Ενας αρχαιολόγος αναζητά πάντα το παρελθόν. Ομως όταν κάνει καλά τη δουλειά του βρίσκει ταυτόχρονα και το μέλλον. Οπως ο Νίκος Σταμπολίδης. Ανακάλυψε μια πόλη που ήκμασε από την προϊστορία έως και τον μεσαίωνα και ύστερα καταστράφηκε ολοσχερώς από τους Ενετούς, λόγω των συνεχών επαναστάσεων που έκαναν οι κάτοικοι εναντίον τους. Ανέσυρε την Ελεύθερνα από τον βυθό της λήθης, την κατάρα του damnatio memoriae. Ταυτόχρονα, όμως, φτιάχνοντας ένα σπουδαίο αρχαιολογικό πάρκο και ένα ωραίο μουσείο, ο ανασκαφέας δημιούργησε ιστορική συνείδηση, τουριστική ανάπτυξη και οικονομική προοπτική για τις επόμενες γενιές. Δύο απομονωμένα χωριά στην ενδοχώρα του Ρεθύμνου, που προσπορίζονταν από τις τοπικές ταβέρνες και από τις αγροτικές εργασίες, έχουν πια γίνει μια σημαντική κουκκίδα στον ελληνικό και παγκόσμιο αρχαιολογικό χάρτη. Κυριολεκτικά άλλαξε τη μοίρα τους στην ευρύτερη περιοχή του Μυλοποτάμου, ο οποίος έχει ταυτιστεί με έκνομες δραστηριότητες.
Το 2026 κλείνουν 41 χρόνια από τότε που ο διευθυντής του Μουσείου Ακροπόλεως εντόπισε το νεκροταφείο της ομηρικής εποχής σε χωράφια με υπεραιωνόβιες ελιές, αλλά και 10 χρόνια από τότε που ο Προκόπης Παυλόπουλος, ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, εγκαινίασε το μουσείο. Δεκάδες χιλιάδες ντόπιοι, ξένοι αλλά και μαθητές έχουν επισκεφθεί αυτόν τον μοναδικό τόπο που συνδυάζει τη φυσική ομορφιά και τον σεβασμό στο περιβάλλον με καταπληκτικά ευρήματα που εκτείνονται από την αυγή του χρόνου μέχρι και πρωτοχριστιανικές βασιλικές. Στο αρχαιολογικό πάρκο με το στέγαστρο που προστατεύει το νεκροταφείο δεν υπάρχει πουθενά τσιμέντο, έχουν χρησιμοποιηθεί μόνον οργανικά υλικά. Το μουσείο με τη σειρά του μοιάζει με θωρακισμένο θησαυροφυλάκιο, καθώς η κρητική γη διατήρησε ανέπαφα πολλά χρυσά κτερίσματα. Σχεδιασμένο εξαρχής από τον ίδιο τον ανασκαφέα, αποπερατώθηκε στην ώρα του κάνοντας και οικονομία στα χρήματα που είχαν εγκριθεί για τον προϋπολογισμό της ανέγερσης. Πώς θα εορτάσει η Ελεύθερνα την επέτειο των δέκα ετών από τα εγκαίνιά του; Μα με έναν τρόπο που θα δοξάζει τοπικούς μύθους και θρύλους. To 2022 σε μια παράσταση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής ο Νίκος Σταμπολίδης είχε δει τον κορυφαίο Ρώσο Ντανιίλ Σίμκιν –πρώτος χορευτής του American Ballet Theatre και αργότερα του Κρατικού Μπαλέτου του Βερολίνου– στην παράσταση του «Δον Κιχώτη» σε χορογραφία του Τιάγκο Μπορντίν. Το 2024 και το 2025 ο Σίμκιν επέστρεψε στα μέρη μας για παραστάσεις στο Ηρώδειο. Σε έναν από τους ρόλους αυτούς είχε υποδυθεί έναν κορύβαντα, μια μυθική μορφή της ελληνικής αρχαιότητας. Στην Κρήτη, οι κορύβαντες και οι κουρήτες χτυπούσαν τις ασπίδες τους για να κάνουν θόρυβο ώστε ο Κρόνος να μην ακούσει το κλάμα του νεογέννητου Δία και τον φάει. Ετσι γεννήθηκε η ιδέα ο Σίμκιν να έρθει στη μεγαλόνησο και να εμφανιστεί το καλοκαίρι για τα γενέθλια του μουσείου στο μέρος που ταυτίστηκε με τη λατρεία του Διός.
Οπως τονίζει ο Νίκος Σταμπολίδης στη στήλη, ακόμα βρισκόμαστε στη φάση των επαφών, όμως το ζήτημα είναι σε καλό δρόμο. Κάθε τι που οργανώνει στο μουσείο γνωρίζει τεράστια επιτυχία και δημιουργεί βίωμα. Μόνο στην έκθεση για τον Πικάσο πάνω από 32.000 επισκέπτες πέρασαν το κατώφλι. «Σημασία δεν έχει να φτιάχνεις κάτι καλά, αλλά να το κρατάς ζωντανό και να προσφέρεις στον κόσμο εμπειρίες και γνώσεις με τρόπο πρωτότυπο κάθε φορά», συμπληρώνει. Χρόνια πολλά, λοιπόν, στην Ελεύθερνα με πολλές ακόμα καλές εκπλήξεις.
