Το να βάζεις έναν Ελληνα να μιλήσει για τη θάλασσα και τη ναυτιλία είναι σαν να βάζεις ένα ψάρι να σου περιγράψει το νερό. Δεν υπάρχει τίποτε πιο οικείο. Εκτός και αν πρόκειται για τη Μαρία Ευθυμίου, στην οποία η Ναυτιλιακή Λέσχη Πειραιώς παρέθεσε το μεσημέρι της περασμένης Δευτέρας τιμητικό γεύμα εργασίας. Οταν άρχισε να αναλύει πώς μερικές χώρες έγιναν μεγάλες ναυτικές δυνάμεις και άλλες όχι, οι πάντες κρεμάστηκαν από τα χείλη της. Ολα τα τραπέζια ήταν ασφυκτικά γεμάτα από ανθρώπους που βρίσκονται στο θαλάσσιο επιχειρείν και σε συναφείς κλάδους του. Πλοιοκτήτες, ναυλωτές, δικηγόροι, πανεπιστημιακοί απόλαυσαν μια διάλεξη που κράτησε τουλάχιστον μιάμιση ώρα. Οι δε ερωτήσεις, που κάλυψαν όλες τις ιστορικές περιόδους, άγγιξαν επίσης τις τωρινές εξελίξεις και τα μελλούμενα. Η συνάντηση ξεκίνησε στις 2 το μεσημέρι και τελείωσε μετά τις 5 το απόγευμα, με ενδιάμεσο μικρό διάλειμμα για έναν νοστιμότατο, σιγομαγειρεμένο άγριο χοίρο.
Δεν είναι μόνο το χάρισμα που έχει η πανεπιστημιακός. Δίδαξε, άλλωστε, για χρόνια Ιστορία στο ΕΚΠΑ και έχει οργώσει την Ελλάδα με ομιλίες που κάνουν ακόμα και τους αδαείς να θέλουν να μάθουν περισσότερα. Είναι η έμπρακτη αγάπη και η έλξη που αισθάνεται για την ποντοπόρο ναυτιλία μας. Το ενδιαφέρον της δεν παρέμεινε θεωρητικό. Αποφάσισε –όπως εξήγησε ο επικεφαλής της Ναυτιλιακής Λέσχης, Πάρης Ξανάλατος– να μπαρκάρει! Πραγματοποίησε πρόσφατα δύο μεγάλα ταξίδια με δύο πλοία –το ένα μετέφερε κάρβουνο, το άλλο αυτοκίνητα– για να γνωρίσει από κοντά τους Ελληνες ναυτικούς. Η δε εμπειρία της καταγράφηκε σε ένα ντοκιμαντέρ που παρουσιάζει σε σχολεία και άλλους φορείς. Είχαμε την ευκαιρία στο γεύμα να δούμε κάποια αποσπάσματα και πράγματι είναι η καλύτερη εισαγωγή για να κάνει τους μαθητές να αγαπήσουν τα επαγγέλματα της θάλασσας μέσα από τη δική της εμπειρία.
Στην ομιλία της, με φόντο το λιμάνι, μας εξήγησε γιατί σε κάποιους γεωγραφικούς χώρους, όπως η Μεσόγειος, αναπτύχθηκε η σχέση του ανθρώπου με τη θάλασσα, διότι εκεί η εναλλαγή της στεριάς με το υγρό στοιχείο είναι σύνθετη. Μάθαμε γιατί η Γερμανία, η Ρωσία αλλά ούτε και η Κίνα (παλαιότερα) δεν έγιναν ποτέ μεγάλες δυνάμεις, «επειδή χειρίζονται τον εαυτό τους σαν να είναι μικρές ήπειροι», δηλαδή είχαν στεριανή νοοτροπία. Εκεί όμως που όλη η αίθουσα συντονίστηκε είναι όταν η ιστορικός μίλησε για το δικό μας έθνος. Επισήμανε πως όπου δεν υπάρχουν όρια οι Ελληνες διαπρέπουν: «Εχουμε τους καλύτερους πιλότους, λένε στο ΝΑΤΟ, και σίγουρα έχουμε τους καλύτερους ναυτικούς. Οπου υπάρχει χάος, όπως στους αιθέρες και στους ωκεανούς, το δαμάζουμε. Οπου υπάρχουν κανόνες και νόρμες, δηλαδή στη στεριά, δυσκολευόμαστε πολύ να προσαρμοστούμε», είπε.
Ενα άλλο σημείο στο οποίο στάθηκε με μεγάλη έμφαση είναι ότι οι θαλασσοκράτειρες δυνάμεις εξελίχθηκαν σε κάποια στιγμή της ιστορίας τους όχι μόνο διότι ανακάλυψαν τη σημασία του εμπορίου και των θαλασσίων δρόμων, αλλά επειδή βρέθηκαν διορατικοί ηγεμόνες που παρείχαν τη στήριξή τους. Εκείνοι πήραν το ρίσκο, έδωσαν τους πόρους, ενθάρρυναν τους παράτολμους να κάνουν ταξίδια που άλλοι ούτε μπορούσαν να τα συλλάβουν. Αλλά και ο πλούτος που φέρνει η θάλασσα θέλει σοφή διαχείριση, τόνισε. Ας δούμε το παράδειγμα της Ισπανίας, που διέθεσε τον χρυσό της Λατινικής Αμερικής για να οικοδομήσει παντού επιβλητικά μοναστήρια.
