Τα τελευταία χρόνια πυκνώνουν οι αναδρομές. Περάσαμε τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση και τα 50 από τη Μεταπολίτευση. Σταθήκαμε συλλογικά για να ιχνηλατήσουμε τα σπουδαία, αυτά που μας δίχασαν, αυτά που μας ένωσαν, αυτά που μας δόξασαν και πολλά που μας πόνεσαν. Τι γίνεται όμως όταν μια αναδρομική ενός σπουδαίου ζωγράφου λειτουργεί και αυτή ως πορτρέτο μιας ολόκληρης περιόδου;
Η έκθεση «Τοπία της Μνήμης. Αυτά που κράτησα», που άνοιξε πριν από λίγες ημέρες τις πόρτες της στο Ιδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή στο Παγκράτι, σε επιμέλεια του διευθυντή του ιδρύματος Κυριάκου Κουτσομάλλη, χαρτογραφεί την καλλιτεχνική πορεία του Γιάννη Ψυχοπαίδη από το 1962 έως σήμερα. Μόλις όμως περάσει κανείς το κατώφλι, αντιλαμβάνεται ότι τα βιώματά του δεν είναι προσωπικά. Αντιθέτως, είναι ένα οπτικό ημερολόγιο μιας ολόκληρης γενιάς. Διότι και εκείνος ουδέποτε ένιωσε ξεκομμένος από την κοινωνία και τα αιτούμενά της. Και μέσα από το χάρισμά του κατάφερε να καδράρει αισθήματα, εικόνες, αγώνες.
Αυτή η διαδρομή γίνεται μέσα από 70 έργα. Ιδιαίτερη σημασία συνιστά το γεγονός ότι πρόκειται για ένα corpus το οποίο ο ίδιος ο καλλιτέχνης επέλεξε να κρατήσει για την ιδιωτική του συλλογή. Οι επιλογές αυτές προσφέρουν λοιπόν μια σπάνια, διεισδυτική ματιά στο σύνολο της δουλειάς του. Χωρισμένη σε 20 κεφάλαια, στημένη και φωτισμένη αριστοτεχνικά από τον Ανδρέα Γεωργιάδη και τη Βιβή Γερολυμάτου, η πρωτότυπη αναδρομική, πέρα από την προσωπική πορεία, αποκαλύπτει και τι θα πει ωρίμανση για ένα ζωγραφο. Ο Ψυχοπαίδης, αντί να «βολευτεί», κάθε τόσο πειραματιζόταν, περνούσε από τη βάσανο της δοκιμασίας και έδινε άλλη μορφή στην έκφρασή του. Είναι λοιπόν μια ενδοσκόπηση που σφύζει από ζωτικότητα, από διαφορετικές προσεγγίσεις, από εξερευνήσεις. Ακόμα και στο πιο άπειρο μάτι φαίνεται πόσο τον έτρωγε το σαράκι να βρίσκει κάθε φορά έναν άλλο τρόπο στον καμβά, και όχι μόνον. «Κράτησα αυτά τα έργα για τον εαυτό μου εξ ενστίκτου έτσι ώστε να με βοηθούν να περνώ από την μια ενότητα στην άλλη μέσα σε αυτές τις έξι δεκαετίες», λέει ο ίδιος.
Τα τοπία μνήμης, όπως μας υπενθυμίζει ο τίτλος, είναι πνευματικά και εικαστικά σπαράγματα από τη ζωή του. Αποτυπώνουν πώς μια σκέψη, μια εμμονή, μια ιδέα μετασχηματίζεται συνεχώς για να μπορεί να εκφράσει τον καλλιτέχνη στη φάση στην οποία βρίσκεται, αλλά και την εποχή στην οποία δρα. Διανοούμενος ζωγράφος, ικανός να συλλάβει και να σχολιάσει νοήματα πολύ βαθιά, ο Ψυχοπαίδης μάς δίνει ένα δώρο: τη δυνατότητα ακόμα και εμείς οι νεότεροι να πάμε προς τα πίσω, σε περιόδους που δεν έχουμε βιώσει, και να πιάσουμε κάτι από την ατμόσφαιρά τους. Από τη δεκαετία του ’60 μέχρι σήμερα έχει κάνει 107 ατομικές εκθέσεις, όμως σε αυτήν την ιδιαίτερη αναδρομική τοποθετεί όλα τα κομμάτια του δικού του παζλ μαζί. Και στην εικόνα βγαίνει η Αθήνα και η Ελλάδα.
Στα εγκαίνια τους καλεσμένους υποδέχθηκαν η πρόεδρος του Δ.Σ. του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή Φλερέτ Καραδόντη, η υπεύθυνη συλλογής του ιδρύματος Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau και ο καλλιτέχνης Γιάννης Ψυχοπαίδης, οι οποίοι και απηύθυναν χαιρετισμό. Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους μέλη του Δ.Σ. του Ιδρύματος Β. και Ε. Γουλανδρή, εκπρόσωποι του ακαδημαϊκού χώρου, εκπρόσωποι του καλλιτεχνικού και του επιχειρηματικού χώρου και πολλοί άλλοι.
athinaika@kathimerini.gr
