Με γιαγιά από το Φηροστεφάνι, μεγάλωσα με διηγήσεις για τη βεντέμα. Τοματάκια και σταφύλια έθρεφαν ένα φτωχό νησί που έβγαζε με κόπο τα προς το ζην από τη λιγοστή γη και από τα χρήματα που έφερναν οι ναυτικοί και οι καπεταναίοι. Πολύ πριν ο τουρισμός μεταμορφώσει την τοπική οικονομία, οι άνθρωποι βασίζονταν στην ολιγάρκεια, στο πείσμα και στην επινοητικότητα. Ακόμα και τη δεκαετία του 1960, όταν ο αρχαιολόγος Χρήστος Ντούμας πρωτοπάτησε το πόδι του στη Θήρα, θυμόταν πως δεν υπήρχαν καφενεία. Τόσο πολύ εργατικοί ήταν οι κάτοικοι, αναπτύσσοντας παρά τις δύσκολες συνθήκες βιοτεχνική, ακόμα και βιομηχανική παραγωγή σε κάποια αγαθά. Φέτος το καλοκαίρι, λοιπόν, μια έκθεση που γίνεται στο Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας «Δ. Νομικός» με τίτλο «Industriana» έρχεται να ξαναθυμίσει σε ντόπιους αλλά και στους πολυάριθμους ξένους επισκέπτες ότι η Σαντορίνη δεν ξεκίνησε ως θέρετρο αλλά ως αναμέτρηση με τα στοιχεία της φύσης και την αρμονική συνύπαρξη μαζί τους. Στην ίδια μοίρα και ο δορυφόρος του νησιού, η Θηρασιά, που έχει καταφέρει έως σήμερα να κρατήσει κάποια από τα αρχικά αυτά χαρακτηριστικά.
Το αφιέρωμα εγκαινιάστηκε στις 11 Ιουλίου στο Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας στη Βλυχάδα, έναν χώρο που από μόνος του έχει πολλά να διηγηθεί. Τον 19ο αιώνα ο Δημήτρης Νομικός έφτιαξε την πρώτη «φάμπρικα», έναν αλευρόμυλο και στη συνέχεια δημιούργησε αποστακτήριο, αρτοποιείο και μακαρονοποιείο. Ομως η πιο εμβληματική του επιχείρηση ήταν η παραγωγή τοματοπολτού, χτίζοντας στον Μονόλιθο ένα από τα πρώτα εργοστάσια. Ο γιος του οικοδόμησε ένα ακόμα στη Βλυχάδα, το 1945, το οποίο έκλεισε το 1980. Το 2014 μετατράπηκε σε πολιτιστικό χώρο με την επωνυμία Εργοστάσιο Τεχνών Σαντορίνης (Saf).
Εκεί, λοιπόν, σε μια μονάδα που έχει όλη τη φόρτιση από το παρελθόν παρουσιάζονται δεκάδες τεκμήρια από αρχεία –και όχι μόνο– για τη θηραϊκή βιομηχανική κληρονομιά. Πρόκειται άλλωστε για μια πολυπρισματική έκθεση με πολλούς εταίρους, καθώς συνδιοργανώνεται από το Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας με τη Θηραϊκή Εταιρεία Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών και σε συνεργασία με την Πρωτοβουλία Cycladic Identity του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης. Και η επιτελική ομάδα των εμπνευστών έχει και αυτή τη σημασία της, καθώς το αφιέρωμα χαίρει της επιστημονικής επιμέλειας των Λευτέρη Ζώρζου, Νίκου Κορακάκη, Νίνας Γεωργιάδου και Κώστα Ζαχαρίου.
Μέσα από τις πρώτες ύλες, τους χώρους παραγωγής, τον μηχανολογικό εξοπλισμό και τις ανθρώπινες μαρτυρίες, παρουσιάζεται μια μοναδική πορεία. Υποστηρίζεται από ιστορικά τεκμήρια, διασωθέντα αντικείμενα, σύγχρονες καταγραφές και συνεντεύξεις παλαιών εργαζομένων. H πρωτοβουλία προέκυψε από την ευαισθησία των διοργανωτών για τις μνήμες από τον ανενεργό βιομηχανικό πλούτο της περιοχής, που κινδυνεύουν να χαθούν. Ηταν μια ιστορία που περίμενε πολλά χρόνια να ειπωθεί με αρτιότητα και έρχεται στην κατάλληλη περίοδο κατά την οποία πρέπει να αναδεικνύεται η ταυτότητα του νησιού. Από την ξηρά, δηλαδή την καλλιέργεια, μέχρι τη θάλασσα και τον ταρσανά στην Αρμένη που φρόντιζε για τα πλεούμενα, από τη φάβα, τα τοματάκια και το κρασί μέχρι τον μόχθο των ανθρώπων να κρατήσουν μια μικρή κοινότητα όρθια, το αφιέρωμα μας μαθαίνει την πραγματική προτουριστική Σαντορίνη που κοντεύει να θαφτεί κάτω από την τέφρα του χρόνου.
Αν βρεθείτε, λοιπόν, στο νησί για τις καλοκαιρινές σας διακοπές, αξίζει να κάνετε μια επίσκεψη τόσο για τον ωραίο χώρο του ΣΑΦ, όσο και για την ίδια την έκθεση.
