεν έχει βιωθεί, αυτό που ώς τώρα δεν έχει αποκτήσει λεκτικό ισοδύναμο.
Η Μελανίππη είναι το ενδιάμεσο στάδιο σ' έναν κόσμο γεμάτο κοπιαστικά διλήμματα, σ' έναν κόσμο γεμάτο εξαντλητικά ερωτήματα υπό το φως των ιδεολογικώς τάχα καθαρών. Σ' αυτά, η Μελανίππη μένει στο «ή». Ανυποχώρητα, διαλέγει να επαναφέρει μία διάζευξη που αναστατώνει συνεχώς τον ίδιο της τον εαυτό. Ο εαυτός της, καθ' όλη τη διάρκεια του βιβλίου, είναι ο αναγνώστης. Πιστή και η Μαρία Γιαγιάννου, απ' ό,τι φαίνεται, στην εξάλειψη του άσπρο-μαύρο, αδυνατεί να μας αναγκάσει να διαλέξουμε, υπό την επιταγή του συγγραφέα που τα κάνει όλα και συμφέρει. Η συγγραφέας περιμένει στη γωνία για να φωτίσει ό,τι απ' τον σημερινό κόσμο μάς έχει ξεφύγει· μετά, είναι θέμα δικό μας η αξιολόγησή του. Η Μελανίππη είναι έργο του απόλυτου σήμερα, γραμμένο με μια οξεία παρατηρητικότητα, με μια γλώσσα που πηγάζει από το κάθε τώρα, χρησιμοποιώντας υλικά από το γενικό πολιτισμικό οπλοστάσιο, ρέοντας όπως τα νέα στα social media μιας αντι-social επιθυμίας. Κρατά ως φυλαχτό ένα μυστικό: Οι μύθοι μπορεί να μοιάζουν με αλήθεια, αλλά ποτέ με βεβαιότητα. Και φωνάζει: Ο σίγουρος πρώτος τον λίθον βαλέτω. #akouei-kaneis?
– Μαρία Γιαγιάννου, Μελανίππη, μυθιστόρημα, εκδ. Σμίλη 2012, σελ. 118.
