ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ. Οσο η Ευρώπη και ο κόσμος ολόκληρος συμφιλιώνονται με την ιδέα νέων σημαντικών ανακατατάξεων και την κατάσταση της κρίσης, τόσο ο λόγος περί αρχιτεκτονικής δείχνει να εστιάζει με ένταση σε πιο σύνθετες ιδεολογικές αναζητήσεις με στόχο τα «ουσιώδη». Αυτός είναι και ο γενικός τίτλος της 14ης Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής 2014 («Fundamentals») που επέλεξε ο επιμελητής της, ο Ολλανδός αρχιτέκτονας Ρεμ Κούλχας, εξειδικεύοντας στη συνέχεια την περιοχή πάνω στην οποία θα αποδώσει καρπούς το μεγαλύτερο διεθνές ραντεβού για την αρχιτεκτονική: με χρονικό ορίζοντα την περίοδο 1914-2014, καλεί τα συμμετέχοντα κράτη να αναδείξουν την τοπική διαδικασία απαλοιφής των εθνικών χαρακτηριστικών για χάρη της σχεδόν παγκόσμιας υιοθέτησης μιας μοναδικής μοντέρνας γλώσσας.
Η Ελλάδα θα είχε πολλά να αφηγηθεί σε αυτό το πλαίσιο, αλλά ο καθηγητής Αρχιτεκτονικού και Αστικού Σχεδιασμού Γιάννης Αίσωπος χτύπησε «κέντρο», καταθέτοντας πρόταση με βασικό άξονα μία σύνθετη ανάγνωση του ελληνικού τοπίου μέσα από την τουριστική ανάπτυξη («Tourism Landscapes: Remaking Greece»). Ετσι, χωρίς κανένα στοιχείο έκπληξης, εδώ και λίγες ημέρες χρίστηκε εθνικός επίτροπος της ελληνικής συμμετοχής στην επόμενη Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής.
Ο Γιάννης Αίσωπος υπενθυμίζει ότι ήδη από τις δεκαετίες του ’50 και του ’60, τοπία που συνδύαζαν την εξαιρετική φυσική ομορφιά με την ιστορία και την αναψυχή επιλέχτηκαν για την κατασκευή παραθαλάσσιων ξενοδοχείων, θερέτρων και οργανωμένων ακτών που θα προσέφεραν τις απαραίτητες υποδομές για την επερχόμενη μαζική εισροή τουριστών. «Η αρχιτεκτονική αυτή δεν υποτάσσεται στις προϋπάρχουσες πολιτισμικές και μορφικές δεσμεύσεις του παραδοσιακού αλλά υιοθετεί τη μοντέρνα αρχιτεκτονική γλώσσα, διαμορφώνοντας ένα νέο ελληνικό αρχιτεκτονικό ιδίωμα. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, η διεθνής ανάπτυξη του τομέα της προστασίας κτιρίων και συνόλων και ο ερχομός της μετανεωτερικότητας οδήγησαν στην απομάκρυνση από το μοντέρνο προς μια, σε μεγάλο βαθμό, εικονογραφική αναδιατύπωση του τοπικού και του παραδοσιακού ως “νεο-παραδοσιακού” ή “νεο-ελληνικού” ενδυναμώνοντας την τοπικιστική ταυτότητα, ενώ στη διάρκεια της πρόσφατης δεκαετίας της ευημερίας ενσωματώθηκαν πολλαπλά στοιχεία του διεθνούς (μινιμαλιστικού) lifestyle. Τώρα πια, την εποχή της κρίσης, η φαντασμαγορία ξεθωριάζει δίνοντας τη θέση της σε μια πιο “νηφάλια” και “πρωταρχική” διαβίωση βασισμένη συχνά στις αναζητήσεις της αειφορίας και του περιβαλλοντικού αποτυπώματος».
Η οργάνωση της έκθεσης θα στηριχθεί σε δύο βασικούς πυλώνες. Ο πρώτος έχει περισσότερο «ιστορικό» πλαίσιο με έργα που έχουν παραχθεί, είτε υλοποιημένα είτε ως προτάσεις. Σε μια παράλληλη αφήγηση, ο Γιάννης Αίσωπος θα καλέσει αρχιτέκτονες να παραγάγουν προτάσεις που θα απαντούν σε ερωτήματα όπως: «Πώς σχεδιάζουμε το 2014 σε σχέση με το τοπίο;», «Τι σημασία έχει το “ελληνικό” σήμερα;», «Ποια ταυτότητα προβάλλουμε στην αρχιτεκτονική το 2014;». Θα προηγηθεί ένα είδος σεμιναρίου, που θα εστιάσει σε θεματικές ενότητες που τον ενδιαφέρουν και στο οποίο έχει κληθεί και θα συμμετάσχει και ο γνωστός Ελληνας αρχιτέκτονας και θεωρητικός της αρχιτεκτονικής Ηλίας Ζέγγελης, που κατά το παρελθόν έχει ασχοληθεί με τον τουρισμό, αλλά και με την ιδιότητα του μέλους του γραφείου ΟΜΑ που διατηρούσε με τον Ρεμ Κούλχας.
