Πενήντα χρόνια πέρασαν. Πώς μιλάει κανείς σε ένα νέο παιδί σήμερα για τον Αλέκο Παναγούλη, το οποίο βλέπει το όνομά του σ’ ένα δρόμο της γειτονιάς του; Πώς φροντίζει την ανανοηματοδότηση της υστεροφημίας ενός ήρωα ο οποίος ταυτίστηκε με την ελευθερία, τη δημοκρατία και τη δικαιοσύνη, όταν οι έννοιες έχουν ξεφτίσει από την κατάχρησή τους; Ναι, σε ταραγμένες εποχές σαν τη δική μας, προέχει η αναζήτηση συμβόλων.
Χρειάζεται όμως μια συγκολλητική ουσία ώστε η ιστορία να μας ενώσει ξανά και να μας εμπνεύσει. Να μην κατακερματιστεί σε προσωποπαγείς αναμνήσεις και ιδιοτελείς χρήσεις. Και αυτή δεν είναι άλλη από την εξύψωση στη σφαίρα της κοινής συγκίνησης. Παρελθούσης και μελλοντικής. Να μιλήσουν για τον Παναγούλη όχι μόνον όσοι τον γνώρισαν ή τον θυμούνται, αλλά και εκείνοι που βλέπουν και θα βλέπουν στο πρόσωπό του την άφθαρτη μοίρα της αρετής.
Αυτό έπραξαν ο Νίκος Σηφουνάκης και ο γιατρός Θανάσης Πετρίδης, δύο επιστήθιοι φίλοι του ήρωα. Συνέλαβαν την ιδέα και επιμελήθηκαν έναν συγκινητικό αφιερωματικό τόμο που εξέδωσε ο Καστανιώτης σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών (ΣΦΕΑ 1967-1974) και την Πολιτιστική Εταιρεία «Αρχιπέλαγος». Τίτλος: «Αλέξανδρος Παναγούλης. Απείθεια στον Θάνατο». Το υπέροχο εξώφυλλο στο χρώμα του αίματος είναι από τον «δικό» μας Δημήτρη Χαντζόπουλο.
Αφετηρία τους, 63 φωτογραφίες του Παναγούλη που επιλέχθηκαν από ένα σύνολο 250 φωτογραφιών και τον απεικονίζουν μέσα στην αίθουσα του Στρατοδικείου, τις οποίες τράβηξε ο περίφημος φωτορεπόρτερ Κωνσταντίνος Μεγαλοκονόμου. Αυτό το πολύτιμο υλικό, μαζί με άλλες λήψεις από τη ζωή του παλιού τους συντρόφου, το είχαν φυλάξει οι ίδιοι οι φίλοι του.
31 κείμενα
Τις φωτογραφίες έδωσαν σε 31 συγγραφείς, ποιητές, ιστορικούς, σκηνοθέτες, ηθοποιούς, αρχαιολόγους, δημοσιογράφους, διανοητές, φιλοσόφους, ανθρώπους του πολιτισμού. Ο ασπρόμαυρος Παναγούλης ανάμεσα στους δεσμοφύλακες (σε μια φωτογραφία, μάλιστα, δαγκώνει με μανία το χέρι ενός εξ αυτών) ξαναζωντανεύει με έναν τρόπο που και ο ίδιος θα ενέκρινε: συλλογικό και πνευματικό. Φαίνεται η σωματική καταπόνησή του, αλλά και η αδάμαστη ψυχική γενναιότητά του. Το ευθύ βλέμμα του, η καθαρότητά του, η λεβεντιά του. Από τον Παντελή Μπουκάλα και τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά μέχρι τη Μαρία Φαραντούρη και από τον Γιώργο Ανδρέου μέχρι τον Νίκο Σταμπολίδη, όλοι προσεγγίζουν ξανά τις πράξεις του με θαυμασμό, τρυφερότητα, σεβασμό, ακόμη και με νοσταλγία.
Ενα από τα πιο καίρια σχόλια κάνει ο συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης: «Ο Παναγούλης δεν ήταν ποτέ ήρωας, όχι γιατί δεν έκανε πράξεις γενναίες, αλλά γιατί δεν προσέφερε καμιά αφήγηση στον εαυτό του. Δεν έζησε για να γράψει τα απομνημονεύματά του, ούτε για να παραστήσει τον ήρωα της δίκης, της κάμερας ή της επιτροπής. Ηταν ένας άνθρωπος ανίκανος να σωπάσει. Και αυτό, σε μια κοινωνία που εκπαιδεύεται στη συνεχή μετάθεση του τραύματος, είναι έγκλημα. Δεν ήθελε να διασωθεί, ούτε να αποκατασταθεί – ήθελε να επιμείνει εκεί όπου το νόημα δεν αντέχει: στην κυριολεξία».
Την Τετάρτη 6 Μαΐου στο Πάρκο Ελευθερίας (Πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ) θα πραγματοποιηθεί με αφορμή τα 50 χρόνια από τον θάνατό του μια μεγάλη εκδήλωση. Θα προλογίσουν ο Βαγγέλης Γκιούγκης, πρόεδρος Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών (1967-1974), ο ιστορικός και συγγραφέας Τάσος Σακελλαρόπουλος και οι επιμελητές της έκδοσης.
Ο Στάθης Παναγούλης, αδελφός του Αλέκου, θα απευθύνει χαιρετισμό. Εχει προγραμματιστεί επίσης προβολή σύντομου ντοκιμαντέρ, το οποίο επιμελήθηκε ο σκηνοθέτης Μάνος Ευστρατιάδης. Ο Σταύρος Ξαρχάκος θα απαγγείλει το ποίημά του «Σκηνές – Μνήμες», ενώ η Μαρία Φαραντούρη και ο Γιώργος Νταλάρας θα τραγουδήσουν μελοποιημένα –από τον Μίκη Θεοδωράκη– ποιήματα του Παναγούλη.
