Η Χάνα και ο Μάτε έκαναν ένα μεγάλο ταξίδι με το αυτοκίνητο από τη Βουδαπέστη μέχρι την Αθήνα για να δουν από κοντά την κοιτίδα του δυτικού πολιτισμού. Παραδέχονται ότι ήταν λίγο άτυχοι με τον καιρό («πήραμε ένα μεγάλο ρίσκο»), αλλά γνωρίζουν ότι ο καύσωνας δεν πρόκειται να κρατήσει για πολύ.
Τους έχω συναντήσει στη μνημειώδη σκάλα του Βαλλιανείου Μεγάρου, όπου μου ζητούν να τους φωτογραφίσω. Το φόντο δεν είναι τόσο κολακευτικό: δεσπόζει σε πρώτο πλάνο το κατάξερο ανατολικό παρτέρι με μια συστάδα από καρατομημένους κορμούς δέντρων. Εκτός κάδρου μένει, ευτυχώς, ο ανδριάντας του Παναγή Βαλλιάνου. Πίσω του έχουν βρει καταφύγιο δύο άστεγοι – πιθανώς τοξικομανείς σε αναζήτηση σκιάς και κάποιας ελάχιστης ιδιωτικότητας.
Οι δύο ξένοι επισκέπτες μας δεν θα πουν τίποτα, από διακριτικότητα. Θα μπούμε όλοι μαζί στην κλιματιζόμενη είσοδο του κτιρίου, ανταλλάσσοντας συνωμοτικά βλέμματα ανακούφισης. Θα καταχωρίσουν τις εικόνες που είδαν λίγο νωρίτερα σε κάποια αόρατη ελληνική «ιδιαιτερότητα» πολιτισμικής τάξεως. Η θερινή όψη της ιστορικής έδρας της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος δεν κάνει ιδιαίτερη εντύπωση –δυστυχώς– γιατί ούτε πρωτοφανής είναι ούτε η «μύγα μέσα στο γάλα» σε κάποια αψεγάδιαστη πολιτεία της φαντασίας μας.
Διαχρονικά η διαχείριση του μοναδικού νεοκλασικού συνόλου της Αθηναϊκής Τριλογίας είναι από μόνη της ένα ζωντανό μνημείο επικοινωνιακής αυτοχειρίας του ελληνικού κράτους. Μιλάμε για το κατεξοχήν αρχιτεκτονικό σύμβολο της γέννησης του έθνους, που θα έπρεπε να λάμπει νυχθημερόν κι εμείς δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε ούτε στα βασικά. Θα πείτε, το αριστούργημα της Ακαδημίας Αθηνών είναι ζωσμένο εδώ και μία δεκαετία (τουλάχιστον) με λαμαρίνες γιατί κανένας θεσμικός παράγων δεν μπορεί να εγγυηθεί την επιβίωσή του από τα σπρέι και τα (κατ’ όνομα) γκράφιτι και συνθήματα.
Η ιστορική έδρα της Εθνικής Βιβλιοθήκης είναι έργο του Θεόφιλου Χάνσεν και ολοκληρώθηκε υπό την επίβλεψη του Ερνέστου Τσίλλερ – αρκούν αυτά τα δύο ονόματα για να αντιληφθεί κανείς το πνευματικό και καλλιτεχνικό της εκτόπισμα. Εγκαινιάστηκε το 1903, ενώ το δωρικό πρόπυλο είναι αντίγραφο του Ναού του Ηφαίστου στο Θησείο. Το 2018, όταν οι εγκαταστάσεις του οργανισμού μεταφέρθηκαν στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, υπήρξε αρχικά αμηχανία για το μέλλον του κτιρίου στο κέντρο της Αθήνας. Ευτυχώς, χάρη σε πρωτοβουλία του ακάματου προέδρου του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης Σταύρου Ζουμπουλάκη, βρίσκεται σε εξέλιξη σχέδιο μετεξέλιξης του Βαλλιανείου Μεγάρου σε σύγχρονο Αναγνωστήριο – σήμερα λειτουργεί μόνον ως αναγνωστήριο εφημερίδων, ενώ είναι προσβάσιμο και σε όποιον απλώς θέλει να εργαστεί με το λάπτοπ του στην ιστορική αίθουσα.
Το σχέδιο περιλαμβάνει μία συλλογή 40.000-50.000 τίτλων με όλους τους θησαυρούς της παγκόσμιας γραμματείας και την αναζωογόνηση του κήπου στο πίσω μέρος –που επίσης παρουσιάζει θλιβερή εικόνα– και τη λειτουργία καφέ, που θα δώσει ζωντάνια στον χώρο και θα τον προστατεύει από δυνητικούς σφετεριστές του στο μέλλον. Ας ελπίσουμε στην κατά το δυνατόν συντομότερη υλοποίηση του σημαντικού αυτού έργου.
