Με την παράταση που πήρε ως τις 15 Μαρτίου, όλο και περισσότεροι θα μπορούν να δουν την έκθεση έργων του Θεόδωρου Ράλλη. Ηταν ό,τι καλύτερο μπορούσα να φανταστώ το περασμένο Σάββατο, όταν ακολούθησα την ξενάγηση της επιμελήτριας της έκθεσης, κυρίας Μίρκας Παλιούρα στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης. Περπάτησα από τον σταθμό του Θησείου ανάμεσα στους υπαίθριους παλαιοπώλες για να βγω στην οδό Αγίων Ασωμάτων, όπου τα πνεύματα ηρεμούν και η παλιά γειτονιά αποκτά γαλήνη. Τουλάχιστον τα πρωινά του Σαββάτου. Το νεοκλασικό σπίτι που στεγάζει το Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης (παράρτημα του Μουσείου Μπενάκη) είναι κοντά στο διάσημο διώροφο με τις Καρυάτιδες (που ζωγράφισε ο Τσαρούχης και φωτογράφισε ο Καρτιέ-Μπρεσσόν), πλησίον οδών που ακούν στα ονόματα Ψαρομηλίγκου και Διπύλου, από τα σπλάγχνα της παλιάς Αθήνας.
Το Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης είναι ένα κόσμημα της Αθήνας. Οι συλλογές του είναι διεθνώς γνωστές αλλά ο λόγος της επίσκεψής μου ήταν η περιοδική έκθεση Ράλλη. Ταίριαξε με το πνεύμα του Μουσείου, καθώς ο Ράλλης υπήρξε οριενταλιστής, υπηρέτησε δηλαδή τη δυτική μόδα της ματιάς στην Ανατολή – πάνω στον εξωτικό «άλλον» – και την υπηρέτησε με μεγάλη ενσυναίσθηση και τρυφερότητα. Προπάντων με μεγάλη δόση μαστοριάς και καλαισθησίας.
Γι' αυτό, πρωτίστως, η έκθεση είναι αισθητική απόλαυση αλλά τα πολλά επίπεδα προσέγγισης και κατανόησης, όπως μας τα εξήγησε με εντυπωσιακή ενάργεια και φυσικότητα η Μίρκα Παλιούρα, βοηθούν στην καταβύθιση στο πνεύμα του 19ου αιώνα και στον ιδιότυπο, προσωπικό ακαδημαϊσμό του Θεόδωρου Ράλλη. Στην έκθεση θα δείτε την εξωραϊσμένη, αισθησιακή, λάγνα Ανατολή με τα μάτια ενός δυτικού. Και ενώ οι περισσότεροι Οριενταλιστές ήταν Γάλλοι ή Βρετανοί (κάθε χώρα στην Ευρώπη, βεβαίως, είχε τη δική της παραγωγή), ο Ράλλης με σπουδές στο Παρίσι, δίπλα στον Ζαν-Λεόν Ζερόμ, εμποτίζεται με την αισθητική της εκδυτικισμένης Ανατολής, της «άλλης» Ανατολής που «φέρει» την σεξουαλικότητα (θεμιτή καθώς εντοπίζεται σε άλλη πολιτισμική ζώνη) και της Ανατολής, εκείνης, που θεοποιεί το γυναικείο σώμα.
Ο Θεόδωρος Ράλλης ήταν μία προσωπικότητα δυναμική. Ιδιαίτερα εργατικός και παραγωγικός, ήταν ο αρχετυπικός Ελληνας αστός της διασποράς. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1852, από οικογένεια εύπορη με ρίζες από τη Χίο. Εκανε όλον τον κύκλο: καλά σχολεία, Λονδίνο για εμπορικές σπουδές, Παρίσι για Σχολή Καλών Τεχνών, ταξίδια στην Ελλάδα και τη Μέση Ανατολή, γνωριμία και αγάπη για την Αίγυπτο. Στο Παρίσι και στο Κάιρο έχει ατελιέ, συμμετέχει στα Salons, κάνει δύο γάμους, γνωρίζεται σε σημαντικές προσωπικότητες, ανάμεσα στις οποίες και με τον Δημήτρη Βικέλα. Η εικονογράφηση που έκανε για τον «Λουκή Λάρα» είναι υψηλού επιπέδου. Θα την δείτε στην έκθεση στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης.
Με μεγάλο σεβασμό, ο Θεόδωρος Ράλλης στέκεται απέναντι σε όλες τις μονοθεϊστικές θρησκείες της Μεσογείου αλλά η ενότητα που αποκλίνει από τον αμιγή Οριενταλισμό και εστιάζει στην ορθόδοξη πίστη είναι ένα άλλο κεφάλαιο που δικαίως καταλαμβάνει σημαντικό χώρο στην έκθεση. Με τη γυναικεία φιγούρα πάντα σε πρωταγωνιστική θέση, τα θρησκευτικά έργα του Ράλλη έχουν εντυπωσιακή χάρη, συγκίνηση και λεπτότητα. Ορισμένες στιγμές τον φέρνουν κοντά στον Λύτρα.
Οσο θα είστε στην έκθεση, ρίξτε και μία ματιά στις μόνιμες συλλογές. Αξίζουν μια ιδιαίτερη περιήγηση, κυρίως με ξεναγό. Και μια ενδιαφέρουσα πτυχή, που μας πρόσφερε η Μίρκα Παλιούρα. Αντίστοιχη και αντίστροφη τάση με τον Οριενταλισμό, υπήρχε και η θέαση της Δύσης από την Ανατολή. Κοντά στα θρησκευτικά έργα του Ράλλη, υπάρχει μία εντυπωσιακή προθήκη με διακοσμητικά και χρηστικά αντικείμενα από το Ιράν του 19ου αιώνα. Σε ορισμένα από αυτά κυριαρχεί η γυναικεία μορφή με δυτικά πρότυπα όπως τα φαντάζονταν οι Πέρσες εκείνης της εποχής…
Φεύγοντας από την έκθεση έχει κανείς την αίσθηση ότι το έργο του Θεόδωρου Ράλλη απέκτησε μια νέα οικεία υφή. Είναι μία κατάκτηση.
Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης (Μουσείο Μπενάκη). Αγίων Ασωμάτων 22 και Διπύλου, τηλ. 210 325 13 11. Εως 15 Μαρτίου.
Ωρες λειτουργίας: Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή: 9:00 – 17:00
Είσοδος 7 ευρώ. Ο κατάλογος κοστίζει 20 ευρώ.
