Ο Οσκαρ Ουάιλντ είχε πει ότι «η μόδα είναι μια μορφή ασχήμιας τόσο ανυπόφορη, που χρειάζεται να την αλλάζουμε κάθε έξι μήνες». Αντίθετα, η Κοκό Σανέλ διακήρυσσε ότι «η μόδα δεν υπάρχει μόνο στα ρούχα. Υπάρχει και στον ουρανό, στον δρόμο, η μόδα έχει να κάνει με τις ιδέες, με τον τρόπο που ζούμε, με ό,τι συμβαίνει».
Η δεύτερη άποψη κάποτε φαινόταν τολμηρή. Αλλά στις μέρες μας, μερικά από τα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου συμφωνούν μάλλον με τη Γαλλίδα σχεδιάστρια παρά με τον δηλητηριωδώς ευφυή Ιρλανδό συγγραφέα. Τα τελευταία χρόνια, αλλά ιδιαίτερα φέτος, πλήθος μουσείων σε Ευρώπη και Αμερική υποδέχονται ουρές επισκεπτών, καθώς παρουσιάζουν τη φωτεινή αλλά και τη σκοτεινή πλευρά της μόδας. Από τον τρόπο που καθρεφτίζει τις κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές κάθε κοινωνίας έως τον τρόπο που συνδέεται με τη στυγνή εκμετάλλευση των εργαζομένων στον αναπτυσσόμενο κόσμο.
Από τα πόδια
Και τα αφιερώματα δεν ξεκινούν από την κορυφή, αλλά από τη βάση: «Δώστε σε ένα κορίτσι τα κατάλληλα παπούτσια και μπορεί να κατακτήσει τον κόσμο», έλεγε η Μέριλιν Μονρόε. Σίγουρα τα κατάλληλα παπούτσια έχουν ήδη κατακτήσει τρία σημαντικά μουσεία της Ευρώπης.
Η έκθεση «Η ζωή στο πόδι» ήταν η πρώτη που εγκαινιάστηκε την άνοιξη στο Μουσείο Ντιζάιν του Λονδίνου, με την ευκαιρία της 40ής επετείου της ισπανικής Camper, για να δείξει πώς το άνετο στυλ της καθημερινότητας συνδυάστηκε με τον πρωτότυπο σχεδιασμό και την υψηλή τεχνολογία.
Ακολούθησε η δεύτερη στο Μουσείο Μόδας και Κλωστοϋφαντουργίας, που αφηγείται πώς η παραδοσιακή βρετανική υποδηματοποιία Reyne γοήτευσε από τη Μάρλεν Ντίτριχ μέχρι την Μπριζίτ Μπαρντό. (Τέτοια παπούτσια φορούσαν η βασίλισσα Ελισάβετ της Αγγλίας και η Λιζ Τέιλορ ως βασίλισσα της Αιγύπτου στην «Κλεοπάτρα»…)
Ενώ η τρίτη έκθεση στο Μουσείο Αλβέρτου και Βικτωρίας (V&A), επίσης στο Λονδίνο, με τον χαρακτηριστικά βρετανικό τίτλο: «Παπούτσια: Απόλαυση και πόνος», δείχνει τον διαχρονικό ρόλο του παπουτσιού σε κάθε κοινωνία. Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρίγκιπας του παραμυθιού αναζητά τη Σταχτοπούτα κρατώντας το κρυστάλλινο γοβάκι της. Ούτε ότι ο Ελβις προειδοποιεί «μπορείς να κάνεις οτιδήποτε, αρκεί να μην πατήσεις πάνω στα μπλε σουέτ παπούτσια μου». Δείχνοντας ένα μικρό ελληνικό άγαλμα του 1ου αι. π.Χ. από τερακότα, που παριστά μια γυναίκα να φοράει σανδάλια, η επιμελήτρια της έκθεσης, Ελεν Πέρσον, λέει ότι στην αρχαία Ελλάδα και στη Ρώμη οι ελεύθεροι πολίτες φορούσαν παπούτσια, όμως οι σκλάβοι όχι. Ο συμβολισμός είναι τόσο αρχαίος και τόσο απλός. Αργότερα, τα τακούνια ανέβασαν το κύρος εκείνου και εκείνης που τα φορούσε σε δυσθεώρητα ύψη. Φτερωτά Μανόλο Μπλάνικ, γυάλινα Τζίμι Τσου, αλλά και μεταξωτά κινεζικά παπούτσια του 19ου αιώνα που στριμώχνουν την ιδανική θηλυκότητα σε μόλις 7,6 εκατοστά, παρουσιάζονται στην έκθεση, που αναδεικνύεται ήδη σε μία από τις πιο εμπορικές του V&A, όπως ήταν άλλωστε και εκείνη των κοστουμιών του Ντέιβιντ Μπάουι. Και αυτό είναι ένας καλός λόγος για τον οποίο τα μεγάλα μουσεία διευρύνουν το ενδιαφέρον τους στη μόδα.
Ο δεύτερος είναι ότι η σύγχρονη παιδεία έχει αφήσει πίσω της τον ακαδημαϊσμό και αντιλαμβάνεται ότι μπορεί και πρέπει να εντοπίζει ό,τι παίζει ρόλο για τον πολιτισμό των ανθρώπων, ακόμα και αν ανήκει στη μαζική κουλτούρα. Και αν τα περισσότερα ελληνικά μουσεία είναι ακόμη άτολμα απέναντι σε αυτήν την άποψη, τα μεγάλα διεθνή γίνονται όλο και πιο τολμηρά.
Εκθέσεις για τη μόδα ορίζουν τα ρεκόρ σημαντικών μουσείων και στην άλλη όχθη του Ατλαντικού. Το αφιέρωμα στον Αλεξάντερ Μακουίν είχε σπάσει τα ταμεία του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης, μέχρι που η έκθεση με τίτλο «Κίνα: Κοιτάζοντας μέσα από τον καθρέφτη» αναδείχθηκε, με 670.000 επισκέπτες μέχρι στιγμής, η όγδοη δημοφιλέστερη διοργάνωση στην ιστορία του οργανισμού.
Για την Κίνα
Ο τρόπος που ο πολιτισμός της Κίνας επηρέασε τη δυτική κουλτούρα και συνεχίζει να εξάπτει τη φαντασία μας ξετυλίγεται σε 16 αίθουσες του μουσείου, όπου εκτίθενται από αριστοτεχνικά κιμονό και μονότονα κοστούμια της Πολιτιστικής Επανάστασης του Μάο, έως μπλουζάκια με τη στάμπα του Μάο μέσα από την ποπ αρτ του Αντι Γουόρχολ. Και από δείγματα καλλιγραφίας και βάζα του 5ου αιώνα προ Χριστού μέχρι τουαλέτες του Ιβ Σεν Λοράν και του Ντιόρ τις οποίες ενέπνευσαν. Η Κίνα υπήρξε ασφαλώς και το θέμα του φετινού γκαλά του Μητροπολιτικού Μουσείου, όπου τα φλας άστραψαν πάνω στα φορέματα της Ριάνα και της Τζένιφερ Λόπεζ, τα οποία πάσχιζαν μάταια να καλύψουν τα καλοσχηματισμένα σώματά τους.
Τι γνώμη θα είχε άραγε η Κοκό Σανέλ για τις επιδεικτικές εμφανίσεις τους; Πάντως, οι δικές της επιλογές θα καταλάβουν από τις 13 Οκτωβρίου τρεις ορόφους της Γκαλερί Σαάτσι στο Λονδίνο. Τίτλος της έκθεσης, «Mademoiselle Prive» και θέμα, φυσικά, ο γοητευτικός τρόπος με τον οποίο ο περίφημος γαλλικός οίκος πραγματοποίησε το όραμα της ιδρύτριάς του, αλλά και του σημερινού άρχοντά του, Καρλ Λάγκερφελντ, με «θράσος, ελευθερία και καινοτομία».
Οχι πολύ μακριά, στο Μουσείο Μόδας και Κλωστοϋφαντουργίας, ολοκληρώνεται αυτές τις ημέρες η έκθεση με τίτλο «Riviera style», που ανατρέχει στην ιστορία του μαγιό από την Cote d’ Azur μέχρι τις ακτές της Καλιφόρνιας. Ιστορία που καθρεφτίζει τις κοινωνικές αλλαγές, από τη γυναικεία απελευθέρωση μέχρι το ροκ εντ ρολ. Οσοι, πάντως, προτιμούν περισσότερη σεξουαλικότητα και λιγότερη αλμύρα, θα πρέπει να περιμένουν έως τον Απρίλιο του 2016, οπότε το V&A θα παρουσιάσει την έκθεση «Γδυτοί: Μια σύντομη ιστορία των εσωρούχων»…
Η «Fast fashion» και τα θύματά της
Η Τζέιν Μπίρκιν ζήτησε πρόσφατα από την εταιρεία Hermes να πάψει να δίνει το όνομά της σε μία από τις περίφημες γυναικείες τσάντες της. Η διάσημη ηθοποιός και τραγουδίστρια σοκαρίστηκε όταν είδε ένα βίντεο που έδειχνε πώς θανατώνονται οι κροκόδειλοι για να κατασκευαστούν αυτές οι τσάντες.
Δυστυχώς, δεν υπάρχουν τέτοια βίντεο για τους χιλιάδες ανώνυμους εργάτες που δουλεύουν με άθλιες συνθήκες στα εργοστάσια της Κίνας, της Ινδίας, του Μπανγκλαντές, του Βιετνάμ και της Καμπότζης, όπου κατασκευάζεται το 90% των ρούχων που φοράμε στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Υπάρχει, όμως, μια νέα έκθεση στο Μουσείο για την Τέχνη και το Εμπόριο (ΜKG) του Αμβούργου. Τίτλος της, «Fast fashion», αυτή δηλαδή η «γρήγορη μόδα», που είναι στο χαμηλότερο σημείο της ιεραρχίας της μόδας, μετά την haute couture, τα pret-a-porter, αλλά και τα μέσης τιμής έτοιμα ρούχα. Αυτή η «μόδα» που συνδέεται με την εκμετάλλευση ανθρώπων και την εξολόθρευση ζώων, με βλαβερά χημικά, περιβαλλοντικές αλλοιώσεις κ.λπ.
Η έκθεση αποκαλύπτει αυτή την πλευρά της βιομηχανίας της ένδυσης προβάλλοντας τεχνικές ανακύκλωσης και οικολογικές επιλογές. Ο ίδιος ο κατάλογός της είναι ένα βιβλίο με 30 μελέτες πάνω στο θέμα.
